تلاش شهرداری تهران برای تجهیز محلات به گروههای جهادی
مدیرکل سلامت شهرداری تهران گفت: در تلاش هستیم محلات را به گروههای جهادی و داوطلب مجهز کنیم تا در شرایط بحران، پیش از حضور کامل نهادهای امدادی و حاکمیتی، مردم بتوانند بخشی از مداخلات اولیه انسانی، اجتماعی و روانی را انجام دهند و از شدت آسیبها بکاهند.
به گزارش ایلنا، نشست خبری هفته ملی سلامت امروز -شنبه ۲۶ اردیبهشتماه ۱۴۰۵- با حضور حمید صاحب مدیرکل سلامت شهرداری تهران، غلامحسین ادب معاون سلامت روان و اجتماعی اداره کل سلامت شهرداری تهران و مرادی معاون سلامت شهری اداره کل سلامت شهرداری تهران برگزار شد.
حمید صاحب با اشاره به ظرفیتهای مغفول حوزه سلامت و مشارکت اجتماعی گفت: سالانه حدود ۳۰ هزار مرگومیر در کشور رخ میدهد که امکان پیشگیری و نجات این افراد وجود دارد، اما در حال حاضر تنها حدود ۱۰ هزار نفر در حوزه اهدای عضو و اقدامات مرتبط مشارکت دارند و در صورت توسعه فرهنگسازی و مشارکت مردمی، میتوان جان حدود ۲۰ هزار نفر دیگر را نجات داد.
وی همچنین با اشاره به پیامدهای فرهنگی، اجتماعی و روانی جنگ، بر ضرورت افزایش تابآوری اجتماعی و توانمندسازی مردم در مدیریت بحران تأکید کرد و گفت: جنگ صرفاً پیامدهای نظامی ندارد، بلکه آثار فرهنگی، اجتماعی، انسانی و روانی گستردهای نیز به همراه دارد و وظیفه ما کاهش این پیامدها در جامعه است.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران افزود: پیروز میدان، جامعهای است که از تابآوری و انسجام اجتماعی بیشتری برخوردار باشد. اگر عقبه اجتماعی و فرهنگی مناسبی برای نیروهای خط مقدم وجود نداشته باشد، انگیزه و توان ایستادگی نیز تضعیف میشود؛ از این رو فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی در شرایط بحران، عین جهاد و رزمندگی است.
صاحب با بیان اینکه «خیابان با ما» به معنای توسعه فرهنگ تابآوری و انسجام اجتماعی در بحران است، اظهار داشت: مدیریت زندگی در بحران یک ضرورت است و مردم باید آموزش ببینند تا در شرایط سخت بتوانند زندگی خود را مدیریت کنند. این موضوع یک امر تزئینی یا فانتزی نیست، بلکه ضرورتی اجتماعی است.
وی با اشاره به نقش شهرداری در حوزههای فرهنگی و اجتماعی تصریح کرد: شهرداریها در گذشته بیشتر مأموریت کالبدی داشتند، اما امروز حوزه فرهنگ و اجتماع به یکی از مهمترین مأموریتهای آنها تبدیل شده است، چرا که شهرداری بیشترین ارتباط را با شهروندان دارد و عملاً خانه دوم مردم محسوب میشود.
به گزارش شهر، مدیرکل سلامت شهرداری تهران ادامه داد: هیچ نهادی به تنهایی نمیتواند در افزایش تابآوری اجتماعی موفق باشد مگر اینکه از ظرفیتهای مردمی، گروههای جهادی و داوطلبان محلی استفاده کند. بر همین اساس، رویکرد اصلی اداره کل سلامت شهرداری تهران مردمیسازی سلامت و مردمیسازی مدیریت زندگی در بحران است.
تلاش برای تجهیز محلات به گروههای جهادی و داوطلب
وی خاطرنشان کرد: در تلاش هستیم محلات را به گروههای جهادی و داوطلب مجهز کنیم تا در شرایط بحران، پیش از حضور کامل نهادهای امدادی و حاکمیتی، مردم بتوانند بخشی از مداخلات اولیه انسانی، اجتماعی و روانی را انجام دهند و از شدت آسیبها بکاهند.
صاحب با تأکید بر اینکه «محله» سلول زنده اجتماعی است، گفت: حیات محله به فعال بودن ظرفیتهای مردمی آن وابسته است و هدف ما فعالسازی همین ظرفیتها در سطح شهر تهران است.
وی با اشاره به آمار سالمندان در تهران اظهار داشت: متوسط جمعیت هر محله در تهران حدود ۲۸ هزار نفر است که در قالب حدود ۸ تا ۸ هزار و ۵۰۰ خانوار زندگی میکنند. از این تعداد، حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت را سالمندان تشکیل میدهند؛ یعنی به طور میانگین نزدیک به ۴ هزار و ۵۰۰ تا ۵ هزار سالمند در هر محله ساکن هستند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران افزود: برآوردها نشان میدهد حدود ۱۵ درصد سالمندان هر محله را سالمندان تنها و منزوی تشکیل میدهند؛ افرادی که اغلب بهتنهایی زندگی میکنند و عمدتاً زنان سالمند هستند. بر همین اساس، در هر محله تهران حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سالمند تنها وجود دارد که در شرایط عادی و بهویژه در بحرانها نیازمند توجه و حمایت ویژه هستند.
وی گفت: به همین منظور شبکههای داوطلبی و گروههای جهادی سالمندان در محلات سازماندهی شدهاند تا بتوانند در شرایط بحران خدمات لازم را ارائه دهند. این اقدامات در حوزه مادران، کودکان و افراد دارای معلولیت نیز در حال انجام است.
صاحب همچنین از بازطراحی و تقویت کانون پزشکان محلات برای شرایط بحران خبر داد و گفت: در مواقع بحرانی، اقدامات اورژانسی، درمانی و پزشکی اهمیت ویژهای پیدا میکند و به همین دلیل در حال ساماندهی مجدد ظرفیت پزشکان داوطلب در سطح محلات هستیم.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران در پایان با اشاره به ظرفیت گسترده مساجد در پایتخت اظهار داشت: تهران حدود ۲ هزار و ۲۰۰ مسجد دارد که میتوانند به عنوان یکی از مهمترین پایگاههای اجتماعی و مردمی در مدیریت بحران و ارائه خدمات محلی ایفای نقش کنند.
صاحب با اشاره به توسعه شبکههای مردمی سلامتمحور در سطح پایتخت گفت: از مجموع حدود ۲ هزار و ۲۰۰ مسجد تهران، نزدیک به ۷۰۰ مسجد در قالب طرح «آرمان» فعالیت میکنند که با عنوان «مساجد شاخص آرمانی» شناخته میشوند. این مساجد عموماً از زیرساختهای کالبدی مناسب، فضاهای بزرگ و ظرفیت اجتماعی مطلوب برخوردارند، اما لازم است بیش از گذشته به گروههای جهادی تخصصی مجهز شوند.
وی افزود: در این مساجد، گروههای جهادی حوزه درمان شامل پزشکان، پرستاران، پیراپزشکان، دندانپزشکان و ماماها به صورت سازماندهیشده فعالیت میکنند و ساختار مشخصی برای ارائه خدمات دارند. این شبکهها در حال توسعه و بازآرایی برای شرایط بحران هستند تا بتوانند در مواقع ضروری خدمات اولیه سلامت را در سطح محلات ارائه دهند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران ادامه داد: گروه دوم فعال در این مساجد، گروههای روانشناسی و سلامت روان هستند؛ چراکه در شرایط جنگ و بحران، اختلالات و آسیبهای روانی تشدید میشود و لازم است خدمات روانشناختی و حمایتی در نزدیکترین سطح ممکن به مردم ارائه شود.
صاحب با اشاره به مأموریتهای جدید اداره کل سلامت پس از آغاز جنگ اظهار داشت: از روزهای نخست پس از جنگ، مسئولیت ارائه خدمات در اماکن اقامتی به اداره کل سلامت به عنوان نماینده تامالاختیار معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران واگذار شد.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۶ هزار و ۴۰۰ مهمان در ۵۳ هتل و مرکز اقامتی اسکان داده شدهاند که برخی از این مراکز بسیار بزرگ و برخی نیز کوچکمقیاس هستند. در این مراکز، ۱۴ نوع خدمت مختلف شامل خدمات روانپزشکی، پزشکی، مددکاری، آموزشی، تحصیلی، ورزشی، سرگرمی، مهد کودک، بازی و نشاط ارائه میشود.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران تأکید کرد: سیاست ما این بود که هیچ مجموعهای به صورت منفرد وارد میدان نشود، مگر آنکه از مسیر گروههای جهادی و مردمی فعالیت کند؛ زیرا معتقدیم در شرایط بحرانی، مهمترین عامل ارائه خدمات مؤثر، حضور مردم در لحظه و مداخلات فوری مردمی است.
وی با اشاره به برنامههای هفته سلامت امسال گفت: هفته سلامت امسال متفاوت از سالهای گذشته برگزار خواهد شد و محور اصلی آن توسعه فرهنگ «خیابان با ما» با هدف افزایش تابآوری و انسجام اجتماعی است.
صاحب ادامه داد: یکی از مهمترین اقدامات ما در این حوزه، توسعه ایستگاههای سلامت در میادین شهری است. این ایستگاهها علاوه بر ارائه خدمات سلامت، وظیفه فرهنگسازی و آموزش سبک زندگی و تابآوری اجتماعی را نیز برعهده دارند.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ ایستگاه سلامت بزرگمقیاس در میادین اصلی شهر فعال هستند؛ در حالی که در روزهای ابتدایی تنها حدود ۳۰ ایستگاه فعالیت میکردند. همچنین نزدیک به ۳۰۰ ایستگاه و کاروان کوچکمقیاس نیز به صورت سیار و کاروانی در سطح خیابانها و محلات تهران در حال فعالیت و ارائه خدمات هستند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران خاطرنشان کرد: بخش عمده این اقدامات با اتکا به ظرفیت گروههای مردمی، جهادی و داوطلبان محلی انجام شده و هدف اصلی آن، ارتقای آمادگی اجتماعی و کاهش آسیبهای انسانی و روانی در شرایط بحران است.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران، با تشریح جزئیات فعالیت ربات «ایرانیار» اظهار کرد: برنامه «زندگی همدلانه» همچنان با رویکردی همدلانه و در قالبهای متنوع برای گروههای مختلف جمعیتی ادامه دارد و تلاش شده است ارتباط مؤثری میان شهروندان و مدیریت شهری برقرار شود.
وی افزود: در این دوره تلاش کردیم از طریق امکانات و گزینههایی که در این بستر برای مخاطبان پیشبینی شده، زمینه تعامل بیشتر کاربران با مدیریت شهری فراهم شود تا شهروندان بتوانند خدمات، آموزشها و نیازهای خود را سریعتر و دقیقتر دریافت کنند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران با تأکید بر ضرورت اطلاعرسانی بهموقع در شرایط بحرانی گفت: بسیار مهم است که اطلاعات، آموزشها و برنامههای کاربردی در زمان مناسب و بهصورت کامل در اختیار مردم قرار گیرد. از آنجا که بخش عمدهای از شهروندان در فضای مجازی حضور دارند، تصمیم گرفتیم سکویی را طراحی کنیم تا مردم بتوانند بهویژه در شرایط بحران و جنگ، آموزشهای موردنیاز خود را دریافت کنند.
صاحب ادامه داد: به همین منظور، ربات و سکوی «ایرانیار» در همان روزهای ابتدایی جنگ ۱۲ روزه راهاندازی شد و اکنون این سامانه به مرحله بلوغ و آمادگی بهرهبرداری کامل رسیده است. این بستر، آموزشهایی در حوزه سبک زندگی در شرایط جنگی و مدیریت زندگی در بحران را در قالبهای مختلف به شهروندان ارائه میدهد.
وی با اعلام آمادگی برای همکاری با رسانهها خاطرنشان کرد: آمادگی داریم با همکاری رادیو ایران و سایر رسانهها، برنامه «ایرانیار» را توسعه دهیم و در این مسیر مشارکت جدی داشته باشیم، چرا که این موضوع یک ضرورت عمومی برای مردم محسوب میشود و در این حوزه هیچ منفعت شخصی یا سازمانی مطرح نیست.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران با اشاره به اقدامات غیرمجازی این طرح تصریح کرد: فعالیتهای ما تنها محدود به فضای مجازی نیست، زیرا ممکن است در شرایط جنگی اینترنت و بسترهای مجازی با اختلال یا محدودیت مواجه شوند. بر همین اساس، نزدیک به یک میلیون نسخه محتوای آموزشی در قالب حداقل ۲۲ موضوع مختلف بهصورت چاپی تهیه و در میادین شهری توزیع شده است و در شرایط خاص نیز این روند ادامه خواهد داشت تا مردم در هیچ شرایطی بدون آموزش و پشتیبانی نمانند.
وی همچنین تأکید کرد: تمامی اطلاعاتی که از طریق ربات «ایرانیار» از شهروندان دریافت میشود، کاملاً محرمانه است و در هیچ جایی منتشر یا ثبت نخواهد شد، هرچند بخشی از این اطلاعات میتواند کارکرد پژوهشی نیز داشته باشد.
صاحب در ادامه به برنامههای آینده اداره کل سلامت شهرداری تهران اشاره کرد و گفت: راهاندازی و تقویت قرارگاه سلامت محله، برگزاری مراسم بزرگداشت شهدای سلامت و اجرای پویش «ایرانیار» با شعار «حواسمون به هم هست» از جمله برنامههای پیشروست.
وی افزود: در جریان جنگ ناجوانمردانه اخیر و همچنین در طول آن ۱۲ روز، تعدادی از فعالان حوزه سلامت به شهادت رسیدند که نام آنها در تقویم نظام مقدس جمهوری اسلامی ثبت شده است. بر همین اساس، مراسم بزرگداشت شهدای سلامت روز ۳۱ اردیبهشتماه در قطعه شهدای سلامت برگزار خواهد شد.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران خاطرنشان کرد: در این مراسم از تمامی فعالان گمنامی که در بیمارستانها، مراکز درمانی و مراکز سلامت در روزهای سخت به مردم خدمترسانی کردند و کمتر دیده شدند، تقدیر به عمل خواهد آمد.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران در ادامه در پاسخ به پرسشی درباره نحوه ارائه خدمات روانشناختی در ایام جنگ و هماهنگی این اقدامات با وزارت بهداشت، اظهار کرد: شرایطی که در روزهای ابتدایی بحران با آن مواجه بودیم، شرایطی کاملاً خاص و متفاوت بود؛ بهگونهای که در آن مقطع حتی بخشی از نیروهای مجموعهها در مرخصی یا دورکاری قرار داشتند و امکان ارائه بسیاری از خدمات از طریق دورکاری وجود نداشت.
وی افزود: در آن شرایط، لازم بود تصمیمات بهصورت میدانی و فوری اتخاذ شود. مراکز تخصصی و مجموعههایی مانند مراکز سراج در همان لحظات اولیه آمادگی حضور و مداخله را نداشتند و اساساً بحران به شکلی بود که نیاز به نیروهای مردمی و جهادی احساس میشد؛ نیروهایی که زمان و مکان برایشان مطرح نباشد و بتوانند در لحظه خدمات ارائه دهند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران ادامه داد: بر همین اساس تصمیم گرفتیم از ظرفیتهای جهادی استفاده کنیم چرا که معتقدیم در این حوزه باید هم شأن علمی و هم شأن جهادی موضوع حفظ شود؛ در غیر این صورت امکان موفقیت کامل وجود نخواهد داشت. اگر قرار باشد خدمات صرفاً در قالب دیسیپلینهای اداری و فرآیندهای رسمی ارائه شود، طبیعتاً در شرایط بحران با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد.
صاحب با اشاره به همکاری دانشگاهی در این زمینه گفت: در همین راستا از ظرفیت یکی از دانشگاهها، از جمله دانشگاه علامه طباطبایی استفاده شد و نزدیک به هزار مصاحبه تخصصی برای جذب نیروهای داوطلب انجام گرفت که در نهایت حدود ۶۷ تا ۷۰ تیم حقوقی و روانشناسی بهصورت جهادی، داوطلبانه و بدون هیچگونه چشمداشت مالی در هتلها و مراکز اقامتی مستقر شدند.
وی تصریح کرد: این اقدام در روزها و لحظات ابتدایی جنگ، فراتر از توان بسیاری از سازمانها و حتی خارج از ظرفیتهای متعارف وزارت بهداشت بود. امروز ممکن است شرایط به ثبات نسبی رسیده باشد و همه دستگاهها نیز بهدرستی در میدان حضور داشته باشند، اما در آن روزهای نخست، نیاز به اقدام فوری و جهادی وجود داشت.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران خاطرنشان کرد: در این مدت بیش از ۴ هزار مشاوره روانشناختی ارائه شد؛ مشاورههایی که هیچ هزینهای برای آن پرداخت نشد و تمامی خدمات توسط اساتید و متخصصان تراز اول کشور بهصورت داوطلبانه انجام گرفت.
وی افزود: هدف ما این نبود که دوباره ساختارهای موجود را از ابتدا بازآفرینی کنیم بلکه نگاه شهردار تهران نیز بر این بود که این خدمات با رویکرد جهادی و مردمی ارائه شود. به همین دلیل از همه افرادی که تمایل دارند در حوزههای مختلف بهصورت جهادی و خودجوش فعالیت کنند، استقبال میکنیم.
صاحب ادامه داد: این فعالیتها صرفاً محدود به حوزه روانشناسی نبود بلکه در بخشهای مختلف فرهنگی، اجتماعی و سرگرمی نیز از ظرفیتهای جهادی استفاده شد. بهعنوان نمونه، تیمهای تخصصی بازی و سرگرمی ویژه کودکان و نوجوانان بهصورت جهادی در مراکز اقامتی مستقر شدند.
وی با اشاره به خدمات درمانی ارائهشده گفت: گروههای درمانی و کادر پزشکی نیز بهصورت داوطلبانه فعالیت داشتند و در مجموع نزدیک به هزار و ۵۰۰ ویزیت پزشکی انجام شد که حدود ۳۰ درصد آنها خدمات تخصصی بود. هیچ مرکز درمانی برای ارائه این خدمات استخدام نشد و تمامی کادر درمانی حاضر، افرادی بودند که صلاحیت علمی آنها تأیید شده و بهصورت جهادی همکاری کردند.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران همچنین به استفاده از ظرفیتهای جهادی در حوزه آموزش اشاره کرد و افزود: حتی در زمینه مشکلات و چالشهای تحصیلی کودکان و نوجوانان نیز از نیروهای جهادی بهره گرفتیم؛ با وجود اینکه وزارت آموزش و پرورش نیز در این حوزه ورود داشت، اما افرادی که در این طرح حضور پیدا کردند، بهصورت داوطلبانه و جهادی فعالیت میکردند.
وی این اقدامات را تجربهای جدید در حوزه مدیریت شهری دانست و گفت: این نخستینبار است که از ظرفیتهای جهادی در حوزه فرهنگی و اجتماعی به این شکل استفاده میشود و امیدواریم در آینده بتوان نتایج این مدل را با سایر برنامههای رسمی مقایسه و ارزیابی کرد.
صاحب در پایان در پاسخ به پرسشی درباره برنامههای اداره کل سلامت شهرداری تهران در زمینه کاهش مصرف پلاستیک و فرهنگسازی محیطزیستی، اظهار کرد: این مأموریت بهصورت مستقیم در حوزه وظایف اداره کل سلامت قرار ندارد و عمدتاً توسط اداره کل آموزشهای شهروندی و همچنین اداره کل محیط زیست شهرداری تهران دنبال میشود و توضیحات تخصصی در این زمینه باید از سوی آن مجموعهها ارائه شود.
