دلایل سفر رییس سازمان سیا به کوبا/ امکان‌سنجی مصالحه هاوانا و واشنگتن برای جلوگیری از جنگ

هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل آمریکای لاتین در تشریح دلایل سفر رییس سازمان سیا به کوبا در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: پیش‌تر این موضوع پیش‌بینی شده بود که سیاست قطعی در راهبرد امنیت ملیِ ‌ترامپ، مبتنی بر تغییر رژیم کوبا است. ترامپ معمولاً عادت دارد گام‌به‌گام حرکت کند و ابتدا مراحل اولیه را پیش ببرد. این گام‌های ابتدایی هم عملاً با تغییر رویکرد نسبت به ونزوئلا آغاز شد. زمانی که تحریم‌های نفتی اعمال و صادرات نفت ونزوئلا به کوبا متوقف شد، کوبا از منظر اقتصادی عملاً وارد مرحله فروپاشی شد. البته پیش از آن هم این کشور با مشکلات بسیار جدی روبه‌رو بود، اما صادرات نفت ونزوئلا که از دوران چاوز آغاز شده و تا دوره مادورو ادامه داشت، برای کوبایی‌ها یک مسیر تنفسی محسوب می‌شد تا بتوانند به حیات اقتصادی خود ادامه دهند. با قطع این صادرات، در واقع فاز نخست فروپاشی اقتصادی که پیش‌تر و در نتیجه تحریم‌ها آغاز شده بود، به‌شدت تشدید شد. اکنون نیز خود دولت کوبا اذعان کرده که خاموشی‌های گسترده در کشور رخ داده و رسماً به مشکلات اقتصادی موجود اعتراف کرده است.

وی ادامه داد: به نظر میرسد، گام‌های اولیه آمریکا در این مقطع، ورود عناصر اطلاعاتی و امنیتی است تا از طریق مذاکره بتوانند فضا را به نفع روابط دوجانبه، آن‌گونه که آمریکایی‌ها مدنظر دارند، تغییر دهند. الگویی که ترامپ در کشورهای آمریکای لاتین دنبال کرده، مبتنی بر همکاری با دولت‌های موجود است. یعنی دولت ترامپ، با توجه به تجربه‌های تلخی که در افغانستان و عراق داشته، به این نتیجه رسیده که بهتر است با همان ساختارهای سیاسی موجود همکاری کند؛ مشروط بر اینکه آن دولت‌ها با آمریکا همکاری داشته باشند و یک‌سری اصلاحات بنیادی را بپذیرند. همین مسئله را نیز در اطلاعیه‌های خود مطرح کردند و گفتند نکاتی وجود دارد که کوبایی‌ها باید به آن توجه کنند. این اقدامات را می‌توان بخشی از گام اولیه اطلاعاتی و امنیتی دانست. اگر در همان ساختار فعلی بتوانند تمایل دولت کوبا را برای بهبود روابط با ایالات متحده جلب کنند، احتمالاً مشکلی ایجاد نخواهد شد و حتی با وجود دولت سوسیالیستی نیز آمریکا حاضر است روابط را بهبود ببخشد و این ساختار را بپذیرد.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: اما اگر کوبایی‌ها بر مواضع خود پافشاری و لجاجت کنند (هرچند به نظر نمی‌رسد شرایط به آن سمت برود) آنگاه وضعیت متفاوت خواهد شد. نشانه‌هایی که اکنون از داخل کوبا دیده می‌شود، حاکی از آن است که مذاکرات محرمانه و پشت‌پرده‌ای آغاز شده است. برای نمونه، موضوع کمک ۱۰۰ میلیون دلاری که جنجال زیادی به پا کرد؛ روبیو مدعی شد این کمک از سوی آمریکا پیشنهاد شده اما کوبایی‌ها آن را رد کرده‌اند، در حالی که طرف کوبایی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد این پیشنهاد را رد نکرده و از هر دولتی کمک می‌پذیرد. با این حال، روشن است که این کمک ۱۰۰ میلیون دلاری اهداف امنیتی و سیاسی خاصی را دنبال می‌کند، زیرا آمریکایی‌ها اعلام کرده‌اند کمک‌های بشردوستانه را خودشان هدایت خواهند کرد و در فاز نخست نیز تمرکز بر حل مشکل اینترنت خواهد بود. این یعنی آمریکا می‌خواهد مدیریت هزینه‌کرد این منابع را در اختیار داشته باشد. مسئله اینترنت هم برای دولت کوبا حساسیت زیادی دارد، زیرا نگران بهره‌برداری مخالفان از فضای مجازی است.

وی افزون: با وجود این، به نظر می‌رسد دولت کوبا و حزب کمونیست وارد مرحله‌ای شده‌اند که می‌خواهند مذاکراتی را آغاز کنند؛ البته به شرط آنکه بقای ساختار سیاسی‌شان حفظ شود. در عین حال، احتمالاً با رویکردی محتاطانه و شیبی ملایم به سمت بهبود روابط با آمریکا حرکت خواهند کرد، زیرا عملاً راه دیگری پیش‌روی خود نمی‌بینند. در وضعیت فعلی، با وجود لحن تند ترامپ و حتی برخی تحلیلگران نزدیک به کاخ سفید که گفته‌اند ترامپ راهی جز اقدام علیه کوبا نمی‌بیند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا احتمال حمله نظامی آمریکا به کوبا وجود دارد یا خیر؟ به‌ویژه آنکه هم‌زمان با تشدید تحریم‌ها، پیشنهاد کمک ۱۰۰ میلیون دلاری نیز مطرح شده؛ رقمی که بسیاری معتقدند تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر اقتصاد کوبا نخواهد داشت. به نظر من، گزینه درگیری نظامی آخرین مرحله است. اکنون شواهد نشان می‌دهد آمریکایی‌ها در حال پیشبرد مذاکرات سطح بالا هستند. وقتی مقام ارشد اطلاعاتی مانند رئیس سازمان سیا وارد کشوری می‌شود، نخستین برداشتی که ایجاد می‌شود این است که دو طرف در حال گفت‌وگوهای محرمانه و بررسی سناریوهایی برای حل‌وفصل بحران میان خود هستند.

اعلمی فریمان گفت: تصور می‌کنم کوبایی‌ها این واقعیت را پذیرفته‌اند. لحن مقامات کوبایی در روزهای اخیر و همچنین پذیرش مقام ارشد سیا در خاک این کشور، نشان می‌دهد که احتمالاً آماده شنیدن پیشنهادها و توصیه‌های آمریکایی‌ها هستند تا پاسخ خود را ارائه دهند. به احتمال زیاد نیز در نهایت به سمت مصالحه خواهند رفت، زیرا کوبا اکنون وارد مرحله‌ای از بحران و فروپاشی اقتصادی شده که دولت عملاً توان اداره کشور را بیش از این ندارد. کوبا امروز با مشکلات متعددی روبه‌روست؛ درآمدهایش به‌شدت کاهش یافته، صنعت گردشگری دچار رکود شده، تحریم‌های آمریکا ادامه دارد، حواله‌های دلاری محدود شده و حتی کمک‌هایی که پیش‌تر به برخی کشورهای منطقه ارائه می‌شد نیز دیگر امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی، بعید است دولت بتواند فشارها را برای مدت طولانی تحمل کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: به همین دلیل، معتقدم احتمال پذیرش مصالحه از سوی کوبا بسیار بالاست. شاید در ابتدا مقاومت‌هایی در داخل حزب کمونیست وجود داشته باشد، اما در نهایت احتمالاً این روند پذیرفته خواهد شد. البته اگر مذاکرات وارد یک فرآیند طولانی و فرسایشی شود و به نتیجه نرسد، گزینه حمله نظامی نیز از نگاه آمریکایی‌ها ممکن است به‌عنوان یک گزینه اجتناب‌ناپذیر روی میز باقی بماند. با این حال، تصور می‌کنم حزب کمونیست کوبا پیش از رسیدن به آن مرحله، عقب‌نشینی و مصالحه را ترجیح دهد.