نگاهی به سیاستهای اوباما در قبال خاورمیانه و تحولات جهان عرب
حمایت اوباما از دموكراسی و حقوق بشر در بحرین زیر سوال رفته است. منتقدان اوباما میگویند كه وی تلاش كرده است كه میان امنیت ملی آمریكا و تقویت ارزشهای دموكراتیك و حقوق بشر توازن ایجاد كند، به طوری كه اوباما در بحرین كه میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریكا است، گزینههای دشواری را انتخاب كرد.
«باراك اوباما» رئیسجمهوری آمریكا چند ماه پس از پیروزی در انتخابات سال 2008 میلادی، دانشگاه قاهره را برای سخنرانی خطاب به جهان اسلام انتخاب كرد. اوباما در این سخنرانی وعده آغازفصل جدیدی در روابط آمریكا جهان اسلام را داد و تاكید كرد كه سیاستهای متفاوتی از «جورج بوش» رئیسجمهوری سابق این كشور در پیش خواهد گرفت.
اوباما در قبال مساله فلسطین كه برای مسلمانان و اعراب اهمیت زیادی دارد، اقداماتی ناامیدكننده انجام داد؛ او اوضاع فلسطینیان را غیرقابل تحمل دانسته و از رویارویی با «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر رژیم صهیونیستی و اعمال فشار برای توقف بی چون و چرای شهركسازیها در سرزمینهای فلسطینی پیش از از سرگیری مذاكرات صلح میان فلسطینیها و اسرائیلیها چشمپوشی كرد.همچنین سیاست داخلی و مشكلات این كشور باعث شد اوباما از راه حل تشكیل دو كشور عقبنشینی كند.
موضعگیری اوباما در قبال ایران نیز متناقض بود. اوباما كه با شعار تغییر روی كار آمده بوده و از تلاش برای حل و فصل برنامه هستهای ایران از طریق مذاكره دم میزد، با اعمال تحریمها و محدودیتهای اقتصادی شدید علیه ایران، در عمل رویكرد دیگری را به نمایش گذاشت.
در ارتباط با عراق نیز هر چند نیروهای آمریكایی از این كشور خارج شدند ولی عراق همچنان از طایفهگرایی رنج میبرد و دوست قابل اعتمادی برای آمریكا به شمار نمیرود چرا كه رهبران این كشور پس از سرنگونی دیكتاتور سابق، روابط بسیار نزدیكی با ایران دارند.
در افغانستان نیز به رغم آنكه نیروهای آمریكایی پایان جنگ در این كشور را آغاز كردهاند اما حتی پس از كشته شدن «اسامه بن لادن» رهبر سابق گروه القاعده در مخفیگاهش در شهر«آبوت آباد»، خطر افراطگرایی همچنان پابرجا است.
از طرف دیگر اوباما در عمل به وعده خود مبنی بر بستتن زندان «گوانتانامو» ناكام مانده كه این مساله تاثیری بسیار منفی در اذهان شهروندان آمریكایی بر جای گذاشته است.
اوباما و بهار عربی
از زمان آغاز بهار عربی اوباما تلاش كرد با تغییرات سیاسی گسترده و انقلابها در جهان عرب كنار بیاید. انقلابهایی كه رهبران آنها تلاش میكردند اثبات كنند كه به دنبال ایجاد توازن میان ارزشهای دموكراتیك و حمایت از حقوق ملتها در تعیین سرنوشتشان هستند.
پس از گذشت 18 ماه از تغییرات گسترده در جهان عرب، از انقلاب مسالمتآمیز تونس گرفته تا اعتراضها و درگیریهای خونین در سوریه واكنشهای اوباما چندان قابل قبول نبوده است.
انقلاب مصر نخستین مانع اوباما بود به طوری كه از وی به علت حمایت از ثبات در این كشور در حالی كه سرنوشت این كشور در میدان «التحریر» رقم میخورد، انتقاد شد. او بعد از چند روز و در تاریخ اول ماه فوریه اوباما از «حسنی مبارك» رئیسجمهوری مصر و هم پیمان قوی آمریكا طی سه دهه خواست از قدرت كنارهگیری كند و با این كار ثقل ایالات متحده را به شكل مستقیم در كنار افكار عمومی عرب قرار داد.
درباره انقلاب لیبی اوباما موضع تردید برانگیزی در استفاده از زور و بیرغبتی در ورود به جنگ با یك كشور اسلامی دیگر داشت، به همین دلیل واشنگتن از پشت پرده استفاده از نیروی هوایی و اطلاعاتی را هدایت كرد اما زمام امور را به نیروهای اروپایی عضو پیمان ناتو و همپیمانان عرب آنها واگذار كرد تا «معمر قذافی» رهبر سابق حكومت لیبی را سرنگون كنند. اما كشته شدن دیپلماتهای آمریكایی در لیبی نشان داد كه آمریكا چالشهای زیادی پیش رو دارد.
سوریه و درگیرهای خونین این كشور دیگر مسالهای بزرگترین چالش خاورمیانهای برای اوباما به شمار میرود. اوباما از یك طرف از «بشار اسد» رئیسجمهوری سوریه خواست كه از قدرت كنار برود از طرف دیگر در برابر فشارها برای تسلیح مخالفان سوری یا ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز خاك سوریه مقاومت كرد. اكنون نگرانی از قدرت گرفتن گروههای جهادی و افزایش خشونتها در سوریه كشورهای حوزه خلیج فارس و همه منطقه را نگران كرده است.
از طرف دیگر، حمایت اوباما از دموكراسی و حقوق بشر در بحرین زیر سوال رفته است. منتقدان اوباما میگویند كه وی تلاش كرده است كه میان امنیت ملی آمریكا و تقویت ارزشهای دموكراتیك و حقوق بشر توازن ایجاد كند، به طوری كه اوباما در بحرین كه میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریكا است، گزینههای دشواری را انتخاب كرد. در عربستان نیز كه همپیمان اصلی آمریكا در منطقه به شمار میرود، وباما چشم خود را روی نقض حقوق بشر در منطقه بسته است.
حال باید منتظر بمانیم و ببنیم آیا اوباما در چهار سال پیش رو رویكردهای متفاوتی را در پیش میگیرد یا وعدهها محقق نشده جدیدی را به فهرست بلندبالای قبلی اضافه میكند.
منبع:گاردین
گزارش از كریم پورزبید