چگونه آمریکا از درآمدهای نفتی عراق برای تحمیل نفوذ خود بر بغداد استفاده میکند؟
آمریکا از طریق کنترل عایدات نفتی عراق که به دلار حاصل میشود، نفوذ زیادی در عراق دارد. از تهدید به قطع دسترسی بغداد به منابع مالی خود تا تأثیرگذاری بر تصمیمات اقتصادی و سیاسی، این تسلط به واشنگتن قدرت زیادی میدهد.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، آمریکا از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳، بهطور مؤثر بر عایدات نفتی این کشور از دلار تسلط یافته است. طبق گزارشی که خبرگزاری رویترز منتشر کرده، این تسلط به واشنگتن نفوذ استثنایی میدهد تا در امور داخلی بغداد دخالت کرده و بر تحولات منطقهای، بهویژه در رابطه با ایران، تأثیرگذار باشد.
این تسلط عمدتا از طریق مدیریت درآمدهای نفتی عراق توسط بانک فدرال رزرو در نیویورک اعمال میشود. پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده صندوقی به نام «صندوق توسعه عراق» تأسیس کرد و مقر آن را در بانک فدرال روزرو در نیویورک مستقر ساخت.
این صندوق با هدف جمعآوری درآمدهای نفتی عراق و استفاده از آن در فرآیند بازسازی کشور، همچنین حفاظت از این عایدات در برابر دعاوی قضائی و مطالبات مربوط به دوران رژیم صدام طراحی شد. جورج بوش پسر، رئیسجمهور وقت آمریکا، دستور اجرایی صادر کرد که تمامی رؤسایجمهور بعدی این دستور را تمدید کردند تا این سیستم به قوت خود باقی بماند. در نهایت، صندوق توسعه عراق به حسابی تابع بانک مرکزی عراق تحت نظارت شورای فدرال آمریکا تبدیل شد؛ وضعیتی که همچنان پابرجا است.
نفوذ آمریکا بر عراق چه تأثیری دارد؟
از آنجا که نفت مهمترین منبع درآمد عراق است و تقریبا ۹۰ درصد از بودجه کشور را تشکیل میدهد، این وضعیت به واشنگتن نفوذ زیادی در زمینههای اقتصادی و سیاسی عراق میدهد. زمانی که دولت عراق در سال ۲۰۲۰ از آمریکا خواست که نیروهای خود را از این کشور خارج کند، واشنگتن تهدید کرد که دسترسی عراق به عایدات نفتی خود در بانک فدرال رزرو در نیویورک را مسدود خواهد کرد. این تهدید باعث شد که بغداد از موضع خود عقبنشینی کند.
هرچند که دولت عراق از ابتدای اشغال آمریکا بهتدریج کنترل بیشتری بر امور مالی خود بهدست آورد، اما این روابط ادامهدار بین دو کشور همچنان بر نفوذ آمریکا در عرصه اقتصادی عراق سایه افکنده است، بهویژه در شرایطی که بغداد تلاش میکند حاکمیت و استقلال خود را تثبیت کند.
مسئولان دولتی عراق که خواستهاند هویتشان فاش نشود، به رویترز گفتهاند که این سیستم به تثبیت وضعیت مالی کشور کمک کرده و موجب افزایش اعتماد بینالمللی به نحوه مدیریت عایدات نفتی عراق شده است. علاوه بر این، این سیستم دسترسی آسان به دلار برای تجارت و واردات فراهم کرده و از درآمدهای نفتی در برابر دعاوی خارجی و بحرانهای مالی محافظت میکند. همچنین، این ترتیبات به ثبات نرخ ارز و تقویت اعتماد به اقتصاد عراق کمک کرده و به نهادهای مالی داخلی و حاکمیت اقتصادی کشور نیز یاری رسانده است.
تاثیر این سیستم بر عراق
با این حال، محدودیتهای شدید در تأمین دلار برای عراق باعث ایجاد یک بازار غیررسمی موازی شده است که تفاوتهایی را بین نرخ ارز رسمی که توسط بانک مرکزی تعیین میشود و نرخ بازار سیاه ایجاد کرده است. این وضعیت باعث میشود تا کار با سیستم غیررسمی دارای ریسک بیشتری باشد.
از زمان دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، آمریکا فشارهای زیادی را در قالب سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران اعمال کرده است، بهطوریکه عراق در برخی مواقع خود را در کانون فشار میبیند، چرا که تهران از آن بهعنوان یکی از رگهای حیاتی اقتصاد خود استفاده میکند.
وضعیت کنونی
عایدات نفتی عراق همچنان تحت نظارت بانک فدرال رزرو در نیویورک است، اما بانک مرکزی عراق به طور تاریخی به مزایدههای دلار (که بهطور رسمی «مزایده ارز خارجی» نامیده میشود) بهعنوان مکانیزم اصلی تأمین دلار تکیه داشته است. این مزایدهها به بانکهای خصوصی و صرافیها این امکان را میدهد که روزانه برای خرید دلار اقدام کنند.
با این حال، عراق در ابتدای سال ۲۰۲۵، پس از فشارهای گسترده از سوی واشنگتن در چارچوب تلاشهای جدی برای مبارزه با آنچه «قاچاق دلار به نهادهای تحت تحریم» نامیده میشود، بهطور رسمی نظام مزایدهها را پایان داد.
