«جغرافیای بازدارندگی»؛ چگونه تنگه هرمز از سلاح هستهای پیشی گرفت؟
یک گزارش تحلیلی تأکید دارد کنترل ایران بر تنگه هرمز، بهعنوان گلوگاه حیاتی انرژی جهان، معادلات بازدارندگی را تغییر داده و حتی در برابر فشارهای نظامی آمریکا و اسرائیل، به اهرم راهبردی مؤثرتری تبدیل شده است.
به گزارش ایلنا، روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی با بررسی تحولات اخیر در پی جنگ صهیوآمریکایی علیه ایران، تأکید کرد که معادلات بازدارندگی در منطقه وارد مرحلهای جدید شده و اینبار «جغرافیا» بهویژه تنگه هرمز، بهعنوان یک ابزار راهبردی تعیینکننده در برابر قدرتهای نظامی ظاهر شده است.
بر اساس این گزارش، توان ایران در اعمال کنترل بر تنگه هرمز ــ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند ــ به یکی از مؤثرترین اهرمهای فشار در برابر طرفهای غربی تبدیل شده است. بهنوشته این روزنامه، حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای هستهای و نظامی ایران، اگرچه از نظر نظامی گسترده بوده، اما نتوانسته توان تهران در تهدید یا کنترل این گذرگاه حیاتی را بهطور ملموس کاهش دهد؛ مسئلهای که نشاندهنده محدودیت «قدرت سخت» در برابر واقعیتهای جغرافیایی است.
در همین راستا، برخی تحلیلگران غربی نیز اذعان کردهاند که در هر سناریوی درگیری آینده، بستن تنگه هرمز در صدر گزینههای ایران قرار خواهد داشت؛ موضوعی که بیانگر تغییر در الگوی بازدارندگی و حرکت به سمت استفاده از موقعیت ژئوپلیتیکی بهعنوان ابزار فشار پایدار است.
این گزارش همچنین به نوعی «ابهام تاکتیکی» در مدیریت تنگه از سوی ایران اشاره میکند؛ بهگونهای که در حالیکه برخی مواضع از باز بودن مسیر سخن میگویند، نهادهای نظامی بر تداوم کنترل و محدودیتها تأکید دارند. بهگفته تحلیلگران، این رویکرد امکان بهرهبرداری همزمان از دیپلماسی و ابزار فشار را برای تهران فراهم کرده است.
از سوی دیگر، ایران با تکیه بر ابزارهای کمهزینهتری مانند پهپادها و موشکهای کوتاهبرد، توانسته تهدیدی مستمر علیه تردد دریایی ایجاد کند؛ ابزارهایی که با وجود هزینه پایینتر، اثرگذاری بالایی در اختلال در جریان انرژی و تجارت جهانی دارند. گزارش میافزاید که بخش قابلتوجهی از این توانمندیها همچنان حفظ شده و امکان تداوم فشار را فراهم میکند.
در مقابل، آمریکا با اعمال نوعی محاصره دریایی تلاش کرده هزینههای اقتصادی را بر ایران تحمیل کند؛ اقدامی که به اختلال در بخش مهمی از تجارت دریایی این کشور انجامیده است. با این حال، دو طرف تاکنون از ورود به درگیری مستقیم گسترده خودداری کردهاند؛ امری که نشاندهنده وجود نوعی توازن شکننده میان فشار و پرهیز از تشدید بحران است.
نیویورکتایمز نتیجه میگیرد که تحولات اخیر، نشانهای از شکلگیری الگوی جدیدی از بازدارندگی است؛ الگویی که در آن، کنترل گلوگاههای حیاتی مانند تنگه هرمز، میتواند حتی فراتر از ابزارهای پرهزینه نظامی، معادلات قدرت را تحت تأثیر قرار دهد و بر اقتصاد جهانی سایه بیندازد.
