اتصال ۴ تالاب فارس به سامانه پایش آنلاین/ سد تنگ سرخ هنوز چراغ سبز نگرفته است

به گزارش ایلنا، لیلا تاجگردن امروز ۱۳ بهمن ماه در نشست خبری با خبرنگاران در پاسخ به پرسش ایلنا درباره سد تنگ سرخ اظهار داشت: در گذشته گزارش‌هایی در خصوص این پروژه وجود داشته که ورود به آن‌ها مدنظر ما نیست، اما اخیراً یک گزارش ارزیابی زیست‌محیطی جدید ۳۵۰ صفحه ای به اداره‌کل محیط‌زیست فارس ارسال شده است. 

وی افزود: با توجه به گزارش ارائه‌شده از سوی مشاور پروژه، پرسش‌ها و ابهاماتی در خصوص برخی بخش‌های گزارش مطرح بود که این موارد به‌صورت مکتوب برای شرکت آب منطقه‌ای ارسال شده است تا پاسخ‌های لازم ارائه شود. پس از دریافت توضیحات تکمیلی و جمع‌بندی نهایی، گزارش ارزیابی زیست‌محیطی برای تصمیم‌سازی به سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور ارسال خواهد شد و در نهایت این سازمان حفاظت محیط‌زیست است که جمع‌بندی نهایی را انجام داده و نظر قطعی خود را در خصوص پروژه سد تنگ سرخ اعلام و نتیجه را به استان ابلاغ خواهد کرد.

اتصال ۴ تالاب استان به سامانه پایش آنلاین

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس در بخش دیگری از سخنان با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه پایش و احیای تالاب‌ها، گفت: اتصال ۴ تالاب استان به سامانه پایش آنلاین از مهم‌ترین اقدامات سال ۱۴۰۴ بوده است. تالاب‌های بختگان، هفت‌برم، پریشان و مهارلو به‌صورت آنلاین پایش می‌شوند و این امکان فراهم شده که وضعیت آن‌ها به‌صورت روزانه رصد شود.

وی افزود: پایش آنلاین این تالاب‌ها اهمیت بالایی دارد، چرا که موضوعاتی مانند چرای دام، تصرفات غیرمجاز، ورود پسماندها و هر عاملی که بتواند تالاب‌ها را دستخوش آسیب کند، به‌صورت مستمر کنترل و رصد می‌شود و این نظارت روزانه کمک بزرگی به حفاظت مؤثر از این زیست‌بوم‌ها خواهد کرد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس به موضوع حقابه تالاب بختگان اشاره کرد و گفت: در خردادماه، به‌ویژه در تاریخ ۱۸ خرداد، رهاسازی حقابه تالاب بختگان انجام شد. در ابتدا قرار بود ۴۰ میلیون مترمکعب آب رهاسازی شود، اما با تلاش‌های گسترده مجموعه‌ای از دستگاه‌ها، تشکل‌ها و جوامع محلی، موفق شدیم بیش از یک میلیون مترمکعب از حقابه تالاب را تأمین کنیم.

تاجگردن ادامه داد: این رهاسازی سه روز پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه انجام شد و در شرایطی بسیار دشوار، طی حدود ۱۰ روز تلاش مستمر اداره‌کل محیط‌زیست، تشکل‌ها و جوامع محلی، آب به تالاب بختگان رسید و حدود دو هزار هکتار از سطح تالاب آبگیری شد. هرچند این میزان آب اندک به نظر می‌رسد، اما برای ما اهمیت زیادی داشت، چرا که حداقل بخشی از حقابه قانونی تالاب بختگان تأمین شد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس تصریح کرد: تلاش ما این است که در سال جاری نیز، با تمام توان، پیگیر تأمین حقابه تالاب‌ها باشیم. 

آخرین وضعیت آبگیری تالاب های فارس

تاجگردن با اشاره به وضعیت فعلی تالاب‌های استان گفت: استان فارس دارای ۱۴ تالاب است که آخرین وضعیت آبگیری آن‌ها تا پایان دی‌ماه، پیش از بارش‌های اخیر، به این شرح بوده است: تالاب پریشان در وضعیت خشکی کامل قرار دارد؛ تالاب ارژن حدود ۱۰ درصد، تشک حدود ۳۵ درصد، بختگان حدود ۱۵ درصد، کمجان ۵۵ درصد، کافتر فاقد آبگیری، مهارلو حدود ۶۰ درصد، هرم و کاریان حدود ۵ درصد، برم‌شور ۷۵ درصد، هفت‌برم ۴۰ درصد نیز دارای آبگیری محدود بوده است. تالاب برم‌فیروز نیز در حال حاضر پوشیده از برف است.

وی خاطرنشان کرد: این آمار مربوط به پیش از بارش‌های اخیر است و داده‌های جدید هنوز به‌دلیل برخی محدودیت‌ها از جمله مسائل ماهواره‌ای، به‌روزرسانی نشده که به‌زودی اعلام خواهد شد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس درباره طرح‌های مطالعاتی تالاب‌ها نیز گفت: برخی مطالعات از سال ۱۳۹۵ آغاز شده و اکنون برای تالاب‌های بختگان، تشک، کمجان، پریشان، کافتر، مهارلو و ارژن برنامه مدیریت زیست‌محیطی تدوین شده که در شورای برنامه‌ریزی استان به تصویب رسیده و در حال اجراست. 

تاجگردن افزود: برای تمامی ۱۴ تالاب استان، با توجه به اولویت‌ها و اهمیت هر کدام، طرح‌های مطالعاتی به‌صورت مرحله‌ای تهیه، در شورای برنامه‌ریزی تصویب و پس از تأمین بودجه، وارد فاز اجرایی می‌شوند و خوشبختانه تاکنون اعتبارات مناسبی برای این منظور اختصاص یافته است که امیدواریم در سال آینده نیز تداوم داشته باشد.

۵۰ میلیارد تومان اعتبار برای تالاب پریشان

 مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان فارس با تأکید بر اهمیت ویژه تالاب‌ها در برنامه‌های ملی و بین‌المللی، گفت: با توجه به جایگاه راهبردی برخی تالاب‌های استان، برای آن‌ها ردیف‌های بودجه‌ای خاص، حتی در سطح بین‌المللی، تعریف شده است که این موضوع می‌تواند نقش مهمی در احیا و مدیریت پایدار آن‌ها ایفا کند.

وی با اشاره به تالاب پریشان افزود: تالاب پریشان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تالاب‌های استان فارس، مشمول یک ردیف بودجه ویژه در سطح بین‌المللی شده و حدود ۵۰ میلیارد تومان اعتبار برای آن در نظر گرفته شده است. این اعتبار در قالب یک پروژه چهار‌ساله در سال ۲۰۲۵ تعریف شده که اجرای آن آغاز شده و حدود ۵ تا ۷ ماه از شروع عملیات آن می‌گذرد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس تصریح کرد: این پروژه در دو محور اصلی «کشاورزی پایدار» و «معیشت‌های سازگار با نظام‌های تالابی» در حال اجراست. هدف از این برنامه‌ها، ایجاد معیشت پایدار برای روستاییان منطقه و کاهش فشار بر بخش کشاورزی و منابع آبی تالاب پریشان است.

تاجگردن ادامه داد: در بخش کشاورزی پایدار، قراردادی میان سازمان حفاظت محیط‌زیست و جهاد کشاورزی منعقد شده تا با اجرای اقدامات مشخص، مصرف آب در واحد سطح کاهش یابد. هر دو پروژه بر اساس بودجه بین‌المللی تخصیص‌یافته در حال پیشرفت هستند و فرآیندهای اجرایی از جمله برگزاری مناقصه، انتخاب شرکت‌های مجری و تعیین روستاهای هدف انجام شده است.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس خاطرنشان کرد: هر تالاب می‌تواند متناسب با اهمیت خود، از ردیف بودجه‌ای اختصاصی برخوردار شود و حتی در مواردی، پروژه‌هایی با اعتبار بین‌المللی برای آن‌ها تعریف شود.

تاجگردن در پاسخ به پرسشی درباره حقابه تالاب پریشان از سد نرگسی نیز گفت: حقابه‌ای در حدود ۲۰ میلیون مترمکعب برای این تالاب در نظر گرفته شده، اما با توجه به شرایط موجود، این میزان پاسخگوی نیاز تالاب نخواهد بود و هنوز به مرحله اجرا نرسیده است. در این زمینه رایزنی‌هایی در حال انجام است تا شرایط بهتری برای تأمین حقابه فراهم شود.

موضوع تصرف اراضی تالاب کمجان مسیر قضایی خود را طی می کند

وی در ادامه به موضوع تالاب کمجان اشاره کرد و افزود: در اطراف این تالاب، شکایاتی از سوی برخی اهالی مبنی بر تصرف اراضی مطرح شده است. مطابق قانون، موضوع از مسیر قضایی پیگیری می‌شود تا مشخص شود حق با کدام طرف است. تاکنون نتیجه نهایی به اداره‌کل محیط‌زیست اعلام نشده است. همچنین حد بستر و حریم تالاب کمجان تاکنون به‌طور رسمی تعیین نشده بود که این موضوع در دستور کار قرار گرفته و شرکت آب منطقه‌ای در حال انجام مطالعات مربوطه است.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس اظهار کرد: پس از تعیین حد بستر و حریم تالاب، وضعیت حقوقی اراضی و ادعاهای مطرح‌شده که گفته می‌شود حدود ۱۸۰ هکتار را شامل می‌شود، در چارچوب احکام قضایی مشخص خواهد شد.

تاجگردن در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت تالاب مهارلو پرداخت و گفت: علت اصلی شرایط کنونی تالاب‌ها، بهره‌برداری‌های ناپایدار، تعارضات انسانی و مداخلاتی است که در کنار تغییرات اقلیمی، تالاب‌ها را به این وضعیت رسانده است. تالاب مهارلو از طریق آب‌های سطحی و رودخانه خشک آبگیری می‌شود، اما متأسفانه ورود فاضلاب به این تالاب نیز وجود دارد.

وی افزود: عدم ایفای کامل وظایف برخی دستگاه‌های متولی و همراهی نکردن ذی‌نفعان، موجب شده تالاب مهارلو با مشکلاتی از جمله ورود فاضلاب و افزایش شوری مواجه شود. برداشت‌های بی‌رویه آب، به‌ویژه از طریق چاه‌های کشاورزی مجاز و غیرمجاز در اطراف تالاب، باعث افت سطح آب‌های زیرزمینی و تشدید شوری تالاب شده است.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس تأکید کرد: سازمان حفاظت محیط‌زیست یک دستگاه حاکمیتی و نظارتی است و در صورت بروز برداشت‌های غیرمجاز یا بهره‌برداری‌های بی‌رویه، موضوع را از مسیر قانونی و با همکاری دستگاه‌های مسئول پیگیری می‌کند، چرا که تداوم این روندها تهدیدی جدی برای آینده تالاب‌های استان به شمار می‌رود.

تعارضات و مداخلات انسانی یکی از عوامل اصلی وضعیت کنونی تالاب‌هاست

 مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان فارس با تأکید بر نقش مداخلات انسانی در بروز مشکلات تالاب‌ها، گفت: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، تعارضات و مداخلات انسانی یکی از عوامل اصلی وضعیت کنونی تالاب‌هاست. متولی مستقیم مدیریت چاه‌های مجاز و غیرمجاز، شرکت آب منطقه‌ای است و انتظار می‌رود این دستگاه درباره برنامه‌های خود برای ساماندهی و انسداد چاه‌های غیرمجاز و مدیریت چاه‌های مجاز در محدوده تالاب‌هایی مانند پریشان، مهارلو و سایر تالاب‌ها شفاف‌سازی کند.

پروژه تله‌کابین و پارک ۵۸۰ هکتاری شیراز با اصلاحات محیط‌زیستی ادامه می‌یابد

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس در ادامه به پروژه‌های مطرح‌شده از جمله تله‌کابین، آکواریوم و پارک ۵۸۰ هکتاری اشاره کرد و گفت: پروژه پارک ۵۸۰ هکتاری که توسط شهرداری پیگیری می‌شود، در سال ۱۳۹۸ به دلیل شمول ارزیابی زیست‌محیطی، از محیط‌زیست استعلام شد، اما گزارش ارزیابی ارائه نشد و در نتیجه مجوزی از سوی محیط‌زیست برای آن صادر نشد و پروژه متوقف ماند.

تاجگردن ادامه داد: در همان سال، پروژه تله کابین به‌عنوان بخشی از این پارک مطرح شد. تله‌کابین در رده یک خدماتی قرار دارد و طبق ضوابط، مشمول ارزیابی زیست‌محیطی نمی‌شود؛ از این رو در سال ۱۳۹۸ مجوز محیط‌زیست برای آن صادر شد و منع قانونی نداشت. 

وی افزود:  بر اساس بررسی‌ها، اصلاحیه‌هایی در حوزه منابع آب، آبخوان‌ها، منابع طبیعی و تنوع زیستی اعمال شد. در نهایت، با انجام این اصلاحات، پروژه مورد موافقت قرار گرفت. همچنین یکی از نکات مهم این بود که در گزارش اولیه عنوان شده بود مسیر پروژه در مرز منطقه حفاظت‌شده تنگ سرخ قرار دارد، اما در بررسی‌های نهایی مشخص شد ایستگاه سوم تله‌کابین حدود یک‌هزار و ۶۰۰ متر از مرز منطقه حفاظت‌شده فاصله دارد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس خاطرنشان کرد: در این موضوع، دادستانی نیز ورود کرد و جلسه‌ای با حضور معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادستانی برگزار شد. گزارش‌های لازم ارائه شد و در نهایت، اجرای تله‌کابین مورد موافقت قرار گرفت. شرکت آب منطقه‌ای به‌عنوان متولی منابع آب و شرکت آب و فاضلاب شیراز در خصوص سیستم تصفیه فاضلاب، موافقت مکتوب خود را اعلام کرده‌اند و تنها پاسخ مکتوب منابع طبیعی هنوز دریافت نشده است.

تاجگردن درباره پروژه آکواریوم نیز گفت: در ضوابط موجود، عنوان مشخصی برای آکواریوم تعریف نشده و رده‌بندی مشخصی برای آن وجود ندارد و تاکنون نیز استعلام رسمی از سوی مجری پروژه در این خصوص از محیط‌زیست انجام نشده است. با این حال، به دلیل حساسیت موضوع گونه‌های جانوری، از شهرداری خواسته‌ایم اطلاعات کامل درباره گونه‌هایی که قرار است در آکواریوم نگهداری شوند، ارائه شود. این اطلاعات دریافت شده و در حال بررسی است تا مشخص شود گونه‌ها داخلی یا خارجی هستند و از چه زیست‌بومی تأمین خواهند شد.

وی افزود: درباره پارک ۵۸۰ هکتاری نیز از مجری پروژه درخواست شده گزارش‌های لازم ارائه شود که هنوز به دست ما نرسیده، اما اعلام شده در دست اقدام است. بر اساس آخرین رصدهای انجام‌شده، بارگذاری‌هایی در پروژه صورت گرفته، اما گزارش نهایی مدیریت و ارزیابی هنوز به اداره‌کل محیط‌زیست ارسال نشده است.

برخی افراد بدون تخصص درباره محیط‌زیستی اظهارنظر می‌کنند 

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان فارس با اشاره به حواشی ایجادشده پیرامون پروژه تله‌کابین، گفت: فضاسازی‌های غیرکارشناسی و بعضاً هیجانی در فضای مجازی می‌تواند تأثیر منفی بر کلان‌برنامه‌های عمرانی داشته باشد. در حالی که بسیاری از افرادی که در این فضا اظهارنظر می‌کنند، تخصص محیط‌زیستی ندارند و بعضاً از منظرهای غیرمرتبط، صرفاً برای جلب مخاطب، به موضوع ورود می‌کنند.

وی افزود: تله‌کابین از نظر ضوابط، مشمول ارزیابی زیست‌محیطی نبود، اما با توجه به دغدغه‌های مطرح‌شده از سوی تشکل‌ها، رسانه‌ها و جوامع محلی، از مجری پروژه خواسته شد گزارش ارزیابی ارائه دهد. این موضوع نشان می‌دهد سازمان حفاظت محیط‌زیست شنونده دغدغه‌هاست و حتی در مواردی که الزام قانونی وجود ندارد، برای اطمینان بیشتر وارد فرآیندهای تکمیلی می‌شود.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس با تأکید بر نقش تشکل‌ها و جوامع محلی اظهار کرد: تشکل‌های محیط‌زیستی سال‌هاست به‌عنوان بازوان محیط‌زیست فعالیت می‌کنند و چه نظرات آن‌ها درست باشد و چه نادرست، موظف هستیم شنونده باشیم. ما قانون و چارچوب مشخص داریم و در همان چارچوب پاسخگو هستیم، اما شنیدن دغدغه‌ها بخشی از وظیفه حاکمیتی ماست.

تاجگردن ادامه داد: فشار مطالبه‌گری تشکل‌ها در موضوع تله‌کابین باعث شد اصلاحاتی در گزارش‌ها اعمال شود؛ از جمله افزایش فاصله ایستگاه پروژه از مرز منطقه حفاظت‌شده. نمی‌توان گفت همه اظهارنظرها درست یا نادرست بوده، اما نتیجه این تعامل، اصلاح و بهبود فرآیندها بوده است.

وی تصریح کرد: محیط‌زیست تنها یک یا دو چالش ندارد؛ از تالاب‌ها و تنوع زیستی گرفته تا حیات وحش و پروژه‌های عمرانی، در همه این حوزه‌ها ما موظف به پاسخگویی هستیم و این پاسخگویی بدون شنیدن دغدغه‌های مردمی و تشکل‌ها ممکن نیست.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به منطقه حفاظت‌شده تنگ سرخ گفت: در این منطقه بیش از ۱۱ هزار هکتار از اراضی تحویل گرفته شده و برنامه حفاظت مشارکتی با همراهی جوامع محلی در دستور کار قرار دارد. این منطقه نقش مهمی در تأمین هوای سالم شهر شیراز دارد و امیدواریم با انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشترک، حفاظت مؤثرتر و پایدارتری در آن رقم بخورد.

تاجگردن  به موضوع تصفیه‌خانه فاضلاب اشاره کرد و گفت: تصفیه‌خانه شماره یک در حال فعالیت است و خروجی آن به‌صورت آنلاین پایش و نمونه‌برداری می‌شود. بخشی از فاضلاب ورودی تصفیه می‌شود، اما واقعیت این است که ظرفیت فعلی تصفیه‌خانه پاسخگوی حجم ورودی فاضلاب نیست و احتمال می‌رود بخشی از فاضلاب به‌طور کامل تصفیه نشود. این موضوع به‌صورت جدی در دستور کار محیط‌زیست قرار دارد و پیگیری‌های قضایی در این زمینه آغاز شده و همچنان ادامه دارد. 

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس افزود: شرکت آب و فاضلاب نیز این مسئله را پذیرفته و اعلام کرده برای رفع کامل مشکل، نیاز به تأمین اعتباری بسیار سنگین، در حدود بیش از هزار میلیارد تومان، وجود دارد.