سرپرست مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری:
اپدیم، فرصتی برای مدیریت منطقهای بلایای طبیعی/ میتوانیم نقاط زلزلهخیز را شناسایی و دستهبندی کنیم
سرپرست مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری گفت: وجود مرکزی همچون اپدیم باعث میشود همه کشورها، یافتههای خودشان را باهم به اشتراک بگذارند، بنابراین با توجه به اطلاعات موجود میتوانیم نقاط زلزلهخیز را شناسایی و این مناطق را دستهبندی کنیم.
سومین نشست مرکز اپدیم به میزبانی جمهوری اسلامی ایران، سهشنبه بیست و هفتم آذرماه برگزار شد و دفتر مرکزی آن ۲۸ آذرماه در تهران افتتاح میشود، به همین مناسبت با «علیرضا آزموده اردلان»، سرپرست مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری به گفتوگو نشستیم.
این پژوهشگر معتقد است اپدیم میتواند با انتقال دانش و اطلاعات فنی، کشورها را در خصوص جلوگیری از کاهش خسارات بلایای طبیعی کمک کند.
گفتوگو با وی را در ادامه میخوانید:
عضویت در اپدیم چه مزایایی دارد؟
منطقه آسیا و اقیانوسیه منطقه وسیعی است که بخش عمدهای از وقایع و بلایای طبیعی از سیل و زلزله گرفته تا طوفان و غیره در آن رخ میدهد، به همین خاطر سازمان ملل درصدد بود که بین کشورهایی که در این منطقه قرار دارند، ارتباط و هماهنگی دقیقی به وجود بیاورد که این کشورها بتوانند در مدیریت این اتفاقات به یکدیگر کمک کنند.
با توجه به اینکه این اتفاقات طبیعی هستند بنابراین مرزهای جغرافیایی را رعایت نمیکنند، بهطور مثال زلزله یا طوفانی که در کشوری میآید اینگونه نیست که در لب مرز قطع شود ، اینها مباحث جهانی هستند که شناخت و مدیریت آنها مستلزم اطلاعاتی از سطح کل جهان است و زمانی اینها به فجایع طبیعی منتهی میشوند که ما آنها را نشناسیم.
درواقع اینها جزء فرایندهای طبیعی زمین هستند، زمین دارای رفتاری است که به خاطر طبیعتش است و زمانی ما از این حوادث طبیعی صدمه میبینیم که شناخت و اطلاعات کافی از آن نداشته باشیم.
از همین رو، پس از زلزله بم، ایران پیشنهاد داد تا مرکزی برای جمعآوری اطلاعات تشکیل شود تا کشورها اطلاعاتشان درزمینه بلایای طبیعی را به اشتراک بگذارند و اجازه بدهند که مطالعات بینالمللی و یا منطقهای روی آن صورت بگیرد، اما این مرکز به جایی احتیاج دارد که هماهنگکننده باشد.
جمهوری اسلامی داوطلب آن شد که چنین مرکز هماهنگی را میزبانی کند تا هممرکز تبادل بین کشورهای مختلف بشود و هم بتواند از این طریق با کشورهایی که از لحاظ ساختار فرهنگی و یا سیاسی به ما نزدیکتر هستند ارتباط بهتری برقرار کند.
به همین خاطر، افتتاح این مرکز در کشورمان اتفاق خوبی است و امیدواریم با آمدن اولین رئیس این مرکز و آغاز به کار رسمی آن، به هدف موردنظر خودش برسد.
به نظر شما اینکه سازمان ملل پذیرفته است که مقر اپدیم در ایران باشد چه پیامی برای ما و کشورهای دیگر خواهد داشت؟
ببینید این مسئله در درجه اول نشاندهنده آن است که این موضوع دغدغه کشورمان بوده و برایمان اهمیت داشته که کشورهای منطقه باید در این خصوص دستبهدست هم بدهند.
مسئله این است که توسعه و پیشرفت نمیتواند صرفاً در یک کشور باشد و تنها با مشارکت و همافزایی میتواند صورت میگیرد و این مخصوصاً در مواردی همچون سوانح طبیعی است که برای همه کشورها ایجاد اخلال و آسیب میکند، اینکه ایران، میزبانی این مرکز را بر عهده گرفته تا مقر آن در ایران باشد و در این زمینه سرمایهگذاری کرده و حمایت سازمان ملل را هم دارد، این پیام را به همه دنیا میدهد که این موضوع برای ایران اهمیت بسیار بالایی دارد که کشور خودمان و کشورهای دیگر در زمینه کاهش خسارات بلایای طبیعی توانمند شوند.
به نظر شما اپدیم چقدر میتواند در کاهش خسارات ناشی از بلایای طبیعی مؤثر باشد؟
ممکن است برخی از کشورها در خصوص یک موضوع اطلاعات جامعتری داشته باشند در حالی که کشوری دیگر، اطلاعات ضعیفتری از آن موضوع داشته باشد، بنابراین باید سازوکار تولید دادههای مناسب و شناخت پدیدهها فراهم شود و بعد از آن، کشورها با یکدیگر برای پردازش و استفاده از این دادهها مساعدت داشته باشند ؛ یعنی فرض کنیم ما دادههای لازم برای شناخت پدیده ای را جمعآوری کردهایم اما این مساله مهم است که اینها در چه مدلی باید به کار برود و در چه فرآیند محاسباتی باید استفاده شود که بتواند شناخت کافی از شکلگیری آن پدیده طبیعی را بدهد که نهتنها آسیب نبینیم بلکه بتوانیم در آینده از اینها بهعنوان منابع انرژی استفاده کنیم.
بهطور مثال در خصوص سیل، مهار کردن آن میتواند آب یک سال ما را تأمین کند و اختلاف شیبها به ما اجازه میدهد که حتی تولید برق و انرژی کنیم و خیلی از مباحث اینچنینی که امید میرود این مرکز بتواند این هماهنگی را در منطقه آسیا و اقیانوسیه و همچنین با مراکز مشابه در سطح جهان برقرار کند، این هماهنگی هم از باب شناسایی دادههای لازم برای مدلسازی این پدیدههای طبیعی است و هم جمعآوری و یکسانسازی و قابلیت مبادله این دادهها. تبادل دانش فنی در این زمینه باعث میشود تا هرکدام از کشورها در جهت مدیریت هرچه بهتر این بلایا با یکدیگر مشارکت کنند.
تبادل اطلاعات و استفاده از تجربیات کشورهای موفق در این مرکز، چقدر برای مواجهه با حوادث طبیعی برای کشورمان مؤثر است؟
ما کشوری هستیم که درزمینه علوم و تحقیقات جایگاه خوبی دارد و در این زمینه سازمانهای خوبی را هم داریم. وجود چنین مرکزی که قرار است مدیریت کنند مسلماً بر روی مدیریت داخلی خود ما هم تأثیرگذار است؛ یعنی اگر تا قبل از آن، چندین مرکز مثل سازمان هواشناسی و یا سازمان محیطزیست داشتیم که احساس مسئولیت ملی میکردند حالا بواسطه این مرکز، آنها احساس مسئولیت منطقهای خواهند کرد و قطعاً باید بتوانند در ساماندهی بهتر و مؤثرتر مجموعههای داخلی اثرگذارتر باشند. به وجود آمدن این مرکز در ایران و شکلگیری آن در تمام دستگاههایی که بهنوعی به بلایای طبیعی مرتبط هستند، میتواند به آنها کمک مؤثری در مقابله با بلایای طبیعی بکند.
در حوزه گرد و غبار، سیل، زلزله و اینگونه موارد در حال حاضر چه کمبودهایی داریم که با اپدیم برطرف میشود؟
بهطور مثال در مورد زلزله، یک سری آگاهیهایی از مکانیزم آن داریم و میدانیم در این زمینه همه کشورها کار میکنند، اینکه بتوانیم این مکانیزم را بهتر بشناسیم و در نقاط مختلف دنیا نقاطی را برای تشخیص حرکت این صفحات تکتونیکی نصب و راهاندازی کنیم بسیار مهم است؛ وجود چنین مرکزی باعث میشود همه کشورها، یافتههای خودشان را باهم به اشتراک بگذارند، بنابراین با توجه به اطلاعات موجود میتوانیم نقاط زلزلهخیز را شناسایی و این مناطق را دستهبندی کنیم همانطور که گفته شد در این زمینه برخی از کشورها کارهایی انجام دادهاند که میتواند دادههای آنها به اشتراک گذاشته شود و در نشستهای ذیل این مرکز، این تبادل اطلاعاتی صورت بگیرد که دانشگاهها هم به این طریق به این مرکز متصل شوند و از این مجرا و این محل اتصال، ارتباط بهتری پیدا کنند.
علاوه بر آن، هر کشوری برای خودش پیشینه و سابقهای دارد که چگونه شرایط بحرانی را مدیریت کند، این مدیریت اعم از مدیریت در لحظات ابتدایی، در مراحل بازسازی و بازگشت به شرایط اولیه است که در این زمینه ، بعضی از کشورها سابقه موفقتری دارند که آنها را به اشتراک میگذارند و در همین راستا کشورهایی که در این زمینه کمتر موفق بودهاند میتوانند علل موفقیت دیگران را بررسی کنند و ببینند که چه سازوکاری آنان را موفق میکند و چه سامانههایی را به کار میبرند.
بهطور مثال یکی از سامانههایی که در کشور ژاپن وجود دارد و ما آن را نداریم سیستمهای «هشدار سریع» هستند.
خلاصه این سیستم این است که وقتی زلزلهای درنقطه ای رخ میدهد، بهصورت امواج اولیه، امواج ثانویه و امواج سطحی منتشر میشود ، اگر سامانهای را داشته باشیم که وقوع آن را مخابره کند بقیه مناطقی که در اطراف هستند و با یک وقفه زمانی زلزله به آنها میرسد میتوانند آماده شوند.
ژاپنی ها این سیستم را دارند و به یکباره در تمام تلفنهای همراه شهروندان، آژیری به صدا درمیآید که زلزله درراه است و حتی بر اساس مکان و موقعیت خودشان میدانند که این زلزله چند ثانیه دیگر به آنها خواهد رسید، پس در این شرایط میتوانند در جای مناسبتری جاگیری کنند و اینها تجاربی است که ژاپنیها داشتهاند بنابراین وجود چنین مرکزی باعث میشود این انتقال دانش بتواند مؤثرتر و با یک سازوکار سازمانیافتهتر به وقوع بپیوندد و نهتنها ما ، بلکه دیگر کشورها بتوانند هرکدام که نقطه قوتی در مدیریت بلایا داشتهاند، آن تجربیات را باهم به اشتراک بگذارند و این اشتراکات باعث رشد همه کشورها خواهد شد.
حتی کشوری مثل ژاپن که درزمینه زلزله تجارب خیلی خوبی دارد و اطلاعات خوبی هم در این زمینه دارد میتواند بازهم از تجارب دیگر کشورها در این زمینه استفاده کند و همه کشورها میتوانند نقاط ضعف و قدرت خود را مورد ارزیابی قرار بدهند و تلاش کنند تا نقطهضعفشان را شناسایی کنند که در کجا بوده و آن را رفع کنند، امیدوارم که با آمدن نخستین مدیر این مرکز، شاهد فعالیت های گسترده و تاثیرگذار آن در منطقه باشیم.