در گفت وگو با ایلنا مطرح شد:
فرونشست و افت آبهای زیرزمینی؛ چالشهای جدی مدیریت آب در گلستان /با وجود بارش ها، ذخیره آب سدهای استان به کمتر از ۷ درصد رسید
با توجه به قرار گرفتن استان گلستان در شرایط خشکسالی و کاهش چشمگیر منابع آب زیرزمینی، طرح گستردهای برای انسداد چاههای غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاههای مجاز در این استان آغاز شده است. این اقدام با هدف مدیریت برداشت آب، جلوگیری از تخلیه بیرویه سفرههای زیرزمینی و حفاظت از منابع آبی استان انجام میشود.
به گزارش خبرنگار ایلنا از گرگان، براساس اعلام دستگاههای متولی، طی روزهای اخیر چندین حلقه چاه غیرمجاز در شهرستانهای مختلف استان شناسایی و مسدود شده و همزمان عملیات نصب کنتورهای هوشمند حجمی بر روی چاههای دارای پروانه بهرهبرداری در حال اجراست. این کنتورها امکان پایش لحظهای میزان برداشت، کنترل سهمیه مصرف و قطع خودکار در صورت تجاوز از حد مجاز را فراهم میکنند.
مسئولان حوزه آب استان تأکید کردند که خشکسالیهای پیاپی، کاهش بارندگی و افت سطح آبهای زیرزمینی، ضرورت اجرای این طرح را دو چندان کرده است. به گفته آنان، برداشتهای غیرمجاز و مصرف بیرویه در بخش کشاورزی از عوامل اصلی فشار بر منابع آبی استان بوده و برخورد قانونی با متخلفان با جدیت ادامه دارد.
در همین راستا، کارشناسان محیطزیست هشدار دادهاند که ادامه روند برداشتهای غیرمجاز میتواند پیامدهای جبرانناپذیری مانند فرونشست زمین، کاهش کیفیت آب و نابودی اراضی کشاورزی را به همراه داشته باشد. آنان معتقدند که اجرای طرحهای نظارتی و استفاده از فناوریهای نوین مانند کنتورهای هوشمند، تنها راه جلوگیری از تشدید بحران آب در استان است.
همچنین برنامهریزی برای ترویج الگوهای نوین آبیاری، تغییر الگوی کشت و افزایش بهرهوری آب در بخش کشاورزی در دستور کار قرار گرفته است. مسئولان اعلام کردهاند که همکاری کشاورزان و بهرهبرداران با این طرحها نقش تعیینکنندهای در موفقیت مدیریت منابع آب و عبور از شرایط خشکسالی خواهد داشت.
یکی از مهمترین چالشهای پیشروی اجرای طرح انسداد چاههای غیرمجاز، گستردگی اراضی کشاورزی و وابستگی شدید بخش کشاورزی استان به منابع آب زیرزمینی است. بسیاری از کشاورزان به دلیل نبود منابع سطحی کافی، ناچار به استفاده از چاهها هستند و همین موضوع باعث شده برخی بهرهبرداران به سمت حفر چاههای غیرمجاز یا برداشت بیش از حد مجاز بروند. این مسئله علاوه بر فشار بر سفرههای آب، روند نظارت و کنترل را نیز دشوار میکند و نیازمند همکاری جدیتر بهرهبرداران و افزایش حمایتهای دولتی است.
چالش دیگر، فرسودگی شبکههای آبیاری و هدررفت بالای آب در بخش کشاورزی است. بخش قابلتوجهی از آب برداشتشده به دلیل روشهای سنتی آبیاری، نبود تجهیزات نوین و ضعف زیرساختها تلف میشود. همچنین کمبود اعتبارات برای توسعه سامانههای نوین آبیاری، محدودیت در تأمین تجهیزات هوشمند و نیاز به آموزش گسترده بهرهبرداران، روند مدیریت مصرف را با کندی مواجه کرده است. کارشناسان معتقدند که بدون اصلاح الگوی کشت، نوسازی شبکههای آبیاری و افزایش بهرهوری، مقابله با بحران آب در گلستان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
حسین حاجیحسین معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای گلستان، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به اقدامات انجامشده برای مدیریت منابع آب زیرزمینی گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون ۳۸۰ حلقه چاه غیرمجاز در سطح استان مسدود شده است. همچنین در راستای ساماندهی برداشتها و کنترل بهرهبرداری، ۵۵۰ دستگاه کنتور هوشمند بر روی چاههای مجاز نصب شده است.
وی افزود: این اقدامات بخشی از برنامه جامع مدیریت منابع آب در شرایطی است که استان گلستان با خشکسالیهای پیاپی و کاهش محسوس سطح آبخوانها روبهروست. تا زمانی که الگوی کشت اصلاح نشود و بهرهوری آب در بخش کشاورزی افزایش نیابد، مقابله با بحران آب در گلستان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
حاجیحسینی با اشاره به وضعیت اقلیمی استانهای شمالی کشور گفت: افزایش برداشت از سفرههای آب زیرزمینی و تغییرات اقلیمی، ضرورت اجرای برنامههای نظارتی و حفاظتی را دوچندان کرده است. این معاونت با همکاری سایر دستگاههای اجرایی و مشارکت بهرهبرداران، طرحهای پایش، کنترل و اصلاح الگوی مصرف را با جدیت دنبال میکند تا پایداری منابع آب در سالهای آینده تضمین شود.
وی افزود: در حال حاضر حدود چهار هزار حلقه چاه کشاورزی در استان قابلیت نصب کنتور هوشمند دارند و لازم است صاحبان چاهها همکاری لازم را برای تکمیل این طرح داشته باشند.
معاون حفاظت و بهرهبرداری گفت: با وجود بارشهای اخیر، ذخیره آب سدهای گلستان به کمتر از ۷ درصد ظرفیت اسمی رسیده است. بخش زیادی از بارشها به دلیل خشکسالیهای پیاپی، افزایش دما و تبخیر بالا، پیش از تبدیل شدن به روانآب از دست میرود و همین موضوع باعث شده ورودی سدها نسبت به سالهای گذشته کاهش چشمگیری داشته باشد.
حاجیحسینی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع رسوبات سدها پرداخت و گفت: در سد گلستان، میلیونها مترمکعب رسوب انباشته شده و این موضوع ظرفیت مفید سد را بهشدت کاهش داده است. لایروبی کامل این حجم از رسوبات امکانپذیر نیست و باید با مدیریت دقیق منابع آب و کنترل برداشتها، از فشار بیشتر بر سدها و آبخوانها جلوگیری شود.
وی افزود: فرسودگی شبکههای آبیاری و کمبود اعتبارات برای توسعه سامانههای نوین آبیاری- گستردگی اراضی کشاورزی و دشواری نظارت بر برداشتها در مناطق دور از دسترس- افزایش خطر فرونشست زمین در برخی دشتهای استان به دلیل افت شدید سطح آبخوانها و… از چالشهای پیشرو در مدیریت منابع آب است.
وی با اشاره به ضرورت همکاری مردم و بهرهبرداران گفت: مدیریت منابع آب تنها با اقدامات نظارتی ممکن نیست؛ مشارکت کشاورزان، استفاده از فناوریهای نوین، و تغییر نگاه به مصرف آب، سه رکن اصلی عبور از بحران فعلی هستند.
