آیا آمریکا در حال از دست دادن خاورمیانه است؟
گروهی از کارشناسان امنیت بینالملل در نشستی در دانشگاه پنسیلوانیا هشدار دادهاند که ادامه درگیریهای گسترده در خاورمیانه میتواند به تضعیف تدریجی نفوذ آمریکا در منطقه و تقویت موقعیت قدرتهای رقیب، بهویژه چین، منجر شود.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، گروهی از کارشناسان حوزه امنیت بینالملل، انرژی و مطالعات نظامی در نشستی تخصصی در دانشگاه پنسیلوانیا آمریکا، نسبت به پیامدهای ادامه درگیریهای گسترده در خاورمیانه هشدار داده و تأکید کردند که این تحولات میتواند به تضعیف موقعیت راهبردی واشنگتن در منطقه و همزمان تقویت نقش رقبای جهانی آن، بهویژه چین، منجر شود.
این نشست که در قالب یک میزگرد سیاستگذاری و با حضور پژوهشگران و متخصصانی از حوزههای مختلف برگزار شد، به بررسی ابعاد جنگهای جاری در منطقه، از جمله جنگ آمریک و اسرائیل علیه ایران، و اثرات آن بر امنیت جهانی، بازار انرژی و نظم بینالملل پرداخت. بر اساس جمعبندی این گفتوگوها، جهان وارد مرحلهای از بیثباتی ساختاری شده که در آن توان سنتی قدرتهای بزرگ برای مدیریت بحرانها به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.
در گزارش ارائهشده در این نشست، یکی از محورهای اصلی بحث، تضعیف تدریجی معماری نظم بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم عنوان شده است. به باور شرکتکنندگان، یکی از پیامدهای مهم جنگ کنونی، فرسایش اعتماد میان آمریکا و برخی متحدان سنتی آن، بهویژه در اروپا و خاورمیانه است. در این ارزیابی تأکید شده که تصمیمگیریهای یکجانبه واشنگتن در قبال جنگ، بدون هماهنگی کافی با شرکای منطقهای، موجب افزایش تردید نسبت به نقش رهبری آمریکا در نظام بینالملل شده است.
کارشناسان حاضر در نشست همچنین به چالشهای مربوط به هماهنگی نظامی و سیاسی در چارچوب ناتو و متحدان منطقهای اشاره کرده و گفتهاند که درخواستهای آمریکا برای مشارکت گستردهتر متحدان در عملیات مرتبط با بازگشایی تنگه هرمز با استقبال محدود مواجه شده است. این موضوع از نگاه آنان نشانهای از شکافهای رو به افزایش در میان متحدان غربی تلقی میشود.
یکی دیگر از محورهای کلیدی این گزارش، نقش فزاینده چین در سایه بحرانهای خاورمیانه است. شرکتکنندگان معتقدند پکن در حال بهرهبرداری از تمرکز آمریکا بر بحرانهای نظامی در خاورمیانه است و همین مسئله به چین امکان داده تا موقعیت خود را در عرصه تجارت جهانی، انرژی و دیپلماسی چندجانبه تقویت کند. بر اساس این تحلیل، هرچه واشنگتن درگیر مدیریت بحرانهای منطقهای باقی بماند، فضای بیشتری برای گسترش نفوذ چین در آسیا، آفریقا و حتی اروپا فراهم خواهد شد.
در بخش دیگری از این نشست، کارشناسان نسبت به احتمال آغاز مرحله جدیدی از رقابتهای تسلیحاتی، بهویژه در حوزه هستهای، ابراز نگرانی کردند. آنان تأکید کردند که تجربه جنگ کنونی ممکن است این پیام را به برخی کشورها منتقل کند که تنها راه تضمین امنیت ملی، دستیابی به بازدارندگی هستهای است. در چنین شرایطی، احتمال افزایش تمایل کشورهایی در خاورمیانه و شرق آسیا به توسعه برنامههای هستهای بیشتر خواهد شد؛ روندی که میتواند نظام منع اشاعه جهانی را با چالشهای جدی مواجه کند.
از منظر اقتصادی، گزارش ارائهشده تأکید میکند که بحران در تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان، اثرات گستردهای بر بازارهای بینالمللی داشته است. کارشناسان پیشبینی میکنند حتی در صورت توقف درگیریها، بازگشت ثبات کامل به بازار انرژی ماهها زمان نیاز خواهد داشت. در این میان، اختلال در عرضه انرژی و افزایش قیمتها، فشار مضاعفی بر اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی وارد کرده و زنجیره تأمین جهانی را دچار اختلال کرده است.
در تحلیلهای مطرحشده همچنین اشاره شده که کشورهایی مانند چین و روسیه توانستهاند از شرایط جدید به نفع خود استفاده کنند. چین به دلیل تسلط بر صنایع تولیدی و فناوریهای انرژی نو، و روسیه به واسطه افزایش تقاضا برای نفت و انرژی خود، در موقعیت نسبتاً باثباتتری قرار گرفتهاند. این در حالی است که آمریکا و متحدانش با هزینههای فزاینده اقتصادی و امنیتی مواجه شدهاند.
در سطح منطقهای، کارشناسان حاضر در نشست معتقدند کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در وضعیت پیچیده و شکنندهای قرار دارند. این کشورها از یک سو نگران ادامه درگیریها و تهدید زیرساختهای حیاتی انرژی هستند و از سوی دیگر نسبت به پیامدهای احتمالی پایان ناگهانی جنگ و باقی ماندن یک ایران تضعیفشده اما همچنان قدرتمند در منطقه ابراز نگرانی میکنند.
به اعتقاد برخی شرکتکنندگان، یکی از نکات مهم جنگ کنونی، تفاوت رویکرد میان اهداف آمریکا و اسرائیل است. در حالی که اسرائیل به دنبال تضعیف بلندمدت توان نظامی و منطقهای ایران است، آمریکا بیش از پیش به دنبال مدیریت بحران و کاهش هزینههای مستقیم درگیری است. این اختلاف رویکرد، به گفته تحلیلگران، میتواند در بلندمدت بر هماهنگی راهبردی دو طرف تأثیرگذار باشد.
در مجموع، ارزیابی ارائهشده در این نشست نشان میدهد که جنگ در خاورمیانه تنها یک بحران منطقهای محدود نیست، بلکه به عاملی تعیینکننده در شکلدهی به آینده نظم جهانی تبدیل شده است. به باور کارشناسان، ادامه این روند میتواند منجر به کاهش تدریجی نفوذ آمریکا در خاورمیانه، افزایش بیاعتمادی متحدان سنتی، و تقویت موقعیت راهبردی چین در ساختار جدید قدرت جهانی شود.
در پایان این گزارش تأکید شده است که در صورت عدم ارائه یک راهکار سیاسی مؤثر برای مهار بحران، ایالات متحده ممکن است با چالشهای بلندمدتی در حوزه رهبری جهانی مواجه شود؛ چالشهایی که نهتنها جایگاه آن در خاورمیانه، بلکه موقعیت آن در رقابت با قدرتهای نوظهور جهانی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
