قائم‌مقامی: جدال باکو - ایروان بر سر زنگزور/ موج اعتراض در تفلیس با درون‌مایه عضویت در اتحادیه اروپا

علی قائم‌مقامی، کارشناس مسائل قفقاز در تشریح مهمترین تحولات قفقاز جنوبی در سال ۲۰۲۵ در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: سال گذشته میلادی جمهوری آذربایجان و ارمنستان مواضعی را با محوریت امضای توافق صلح و همچنین مساله کریدور زنگزور اتخاذ کردند و این در حالیست که باکو عزم بازگشایی کریدور زنگزور را دارد و اتفاقاً این موضوع توسط ترکیه هم مطرح شده است؛ به گونه‌ای بر اساس اعلام آنکارا این کریدور در سال جدید میلادی (۲۰۲۶) بازگشایی خواهد شد. بحث عادی‌سازی روابط جمهوری آذربایچان و ارمنستان هم در این راستا یکی از موضوعاتی بود که نه تنها برای باکو و ایروان، بلکه برای واشنگتن هم مهم است. از سوی دیگر شاهد آن هستیم که جمهوری آذربایجان بر گسترش همکاری نظامی تشکیلات کشورهای جهان ترک (ترکیه، قرقیزستان، ترکمنستان، قزاقستان و ازبکستان) تاکید کرده است.

وی ادامه داد: در سال گذشته هم قرارداد همکاری جمهوری آذربایجان با ایالات متحده صورت گرفت که شامل همکاری‌های همه‌جانبه بین دو کشور است و علاوه بر آن ترانزیت بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان آغاز شده و باکو به ایروان نفت و مشتقات آنرا صادر می‌کند. در این میان دولت چین سرمایه‌گذاری‌های مختلفی را در جمهوری آذربایجان و در بخش انرژی سبز انجام داده و در مورد طرح خودروهای برقی هم وارد توافق با باکو شده است. همچنین جمهوری آذربایجان در سال گذشته به عضویت کامل دی-۸ درآمد که یک دستاورد مهم برای آنها به حساب می‌آید. در این راستا و در سال گذشته میلادی حدود ۲۰ رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر به باکو سفر کردند و قراردادهای مختلفی را با جمهوری آذربایجان امضاء کردند. همچنین علی‌اف در سال گذشته بارها بر اتحاد رسمی و راهبردی جمهوری آذربایجان و ترکیه تاکید کرد که مناسبات نظامی این دو طرف هم تقویت شده است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: نزدیک شدن چین به باکو احتمالا برای ایالات متحده چندان خوشایند نیست اما به هر ترتیب جمهوری آذربایجان در حوزه فناوری، حمل و نقل، راه‌آهن و غیره روابط تنگاتنگی با چین داشته و دارد. همکاری باکو و واشنگتن هم از جمله تحولات مهم سال گذشته میلادی بود و حتی گفته شده که ذخیره طلای باکو به حدود ۸۳ میلیارد دلار رسیده که یک موضوع مهم در عرصه اقتصادی این کشور به حساب می‌آید، اما به هر ترتیب مهمترین مساله در جمهوری آذربایجان، بحثث گشودن کریدور زنگزور است و در مقابل ارمنستان هم اعلام کرده که عملیات عمرانی این کریدور را به زودی آغاز خواهد کرد که شبکه ریلی ترکیه را هم در بر خواهد گرفت. این مسائل در حالی مطرح می‌شود که به احتمال زیاد در سال ۲۰۲۶ بحث زنگزور از سوی جمهوری آذربایجان تکمیل خواهد شد و روسیه هم در این راستا ناظر بر این روند است؛ چراکه روسیه به دنبال آن است تا بتواند نفت و گاز خود را از طریق آذربایجان صادر کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در این راستا تحولات گرجستان در سال گذشته را هم باید حائز اهمیت دانست. این کشور که از قدیم حوزه نفوذ روسیه به حساب می‌آمد، اساساً به چندین بار در طول سال گذشته میلادی شاهد اعتراضات گسترده مردمی بود که اصولاً پایه و اساس این اعتراضات را باید یک بام و دوهوای تفلیس در مورد پیوستن به اتحادیه اروپا بدانیم. طی سال‌های گذشته بسیاری از معترضان و حتی مردم این کشور نسبت به عدم پیوستن گرجستان به اتحادیه اروپا علیه دولت این کشور دست به اعتراض زده‌اند اما واقعیت این است که در این میان نمی‌توان تقابل روسیه با غرب در گرجستان را نادیده گرفت؛ چراکه مسکو خواهان عدم دخالت و ورود کشورهای اروپایی و ایالات متحده به مساله پیوستن تفلیس به اتحادیه اروپا است اما در مقابل غرب در این راستا برای تهدید منافع روسیه، دست به تحریک افکار عمومی در گرجستان زده است و باید دید که بالاخره این کشور قرار است چه زمانی وارد مدار غرب و اتحادیه اروپا شود.