تلههای پنهان در توافق تهران ـ واشنگتن؛ از هرمز تا اورانیوم
در حالی که رسانههای آمریکایی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به یک «تفاهم موقت» خبر میدهند، بررسی جزئیات منتشرشده از مذاکرات نشان میدهد توافق احتمالی بیش از آنکه یک مسیر روشن دیپلماتیک باشد، مجموعهای از ابهامات و تلههای سیاسی ـ امنیتی است که میتواند در هر لحظه روند مذاکرات را با شکست مواجه کند.
به گزارش ایلنا، آمریکا و ایران در آستانه توافقی قرار دارند که بر اساس آن آتشبس برای ۶۰ روز تمدید شده و در مقابل، تنگه هرمز بازگشایی و بخشی از صادرات نفت ایران از سر گرفته میشود؛ توافقی که قرار است زمینه ورود به مذاکرات هستهای را نیز فراهم کند.
با این حال، منابع ایرانی تأکید دارند بیاعتمادی عمیق تهران به واشنگتن همچنان پابرجاست و جمهوری اسلامی تنها در صورتی وارد مرحله بعدی مذاکرات خواهد شد که آمریکا به تعهدات عملی خود پایبند باشد.
تهران خواستار دریافت تضمینهای واقعی برای عدم تکرار تجاوزات، رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و توقف کامل حملات رژیم صهیونیستی در منطقه است.
در همین چارچوب، چند محور اصلی بهعنوان «تلههای توافق» مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است:
ابهام در پرونده تنگه هرمز
طبق مفاد منتشرشده، ایران متعهد میشود مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را ایمن نگه دارد و عملیات مینروبی را آغاز کند؛ در مقابل، آمریکاییها وعده دادهاند بخشی از محدودیتهای نفتی و بندری علیه ایران را کاهش دهند.
اما آنچه بیش از همه مورد توجه قرار گرفته، نبود هرگونه سازوکار شفاف برای اجرای تعهدات آمریکاست. در متنهای منتشرشده صرفاً از «کاهش محدودیتها» و «معافیتهای نفتی» سخن گفته شده، بدون آنکه میزان، مدت یا ضمانت اجرای آن مشخص باشد.
از سوی دیگر، تهران تأکید دارد وضعیت تنگه هرمز دیگر به دوران قبل از جنگ بازنخواهد گشت و جمهوری اسلامی حق حاکمیتی خود در مدیریت این گذرگاه راهبردی را محفوظ میداند.
برخی رسانهها نیز گزارش دادهاند هرگونه بازگشت کامل شرایط به وضعیت عادی، منوط به رفع واقعی محاصره دریایی و اجرای کامل تعهدات واشنگتن خواهد بود.
فرمول آمریکایی «رفع تحریم در برابر امتیازگیری»
یکی از مهمترین اختلافات دو طرف به نحوه رفع تحریمها بازمیگردد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، آمریکا قصد دارد بخشی از تحریمهای نفتی و پتروشیمی را بهصورت محدود و مرحلهای تعلیق کند؛ موضوعی که از نگاه تهران بهمعنای حفظ اهرم فشار واشنگتن علیه ایران است.
منابع مطلع از روند مذاکرات میگویند آمریکاییها تلاش دارند رفع تحریمها را به ابزاری برای امتیازگیری تدریجی از ایران تبدیل کنند؛ در حالی که جمهوری اسلامی تأکید دارد هرگونه توافق بدون رفع واقعی تحریمها فاقد ارزش عملی خواهد بود.
ابهام در حجم تحریمهایی که قرار است لغو شود و همچنین نبود ضمانت اجرایی، این بخش از توافق را به یکی از جدیترین نقاط تنش تبدیل کرده است.
گره داراییهای بلوکهشده
موضوع آزادسازی اموال بلوکهشده ایران نیز به یکی دیگر از محورهای اختلاف تبدیل شده است.
برخی رسانههای غربی مدعی شدهاند در توافق اولیه، آزادسازی بخشی از داراییهای ایران پیشبینی شده، اما منابع ایرانی میگویند واشنگتن همچنان در این زمینه تعلل میکند.
تهران معتقد است تجربه خروج آمریکا از برجام نشان داده که توافق بدون دریافت امتیاز نقدی و فوری، فاقد هرگونه ضمانت واقعی است؛ به همین دلیل جمهوری اسلامی بر دسترسی عملی و فوری به بخشی از منابع مالی خود تأکید دارد.
در مقابل، آمریکا تلاش میکند آزادسازی کامل این منابع را به توافق نهایی هستهای گره بزند تا از آن بهعنوان ابزار فشار در ادامه مذاکرات استفاده کند.
پرونده هستهای؛ مین اصلی مذاکرات
مهمترین چالش توافق احتمالی، پرونده اورانیوم غنیشده ایران است.
رسانههای آمریکایی مدعی شدهاند تهران با کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم با غنای بالا موافقت کرده، اما مقامات ایرانی این ادعا را رد میکنند.
منابع دیپلماتیک ایران تأکید دارند در مرحله فعلی هیچ تعهدی درباره توقف غنیسازی یا واگذاری ذخایر اورانیوم داده نشده و این موضوع تنها در صورت اجرای واقعی تعهدات آمریکا بررسی خواهد شد.
تحلیلگران معتقدند همین شکاف اساسی میتواند هرگونه تفاهم احتمالی را در همان مراحل اولیه با بحران مواجه کند؛ بهویژه آنکه دولت آمریکا پرونده هستهای را محور اصلی مذاکرات میداند.
تله صهیونیستی در متن توافق
در کنار همه اختلافات، یکی دیگر از نگرانیهای تهران تلاش آمریکا برای باز گذاشتن دست رژیم صهیونیستی تحت عنوان «حق دفاع از خود» است.
برخی منابع منطقهای میگویند واشنگتن تحت فشار تلآویو تلاش دارد بندی مبهم در توافق باقی بگذارد تا رژیم صهیونیستی بتواند در آینده حملات خود به لبنان یا دیگر جبهههای منطقه را از سر بگیرد، بدون آنکه این اقدام نقض توافق تلقی شود.
در حالی که جمهوری اسلامی بر پایان کامل جنگ در تمامی جبههها تأکید دارد، مقامات آمریکایی و صهیونیستی همچنان بر تکرار ادعای «حق دفاع از خود» پافشاری میکنند.
به باور ناظران، همین ابهام میتواند به مهمترین ابزار نتانیاهو برای تخریب هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن تبدیل شود.
