حفاظت پایدار از منابع طبیعی بدون مشارکت مردم محقق نمی‌شود
معاون وزیر جهاد کشاورزی با تأکید بر ضرورت مشارکت جوامع محلی در مدیریت منابع طبیعی گفت: حفاظت پایدار از جنگل‌ها، مراتع و حوزه‌های آبخیز زمانی محقق می‌شود که مردم علاوه بر اجرای طرح‌ها، در شناسایی مشکلات، تعیین اولویت‌ها، طراحی راهکارها و ارزیابی نتایج نیز نقش مؤثر داشته باشند.
به گزارش ایلنا، رضا افلاطونی روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با اشاره به تجربه اجرای طرح‌های مشارکتی در حوزه منابع طبیعی اظهار داشت: تجربه‌هایی مانند پروژه ترسیب کربن، برنامه منارید و طرح حبله‌رود نشان می‌دهد که حفاظت از منابع طبیعی، علاوه بر اقدامات فنی و زیستی، نیازمند سازماندهی اجتماعی، آموزش، مشارکت مردم و هماهنگی میان دستگاه‌ها و نهادهای مسئول است.
وی افزود: جوامع محلی نباید صرفاً دریافت‌کننده خدمات یا مجری عملیات تعریف‌شده از سوی دستگاه‌های دولتی باشند، بلکه لازم است در تمامی مراحل تصمیم‌گیری، از شناسایی مسائل و تعیین اولویت‌ها تا طراحی راهکارها، نگهداری اقدامات و ارزیابی نتایج مشارکت داشته باشند.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تأکید کرد: استفاده از ظرفیت مردم و بهره‌برداران محلی، از الزامات موفقیت برنامه‌های حفاظت و احیای منابع طبیعی است و تجربه‌های گذشته نیز اهمیت مشارکت اجتماعی در پایداری طرح‌های اجرایی را نشان داده است.
افلاطونی با اشاره به اهمیت مدیریت پایدار جنگل‌های کشور گفت: جنگل‌های زاگرس و هیرکانی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های جنگلی ایران هستند که به دلیل تفاوت در ویژگی‌های بوم‌شناختی، فشارهای انسانی و نیازهای مدیریتی، به برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی متناسب با شرایط خود نیاز دارند.
وی افزود: برنامه‌های راهبردی مدیریت این دو زیست‌بوم با بهره‌گیری از تجربه‌ها و درس‌آموخته‌های گذشته در سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور مورد توجه قرار گرفته است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی از تدوین و اجرای سند برنامه جنگل‌داری اجتماعی زاگرس به‌عنوان یکی از رویکردهای مهم مدیریت این منطقه نام برد و اظهار داشت: این برنامه تلاش دارد با اتکا به داده‌های معتبر، شناخت دقیق شرایط منطقه، استفاده از ظرفیت اعتبارات سازمان برنامه و بودجه و جلب مشارکت جوامع محلی، زمینه مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس را فراهم کند.
وی تصریح کرد: در چنین رویکردی، مردم و بهره‌برداران محلی باید به‌عنوان شرکای اصلی حفاظت از منابع طبیعی شناخته شوند و نقش آنان در تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌ها تقویت شود.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در ادامه با اشاره به اهمیت جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت‌شده در یونسکو گفت: مدیریت پایدار این جنگل‌ها مستلزم توجه هم‌زمان به حفاظت از تنوع زیستی، ساختار طبیعی توده‌های جنگلی، سلامت جنگل، فشارهای انسانی و مخاطرات طبیعی است.
وی افزود: حفاظت از جنگل‌های شمال کشور نباید صرفاً به اقدامات مقطعی محدود شود، بلکه باید بر مبنای شناخت علمی، پایش مستمر و مدیریت پیشگیرانه دنبال شود.
افلاطونی همچنین از آغاز اجرای آزمایشی طرح هوشمندسازی مدیریت فرسایش آبی و لغزش زمین در شمال ایران خبر داد و اظهار داشت: این طرح می‌تواند گامی مؤثر در توسعه رویکردهای علمی و فناورانه برای مدیریت مخاطرات طبیعی و حفاظت از منابع خاک در مناطق حساس کشور باشد.
وی تأکید کرد: استفاده از فناوری‌های نوین و اطلاعات علمی در پایش و مدیریت فرسایش خاک، زمینه افزایش دقت تصمیم‌گیری و اثربخشی اقدامات حفاظتی را فراهم می‌کند.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به تهدیدهای ناشی از آفات، بیماری‌های جنگلی و آتش‌سوزی در عرصه‌های طبیعی کشور اظهار داشت: مدیریت این مخاطرات در جنگل‌های شمالی و غربی کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نیازمند همکاری نزدیک بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی است.
وی افزود: همکاری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) می‌تواند پیوند میان پایش علمی، تشخیص به‌موقع مخاطرات، مدیریت پیشگیرانه، آموزش و اجرای اقدامات حفاظتی را تقویت کند.
افلاطونی خاطرنشان کرد: استفاده از دستاوردهای پژوهشی و ظرفیت علمی مراکز تحقیقاتی در کنار توان اجرایی دستگاه‌های مسئول، می‌تواند به بهبود مدیریت آفات و بیماری‌های جنگلی و کاهش خسارت‌های ناشی از آتش‌سوزی و سایر مخاطرات طبیعی کمک کند.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در بخش دیگری از سخنان خود، بیابان‌زایی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی کشور و منطقه عنوان کرد و گفت: ایران با وجود برخورداری از سهم محدود از خشکی‌های جهان، حدود ۳۲ میلیون هکتار عرصه بیابانی دارد که معادل حدود ۴.۲ درصد از بیابان‌های جهان است.
وی افزود: در حال حاضر، وسعت کانون‌های بحرانی فرسایش بادی کشور به حدود ۱۴ میلیون هکتار می‌رسد و مدیریت این عرصه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی جامع، اقدامات اجرایی هدفمند و تأمین منابع مالی است.
افلاطونی با اشاره به تکالیف برنامه هفتم پیشرفت اظهار داشت: براساس تعهدات این برنامه، اجرای عملیات مقابله با بیابان‌زایی در سطح حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار پیش‌بینی شده است.
وی ادامه داد: احداث بادشکن‌های زنده و غیرزنده و اجرای اقدامات مدیریتی و حفاظتی در عرصه‌های بحرانی، از جمله برنامه‌هایی است که تحقق آن‌ها به تأمین اعتبارات و تقویت ظرفیت‌های اجرایی نیاز دارد.
این مقام مسئول تأکید کرد: با توجه به گستردگی عرصه‌های بیابانی و کانون‌های فرسایش بادی، مقابله با بیابان‌زایی باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های اساسی مدیریت منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه بیابان‌زایی چالشی فرابخشی و فرامرزی است، گفت: مقابله مؤثر با این پدیده صرفاً از طریق اقدامات داخلی امکان‌پذیر نیست و گسترش همکاری‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای دستیابی به اهداف و تعهدات تعیین‌شده ضروری است.
وی افزود: کشورهای منطقه با چالش‌های مشترکی در زمینه بیابان‌زایی، تخریب سرزمین، فرسایش بادی و تغییر اقلیم مواجه هستند و تبادل تجربیات و اجرای برنامه‌های مشترک می‌تواند در مدیریت این مسائل نقش مؤثری داشته باشد.
افلاطونی با اشاره به ظرفیت‌های علمی و اجرایی ایران در مدیریت مناطق خشک و نیمه‌خشک اظهار داشت: استفاده از دانش بومی، دستاوردهای پژوهشی و تجربه‌های موفق اجرایی در کنار همکاری با نهادهای بین‌المللی، زمینه تقویت اقدامات مقابله با بیابان‌زایی را فراهم می‌کند.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور که ریاست شورای حکام مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و منابع زیستی در مناطق خشک و نیمه‌خشک تحت حمایت یونسکو را نیز بر عهده دارد، بر اهمیت استفاده از ظرفیت این مرکز برای توسعه همکاری‌های علمی تأکید کرد.
وی گفت: این مرکز می‌تواند با پیوند دادن تجربیات ملی به شبکه‌های علمی و تخصصی بین‌المللی، زمینه تبادل دانش، انتقال فناوری، توانمندسازی کارشناسان و تقویت ظرفیت‌های تخصصی کشورها در زمینه مدیریت پایدار منابع طبیعی را فراهم کند.
افلاطونی افزود: بهره‌گیری از ظرفیت این مرکز در چارچوب همکاری‌های علمی و بین‌المللی می‌تواند به تحقق اهداف مرتبط با کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم، کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی، کنوانسیون تنوع زیستی و برنامه بین‌دولتی آب‌شناسی یونسکو کمک کند.
فرسایش خاک و تخریب سرزمین تهدیدی برای امنیت غذایی
در ادامه این مراسم، لوان بوآدزه، نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در ایران در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با اشاره به اهمیت حفاظت از منابع پایه تولید گفت: فرسایش خاک و تخریب سرزمین از چالش‌های مهم زیست‌محیطی هستند که پیامدهای آن‌ها فراتر از مسائل طبیعی بوده و ابعاد اقتصادی، اجتماعی و معیشتی جوامع انسانی را نیز در بر می‌گیرد.
وی با تاکید بر ارتباط مستقیم میان سلامت خاک و امنیت غذایی افزود: تخریب منابع خاک می‌تواند ظرفیت تولید محصولات کشاورزی را کاهش دهد و در نتیجه، امنیت غذایی و معیشت جوامع وابسته به منابع طبیعی را با مخاطره مواجه کند.
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در ایران ادامه داد: برای مقابله موثر با فرسایش خاک و تخریب سرزمین، ابتدا باید عوامل اصلی بروز این پدیده‌ها شناسایی شوند و سپس راهکارهای مدیریتی متناسب با شرایط طبیعی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه تدوین و اجرا شود.
بوآدزه با اشاره به پیچیدگی چالش‌های مدیریت منابع طبیعی بیان کرد: فرسایش خاک، مدیریت منابع آب، جنگل‌زدایی و بیابان‌زایی موضوعاتی مستقل از یکدیگر نیستند، بلکه ارتباطی نزدیک دارند و مدیریت هر یک از آن‌ها می‌تواند بر سایر بخش‌ها تأثیرگذار باشد.
به گفته وی، مقابله با تخریب سرزمین نیازمند رویکردی جامع و یکپارچه است که در آن عوامل طبیعی و انسانی به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در ایران افزود: پیچیدگی مدیریت منابع طبیعی ایجاب می‌کند دستگاه‌های اجرایی، پژوهشگران و متخصصان رشته‌های مختلف با همکاری یکدیگر، راهکارهایی هماهنگ و مبتنی بر شواهد علمی ارائه کنند.
وی تاکید کرد: بیابان‌زایی، جنگل‌زدایی و فرسایش خاک، جلوه‌های مختلف تخریب سرزمین هستند و برای دستیابی به نتایج پایدار، باید ارتباط میان این پدیده‌ها در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی مورد توجه قرار گیرد.
بوآدزه با اشاره به اهمیت حفاظت از جنگل‌های کشور بیان کرد: تخریب پوشش جنگلی و افزایش مخاطرات طبیعی، ضرورت تقویت برنامه‌های حفاظتی و پیشگیرانه را بیش از گذشته آشکار کرده است.
وی با اشاره به تهدید آتش‌سوزی‌های جنگلی برای منابع طبیعی ایران افزود: وقوع این حوادث می‌تواند خسارت‌های قابل توجهی به پوشش گیاهی، منابع خاک و تنوع زیستی وارد کند و مقابله با آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی پیشگیرانه و آمادگی مناسب دستگاه‌های مسئول است.
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در ایران با تایید مباحث مطرح‌شده از سوی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور درباره اهمیت اقدامات پیشگیرانه اظهار کرد: سرمایه‌گذاری در آمادگی و پیشگیری، به‌مراتب کم‌هزینه‌تر از مدیریت بحران پس از وقوع حوادث و جبران خسارت‌های ناشی از آن‌هاست.
وی بر ضرورت تقویت ظرفیت‌های مدیریتی و استفاده از دانش علمی در شناسایی مخاطرات طبیعی و کاهش آسیب‌پذیری زیست‌بوم‌ها تاکید کرد.
بوآدزه با اشاره به تجربه‌های همکاری برنامه توسعه سازمان ملل متحد با نهادهای ایرانی بیان کرد: اجرای پروژه‌های مشترک در حوزه حفاظت منابع طبیعی و مقابله با تخریب سرزمین، ظرفیت مناسبی برای تبادل دانش، انتقال تجربه و توسعه راهکارهای کاربردی فراهم کرده است.
وی با اشاره به تجربه پروژه‌های مشترک در زمینه حفاظت خاک و مقابله با بیابان‌زایی افزود: این همکاری‌ها نشان می‌دهد که می‌توان از ظرفیت نهادهای بین‌المللی برای پاسخ‌گویی به چالش‌های ملی و بهره‌گیری از تجربیات موفق سایر کشورها استفاده کرد.
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد در ایران تصریح کرد: توسعه همکاری‌های مشترک باید بر اساس نیازها و اولویت‌های کشور میزبان شکل گیرد تا نتایج آن به بهبود مدیریت منابع طبیعی و افزایش اثربخشی اقدامات اجرایی منجر شود.
