در گفتوگو با ایلنا مطرح شد:
وجود رانت و تبعیض سیستماتیک در نظام آموزشی/ وزیر از مدارس دارای رانت ایدئولوژیک و سیاسی آغاز کند
سخنگوی سابق سازمان معلمان ایران گفت: رانت مدارس موضوعی صرفا اقتصادی نیست. دانشآموزانی که در مدارس دارای رانت ایدئولوژیک و سیاسی درس میخوانند دارای آینده شغلی تضمین شده هستند، یعنی میتوان گفت سیستم آموزشی به آنها به صورت مادرزادی امتیاز میدهد. این امتیازها باعث افزایش نارضایتی و افت کیفیت در حوزه آموزش شده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، چند روز پیش «علیرضا کاظمی» وزیر آموزش و پرورش از هدفگذاری این نهاد برای حذف رانت مدارس خاص خبر داده و گفته بود: «این امر مشمول سایر مدارس نیز میشود از نمونه گرفته تا شاهد.» او همچنین تاکید کرده بود که قطعاً مدارس شاهد تقویت میشوند و خدمات بیشتری به فرزندان شاهد و ایثارگران ارائه خواهیم داد.»
با این حال جایگاه و وابستگیهای مالکان مدارس رانتی به میزانی است که اما و اگرهایی را در رابطه با عملی شدن وعده کاظمی ایجاد میکند.
«محمد داوری» سخنگوی سازمان معلمان ایران است که اولین روز اردیبهشت ماه سال جاری از سمت خود استعفا داده است. او درباره این وعده وزیر آموزش وپرورش به خبرنگار ایلنا گفت: بعد از انقلاب ما با تنوع و تکثر مدارس مواجه شدیم البته این موضوع پیش از انقلاب هم وجود داشت، اما نه به اندازه سالهای بعد از انقلاب. در حال حاضر به روایتی ۱۸ نوع مدرسه و در روایتی دیگر ۲۵ نوع مدرسه در کشور وجود دارد.
او به معنای فلسفه آموزش عمومی در جهان و در کشور ما اشاره میکند: آموزش عمومی به این معنا است که عموم افرادی که در سن آموزش و پرورش قرار دارند باید به صورت رایگان جذب مدارس شوند و آموزشهای عمومی را بگذرانند تا از این مسیر سطح توانمندی کودکان و نوجوانان برای زیست فردی و اجتماعی افزایش یابد. آموزش عمومی متکی بر دانش عمومی و مهارتهای عمومی برای زیست فردی و اجتماعی است. برای تبدیل شدن کودک به یک شهروند سالم و توانمند که برای جامعه خود مفید شد این آموزشها ضروری است.
مخدوش شدن عدالت آموزشی در کشور
این کارشناس آموزش تاکید میکند که تنوع و تکثر در مدارس باعث مخدوش شدن «عدالت آموزشی» شد در حالی که عدالت آموزش یکی از شاخصهای اصلی فلسفه آموزش عمومی است: از سالهای بعد از جنگ تا امروز به تدریج تنوع و تکثر در مدارس افزایش یافت تا جایی که ابتدا مدارس به دو دسته مدارس عمومی دولتی و غیردولتی تقسیم شدند و امروز هم شاهدیم که بسیاری از نهادهای مختلف برای خود مدرسه تاسیس کردهاند.
به گفته او تنوع و تکثیر در مدارس زمینهساز «تبعیض آموزشی» و رانت شدهاند به این معنا که در حال حاضر رانت و تبعیض به صورت سیستماتیک در «نظام آموزشی» کشور وجود دارد.
داوری ادامه داد: اینکه وزیر آموزش و پرورش گفته است که رانت مدارس را از بین میبریم اما ارائه خدمات ادامه دارد عجیب است، زیرا رانت به معنای «خدمات ویژه» است. موضوع این است که در سه ضلع استخدام، آموزش و رفاه با خدمات ویژه به برخی مواجه هستیم. اما حق نداریم در حوزه استخدام و آموزش استثنایی قائل شویم.
این فعال حوزه آموزش این را هم گفت که یک فرد برای آموزش باید با سایرین رقابت کند در نتیجه اگر برای افرادی در این حوزه قائل به امتیاز شویم اقدامی برخلاف عدالت کردهایم و اگر عدالت را یک فضیلت جهانشمول و مورد ادعای مسئولان در نظر بگیریم آنها باید این خلاف عدالت بودن را در نظر بگیرند. در حوزه استخدام هم این امتیازها تبعیضآمیز است و برای استخدام افراد باید خدمات به مردم ارائه دهند. درنتیجه باید مراقب بود که حتما افراد کارآمد و متخصص بعد از اثبات دانش و تخصص خود استخدام شوند و امور به دست افراد ناکارآمدی که صرفا از امتیازات ویژه استفاده کردهاند، نیفتد.
او تاکید کرد که هر گونه امتیاز در آموزش و استخدام بر خلاف عدالت و کارآمدی است: سیستم در کشور ما به این دلیل دچار ناکارآمدی شده است که برخی مسئولیتها براساس امتیازها داده شده است نه دانش، مهارت و کارآمدی. کشور ما در حوزههای مختلف از ناکارآمدی رنج میبرد یعنی مجموعهای از دستگاهها، ساختارها و رویکردهای ناکارآمد.
رانت و تبعیض در آینده شغلی دانشآموزان
داوری اضافه کرد: اگر هدف از اظهارات وزیر آموزش و پرورش درباره حذف رانت مدارس، این بوده است که تنوع و تکثر مدارس کاهش یابد اقدامی کاملا کارشناسی و درست است، زیرا سالها است که همه منتقدین و کارشناسان حوزه آموزش از این میزان تنوع انتقاد کردهاند. در این راستا ضروری است مدارسی که از رانت سیاسی و ایدئولوژیک و به تبع آن از رانت اقتصادی برخوردارند را حذف کند.
به گفته او رانت موضوعی صرفا اقتصادی نیست در یک نگاه دیگر دانشآموزانی که در مدارس دارای رانت ایدئولوژیک و سیاسی درس میخوانند دارای آینده شغلی تضمین شده هستند یعنی میتوان گفت سیستم آموزشی به آنها به صورت مادرزادی امتیاز میدهد. این امتیازها باعث افزایش نارضایتی و افت کیفیت در حوزه آموزش شده است، به بیان دیگر رانت مدارس دقیقا برخلاف شاخصهای توسعه و پیشرفت کشور است.
این کارشناس آموزشی در پاسخ به این سوال که عمل به این وعده وزیر آموزش و پرورش تا چه میزان امکانپذیر است، گفت: شعار دادن درباره حذف رانت مدارس و کاهش تنوع مدارس مثبت است اما مهمتر از آن اقدام و عمل است. اگر آقای کاظمی تنوع مدارس را کاهش دهد و از مدارس رانتی و وابسته شروع کند، میتوان گفت انگیزه او مثبت و در راستای حقوق کودکان و نوجوانان کشور و حق عمومی و طبیعی آموزش است.
او معتقد است نظام آموزشی از یک ساختار ناکارآمد، متمرکز و ایدئولوژیک سیاسی برخوردار است که مانع عملی شدن فلسفه آموزش عمومی است: حذف رانت مدارس خاص و کاهش تنوع مدارس اقدامی قابل توجه است و باید دید که آیا در عمل توان وزیر به این موضوع میرسد که این وعده خود را از ناعادلانهترین مدارس آغاز کند. هر قدر آموزش عمومی کشور به سمت یکپارچهسازی حرکت کند، میتوانیم کیفیت آموزشی را در مدارس عمومی دولتی تقویت کنیم.
