حسینی:
۵۰۰ پدربزرگ و مادربزرگ معنوی با کودکان بهزیستی در ارتباط هستند
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه ۱۸ سالگی لغزندهترین مقطع زندگی برای فرزندان تحت پوشش بهزیستی است، به لزوم مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت: باید برای این مقطع حساس برنامههای مشخص و هدفمند طراحی شود.
به گزارش ایلنا از سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی در نشست بررسی برنامههای تحولی معاونت سلامت اجتماعی، افزود: آیا ۱۸ سالگی سن رها شدن فرزندان از حمایتهای سازمان بهزیستی است و این نوجوانان پس از خروج از مراکز تحت پوشش، چه سرنوشتی پیدا میکنند. این سؤال از گذشته ذهن من را نیز درگیر کرده بود و زمانی که مسئولیت سازمان بهزیستی را برعهده گرفتم یکی از دغدغههای اصلیام این بود که چگونه میتوان بر این فرآیند اثر گذاشت.
وی با اشاره به حساسیت ۱۸ سالگی به عنوان لغزندهترین مقطع زندگی برای فرزندان تحت پوشش بهزیستی، اظهار کرد: اهمیت کار دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان در این است که این نقطه حساس را بهدرستی شناسایی کرده و برای آن برنامههای مشخص و هدفمند طراحی کرده است.
حسینی ادامه داد: همواره این پرسش وجود داشت که تسهیلات و اعتبارات متعددی که در اختیار فرزندان قرار میگیرد تا چه اندازه به اشتغال و توانمندسازی واقعی آنان منجر میشود و آیا این حمایتها به هدف نهایی خود میرسد یا خیر. هر نوع تسهیلاتی که پرداخت میشود باید بهدقت ارزیابی شود تا مشخص شود آیا به هدف مورد نظر اصابت کرده است یا نه. برآوردها نشان میدهد حدود ۵۰ درصد اعتبارات و تسهیلات در کشور به اهداف تعیینشده نمیرسد زیرا برخی ساختارها از اساس برای تحقق نتیجه مطلوب طراحی نشدهاند.
وی تصریح کرد: مفهوم تحول دقیقا در همین نقطه معنا پیدا میکند یعنی باید اقداماتی را که بهرهوری و اثربخشی لازم را ندارند بازطراحی کنیم تا منابع و امکانات به نتایج ملموس و مؤثر منتهی شوند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به نقش معاونت سلامت اجتماعی سازمان گفت: بخشی از خدمات عمومی از جمله خدمات مشاورهای از طریق صدای مشاور بهزیستی۱۴۸۰، خدمات تیمهای محب همچنین اورژانس اجتماعی ۱۲۳ را همه مردم میتوانند از آن بهرهمند شوند.
حسینی افزود: دادهها و اطلاعاتی که از طریق سامانههای ۱۲۳ و ۱۴۸۰ تولید میشود در واقع نبض اجتماعی جامعه را در اختیار سازمان قرار میدهد و امکان برنامهریزی دقیقتر و مبتنی بر شواهد را برای سیاستگذاری و مداخلات اجتماعی فراهم میکند.
اجرای طرح دستهای مهربانی برای کودکان مراکز بهزیستی
حمیدرضا الوند مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور نیز در این نشست از اجرای برنامهای جدید با عنوان دستهای مهربانی خبر داد و اظهار کرد: در قالب این طرح با اولویت پاتوقهای سالمندی، بنیاد فرزانگان در ۳۱ استان کشور و بازنشستگان توانمند، تحصیلکرده، علاقهمند و دارای مهارت ارتباطی مناسب که فاقد اختلالات عملکردی باشند، ارتباط معناداری با کودکان برقرار شده است.
وی اضافه کرد: جامعه ایران با شتاب به سمت سالمندی در حرکت است، این برنامه با هماهنگی دبیرخانه شورای سالمندان، معاونت توانبخشی سازمان بهزیستی و پس از برگزاری جلسات متعدد آغاز شد.
وی با بیان اینکه ۸۷ درصد کودکان تحت پوشش سازمان بهزیستی دارای سرپرست نامناسب هستند، گفت: کمتر از ۱۳ درصد این کودکان فاقد سرپرست قانونیاند یعنی والدین آنها در قید حیات نیستند یا با وجود تلاشهای فراوان کارشناسان، والدینشان شناسایی نشدهاند این کودکان بهصورت ناخواسته از خانواده جدا شدهاند و هیچ نقشی در این شرایط نداشتهاند. نبود پدر و مادر و همچنین محرومیت از ارتباط با پدربزرگ، مادربزرگ، عمه، عمو و خاله تأثیر عمیقی بر بنیانهای عاطفی و شخصیت آنان میگذارد.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان ادامه داد: در هر استان یک مرکز ویژه کودکان ۷ تا ۱۲ سال برای آغاز اجرای طرح انتخاب شد این تصمیم در کمیته مشترک میان دفتر کودکان و نوجوانان و معاونت توانبخشی اتخاذ شد.
الوند درباره علت انتخاب این گروه سنی گفت: کودکان در سنین بلوغ معمولا رفتارهای خاصی مانند لجبازی و مقاومت در برابر توصیهها دارند به همین دلیل گروه سنی ۷ تا ۱۲ سال برای آغاز طرح انتخاب شد.
۵۰۰ پدر بزرگ و مادر بزرگ معنوی
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی تصریح کرد: تاکنون در ۲۵ مرکز در استانهای مختلف کشور این طرح اجرا شده و حدود ۵۰۰ نفر بهعنوان پدربزرگ و مادربزرگ معنوی با کودکان در ارتباط هستند این افراد در آینده میتوانند به حامیان ماندگار کودکان تبدیل شوند.
الوند با اشاره به نحوه اجرای برنامه گفت: برای این افراد فعالیتهایی طراحی شده است که هفتهای یک روز و به مدت دو تا سه ساعت متناسب با شرایط سالمندان انجام میشود. کودکان مراکز شبانهروزی برای حضور پدربزرگها و مادربزرگهای معنوی خود لحظهشماری میکنند و این ارتباط زیر نظر تیمهای مراقبتی سازمان شکل میگیرد.
وی درباره فرآیند انتخاب پدربزرگها و مادربزرگهای معنوی توضیح داد: کمیتهای متشکل از کارشناسان حوزه توانبخشی، سلامت اجتماعی و تیم مراقبت، داوطلبان را مانند فرآیند فرزندخواندگی مورد مصاحبه و ارزیابیهای جسمی و روانی قرار میدهد. میزان مهارت، علاقه، سطح تحصیلات، توانایی ارتباطی و قابلیت انتقال تجارب بیننسلی آنان بررسی میشود.
الوند افزود: اگرچه نتوانستهایم برای همه کودکان حاضر در مراکز بهطور موقت پدر و مادر واقعی فراهم کنیم اما تلاش کردهایم از ظرفیت پدربزرگها و مادربزرگها برای انتقال تجربه، محبت و پیوند عاطفی بهره ببریم این طرح اکنون در ۲۵ استان کشور در حال اجراست.
تدوین نخستین الگوی یکپارچه تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی، تدوین الگوی یکپارچه تعلیم و تربیت در مراکز کودکان و نوجوانان را یکی دیگر از برنامه های بهزیستی عنوان کرد و گفت: کار ما صرفا مراقبت نیست، بلکه فراتر از آن، تعلیم و تربیت هدفمند و توانمندسازی کودکان و نوجوانان است. این اقدام برای نخستین بار در ایران انجام میشود. در سال گذشته چارچوبهای نظری ۱۲ کشور جهان مورد بررسی قرار گرفت و چهار رویکرد درمانمحور، رشدمحور، دلبستگی و تابآوری و همچنین مشارکتمحور بهعنوان مبنای کار انتخاب شد.
وی ادامه داد: کودکان واردشده به مراکز بهزیستی با مجموعهای از مسائل و نیازهای پیچیده روبهرو هستند بنابراین رویکردی تلفیقی طراحی شد که استانداردهای رفتاری و تربیتی برای هر گروه سنی و هر جنس را در بر میگیرد. چارچوب نظری این الگو در کمیته آموزشی تأیید شده است تاکنون شاخصها و مهارتهای دو گروه سنی صفر تا سه سال و سه تا شش سال طراحی شده و تدوین شاخصهای گروههای سنی ۶ تا ۱۲ سال و ۱۲ تا ۱۸ سال در حال انجام است و تا پایان تیرماه به اتمام خواهد رسید.
الوند تصریح کرد: قرار نیست برای هر مهارت کلاس درس برگزار شود بلکه مربیان، روانشناسان و مددکاران اجتماعی آموزش میبینند و کتابچهای برای انتقال مفاهیم تربیتی با این متدولوژی در اختیار آنان قرار میگیرد. متدولوژی مبتنی بر بازی، قصه، شعر، مسئولیتپذیری و وظیفهمحوری است. کودکان در این فرآیند احساس نمیکنند در کلاس درس حضور دارند بلکه محیطی شبیه خانه را تجربه میکنند اما مفاهیمی که در خانوادههای سالم توسط والدین آموزش داده میشود بهوسیله تیمی حرفهای و تخصصی به آنان منتقل خواهد شد.
وی افزود: در میان کشورهای حوزه خلیج فارس، ایران نخستین کشوری خواهد بود که چنین برنامهای را اجرا میکند در آسیا نیز کشورهایی مانند ژاپن و روسیه تجربیاتی در این حوزه دارند، روسیه بیشتر بر درمانمحوری و ژاپن بر مشارکتمحوری تمرکز کرده است.
راهاندازی مراکز موقت روزانه با هدف تقویت خانوادهمحوری
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سومین برنامه مهم این دفتر را راهاندازی مراکز موقت روزانه عنوان کرد و گفت: سیاست اصلی ما خانوادهمحوری است و بهطور جدی بر تقویت این رویکرد متمرکز شدهایم. تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان نشان داد که بین ۹ تا ۱۱ درصد کودکانی که از طریق مراجع قضایی وارد سیستم پذیرش میشوند در واقع دارای بستگان واجد صلاحیت برای نگهداری هستند از جمله پدر، مادر، جد پدری یا خانواده مادری که مطابق ماده ۴۳ قانون حمایت از خانواده امکان سرپرستی از آنان را دارند.
الوند ادامه داد: به دلیل نبود مدلهای مناسب ارائه خدمت این کودکان در گذشته وارد مراکز شبانهروزی میشدند در حالی که به جای تقویت بنیان خانواده این روند به تضعیف آن منجر میشد به همین دلیل مدل مراکز موقت روزانه طراحی و راهاندازی شده است.
الوند گفت: بررسیها نشان داد ۳۳ درصد کودکانی که وارد مراکز شبانهروزی میشوند در صورتی که مدل مرکز روزانه وجود داشته باشد امکان بازگشت به خانواده را دارند زیرا پدر، مادر، ولی قهری یا سرپرست قانونی آنان صلاحیت نگهداری از کودک را دارند.
وی افزود: به عنوان نمونه ممکن است پدر به دلیل اعتیاد یا زندانی بودن فاقد صلاحیت شناخته شود اما مادر از نظر قانونی صلاحیت داشته باشد در چنین شرایطی مادر به دلیل اشتغال روزانه امکان نگهداری مستمر از کودک را ندارد و دادگاه سرپرستی کودک را به بهزیستی میسپارد. در صورت وجود مراکز روزانه، کودک در طول روز خدمات تخصصی دریافت میکند و عصر به آغوش خانواده بازمیگردد در نتیجه نقش مادری حفظ شده و بنیان خانواده از هم نمیپاشد.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان تصریح کرد: در این مراکز تمام خدمات مراقبتی، تربیتی، پرورشی، تحصیلی، مددکاری، مشاوره و مداخلات حرفهای به کودکان ارائه میشود.
الوند ادامه داد: برای هر کودک ماهانه ۲۰ میلیون تومان سرانه در نظر گرفته شده است که ۱۰ میلیون تومان آن به مداخلات تخصصی مددکاری برای بازپیوند کودک با خانواده اختصاص دارد. هدف این است که به تدریج تعداد مراکز شبانهروزی کاهش یابد و مراکز موجود به سمت ارائه خدمات روزانه حرکت کنند. این طرح به صورت پایلوت در چهار استان تهران، خراسان رضوی، فارس و گلستان اجرا میشود و برای آن ردیف اعتباری مستقلی اختصاص یافته است.
وی در تشریح تفاوت این مراکز با مهدهای کودک افزود: این مراکز ویژه کودکان زیر شش سال است که براساس حکم دادگاه پذیرش میشوند و سازمان بهزیستی مسئولیت قانونی آنها را برعهده دارد. علاوه بر نگهداری، خدمات آموزشی، مهارتآموزی، فرزندپروری، مدیریت خانواده، مشاوره و مداخلات تخصصی نیز به والدین و کودکان ارائه میشود. امسال ۱۰۰ میلیارد تومان برای توسعه کمی و کیفی این مراکز در نیمه دوم سال اختصاص یافته است در حالی که اعتبار این برنامه در سال گذشته ۱۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان بود.
تأمین آتیه کودکان بیسرپرست با سرمایهگذاری بلندمدت
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی، یکی دیگر از برنامه های این دفتر را طرح تأمین آتیه کودکان بیسرپرست عنوان کرد و گفت: با همکاری صندوق فرصتهای شغلی امکان سرمایهگذاری برای آینده فرزندان در حوزههایی مانند بورس، طلا و حسابهای ارزی فراهم شده است. در سال ۱۴۰۵ برای نخستین بار یکهزار و ۲۰۰ میلیارد تومان برای این طرح اختصاص یافته و برای نوجوانان ۱۷ تا ۱۹ ساله با سرانه ۲۵ میلیون تومان برای هر نفر سرمایهگذاری انجام میشود.
الوند ادامه داد: علاوه بر این، ۱۴۴ میلیارد تومان اعتبار دیگر با سرانه بیش از ۵ میلیون تومان برای هر نفر در صندوق فرصتهای شغلی سرمایهگذاری خواهد شد تا هنگام رهسپاری و ورود نوجوانان به زندگی مستقل، پشتوانهای مالی در اختیار آنان قرار گیرد.
وی از آماده شدن سامانه جامع حمایت از کودکان خبر داد و گفت: این سامانه در سه فاز طراحی شده که دو فاز آن راهاندازی شده است. در این سامانه اطلاعات مربوط به پذیرش، خروج، فرزندخواندگی، رهسپاری، زندگی مستقل و سایر خدمات به صورت لحظهای قابل رصد است و تنها بخشهایی مانند طرح میزبان و موارد خاص در مرحله نهایی آزمایش قرار دارد. این سامانه در نیمه نخست خردادماه رونمایی خواهد شد و سه دستگاه سازمان بازرسی کل کشور، مرجع ملی حقوق کودک و قوه قضائیه میتوانند به آن متصل شده و فرآیند ارائه خدمات را بهصورت برخط پایش کنند.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی گفت: برنامه ارتقای مهارتهای شغلی و حرفهای برای تمامی کودکان ۱۳ تا ۱۸ سال تحت پوشش الزامی شده است. برای دو هزار و ۲۰۰ نفر دورههای آموزشی در ۳۱ استان کشور برگزار میشود و همه نوجوانان ۱۲ سال به بالا موظفاند حداقل دو مهارت از میان مهارتهای شغلی، هنری، ورزشی و زبانی را فرا بگیرند. پیش از ورود به دورهها، استعدادسنجی و ارزیابی علایق حرفهای توسط متخصصان انجام میشود. سرانه این طرح برای هر نفر از ۱۰ میلیون تومان به ۲۰ میلیون تومان افزایش یافته است. اعتبار این برنامه در سال جاری به ۱۴۴ میلیارد تومان رسیده و نوجوانان میتوانند یک بار در طول دوره ششماهه، رشته آموزشی خود را تغییر دهند.
حمایت از نوجوانان پس از ترخیص از مراکز
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی با اشاره به توسعه برنامههای رهسپاری اظهار کرد: برای نخستین بار برای مراحل پیش از رهسپاری، حین رهسپاری و پس از آن ردیف اعتباری مستقل پیشبینی شده است.۶۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای حمایتهای اجتماعی پس از ترخیص اختصاص یافته و نوجوانانی که وارد زندگی مستقل میشوند تا پنج سال تحت نظارت قرار میگیرند.در صورت بروز مشکلات اقتصادی یا خانوادگی این افراد میتوانند تا سقف ۳۵ میلیون تومان کمکهزینه حمایتی دریافت کنند.
الوند، همچنین از اختصاص ۴۰ میلیارد تومان برای ارائه خدمات مددکاری و مداخلات حرفهای به نوجوانان رهسپارشده و کودکانی که در خانواده نگهداری میشوند خبر داد.
وی در ادامه از ایجاد مراکز سلامت اجتماعی خانواده به عنوان برنامهای پیشگیرانه یاد کرد و گفت: این مراکز خدمات مشاوره، آموزش، مددکاری و مهارتآموزی را به خانوادهها ارائه میکنند. بر اساس آمار بیش از ۲۷ درصد کودکانی که وارد سیستم مراقبت شبانهروزی میشوند به دلیل طلاق والدین از خانواده جدا شدهاند. تقویت مهارتهای ارتباطی و خانوادگی میتواند از ورود کودکان به مراکز جلوگیری کند. این مراکز با مشارکت بخش خصوصی و در قالب یک کسبوکار اجتماعی فعالیت میکنند و در تهران به صورت پایلوت در حال اجرا هستند.
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی توضیح داد: در این مراکز، مادران و کودکان در روزهای مشخصی در دورههای آموزشی و مهارتی شرکت میکنند، پدران نیز در برنامههای هفتگی حضور مییابند و یک روز در هفته کل خانواده به صورت مشترک در فعالیتهای هدفمند شرکت میکنند. گروههای هدف این مراکز شامل زنان سرپرست خانوار، افراد دارای معلولیت، کودکان و نوجوانان رهسپارشده و سایر مددجویان نیازمند هستند و هزینه تمامی خدمات توسط سازمان بهزیستی پرداخت میشود.
الوند از راهاندازی خانههای آمادهسازی برای دوران پس از رهسپاری خبر داد و گفت: در این مراکز سه تا پنج نفر از نوجوانان به مدت شش ماه به صورت نیمهمستقل و زیر نظر مددکار و سوپروایزر زندگی میکنند. برای هر نفر ماهانه ۲۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده است ۱۰ میلیون تومان به عنوان کمکهزینه زندگی به نوجوان پرداخت میشود و ۱۰ میلیون تومان نیز به مرکز غیردولتی اختصاص مییابد.
الوند اظهار کرد: هر سال حدود ۵۵۰ نفر از فرزندان بهزیستی وارد مرحله زندگی مستقل میشوند و نزدیک به ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای اجرای این برنامه اختصاص یافته است. تمام استانها موظفاند دو مرکز خانه موقت ویژه دختران و پسران راهاندازی کنند تا نوجوانان پس از ترخیص، علاوه بر خدمات بهداشتی و درمانی از حمایتهای روانی و اجتماعی نیز بهرهمند شوند.
