هشدار درباره شیوع اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در پی حملات هوایی

«محمدرضا شالبافان» مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره راهکار‌های مراقبت از سلامت روان در شرایط جنگ توضیح داد و گفت: واقعیت این است که در یک سال گذشته و به خصوص در ماه‌های گذشته، جامعه ما به طور مکرر با مشکلات جدی و آسیب‌زا مواجه بوده است؛ از جمله خبرهای ناخوشایند، وقایع تلخ و صحنه‌های آزاردهنده. از این رو، متاسفانه با جامعه‌ای رو به رو هستیم که این جنگ اخیر به عنوان یک مسئله اضافه بر آن آسیب ها، به سلامت روانی و اجتماعی جامعه صدمه می‌زند. 

او ادامه داد: در حال حاضر نقش اصلی مراقبت از سلامت روانی و اجتماعی، بر عهده خود افراد و خانواده‌هایشان است. البته که قطعا ساختار‌هایی مانند مراکز جامع سلامت، مراکز بهداشتی و درمانی و دیگر جاهایی که روانشناس و روانپزشک و پزشک دارند، در شرایط اورژانسی می‌توانند به افراد کمک کنند. اما با توجه به شرایط، بیشتر توصیه می‌شود که افراد تا جایی که می‌توانند خودشان از خود و خانواده مراقبت کنند. 

وی افزود: متاسفانه اتفاقاتی مانند بمباران و امثال آن، کاملا برای افراد استرس‌زا است. از این جهت، واکنش‌هایی مانند اضطراب، بی‌خوابی، تنش و حتی تحریک‌پذیری و نگرانی مستمر، به نوعی در این شرایط می‌تواند طبیعی به حساب بیاید و افراد نباید در خصوص این علائم نگرانی بیش از حدی داشته باشند. 

او تاکید کرد: اما افراد باید تا جایی که می‌توانند روتین‌های زندگی‌شان را رعایت کنند، از کودکان و سالمندان در این شرایط مراقبت بیشتری داشته باشند. با توجه به تعطیلی‌های رخ داده و تغییری که در شرایط کاری افراد ایجاد شده است، باید تلاش کنند که ساعت خواب آن‌ها به هم نریزد. البته که صدای انفجار و شرایط غیرقابل پیش بینی می‌تواند خواب افراد را به هم بریزد، اما باید تلاش کنند که برای خواب به موقع برنامه ریزی کنند. 

شالبافان یادآور شد: از طرفی دیگر افراد در این شرایط از عزیزان خود خبر بگیرند  و به صورت امن و به دور از نگرانی، اگر بتوانند در کنار هم جمع شوند، چرا که می‌تواند حمایت اجتماعی ارزشمندی باشد و تا حدی استرس افراد را کاهش دهد. در کنار این موارد افراد باید سعی کنند که اخبار ناخوشایند را به صورت لحظه‌ای دنبال نکنند. متاسفانه این روزها شاهد این هستیم که برخی رسانه ها، اخبار را به گونه‌ای منتقل می‌کنند که برای افراد استرس‌زا است. این رسانه‌ها حتی از موسیقی ها، صحنه‌ها و لحن‌هایی استفاده می‌کنند که به خودی خود می‌تواند استرس‌زا باشد و باعث نگرانی بیشتر افراد شود. البته قابل درک است که در این شرایط افراد بخواهند در جریان اخبار باشند، اما این که دائما در معرض اخبار خود را قرار دهند، می‌تواند آسیب‌زا باشد. 

او بر اهمیت تداوم درمان افراد با سابقه‌ی مشکلات روانپزشکی تاکید کرد و گفت: افرادی ک در این شرایط افرادی که سابقه مشکل روانپزشکی داشتند، برای آن دارو مصرف می‌کردند و یا تحت روان درمانی بوده اند، باید مراقبت بیشتری از خود داشته باشند. در این شرایط ممکن است نیاز باشد که به صورت اورژانسی و یا تلفنی با روان پزشک خود در ارتباط باشند. همچنین می‌توانند از خطوط تلفنی مشاوره روانشناسی در کشور بهره بگیرند. 

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، تصریح کرد: به طور کلی افراد باید تلاش کنند در این شرایط با استفاده از شیوه‌های خود مراقبتی، از خود محافظت کنند. چرا که در این شرایط باید مراجعه به مراکز درمانی به حداقل برسد و توصیه نمی‌شود که هر فرد برای مشکلات حداقلی به مراکز درمانی مراجعه کند. چرا که این روزها احتمالا مراکز درمانی با حجم زیاد اورژانس پزشکی و روانپزشکی مواجه هستند. این شیوه‌های خود مراقبتی از طریق دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت منتشر شده است که در سایت وبدا قابل مشاهده است. 

او درباره اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) توضیح داد و گفت: اختلال استرس پس از سانحه و یا اختلال استرس حاد که به دنبال بروز یک اتفاق ناخوشایند و یا مشاهده‌ی یک صحنه آسیب زای جانی ممکن است رخ دهد، یکی از اختلالات جدی روانپزشکی به حساب می‌آید. البته در ماه اول مشاهده صحنه ناخوشایند، احتمال بروز اختلال استرس حاد ممکن است که اگر در این یک ماه اول علائم آن شناسایی شود و تحت درمان قرار گیرد، به سمت اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) نمی‌رود. 

شالبافان اضافه کرد: علائم اصلی اختلال استرس حاد عبارت‌اند از این که فرد دائما حس می‌کند که همان حادثه رخ می‌دهد. همچنین فرد دچادر مشکلاتی از جمله خواب ناآرام، تعرق، لرزش و تپش قلب می‌شود. یا اینکه فرد از مواجه با هر آنچه که آن صحنه ناخوشایند را به یاد او می‌اندازد، خودداری می‌کند. همچنین در موارد حاد افراد دچار علائمی از جنس افسردگی مزمن می‌شوند. از این رو اگر این علائم خیلی زود شناسایی شود و تحت درمان روانپزشکی قرار گیرد، از آسیب جدی‌تر پیشگیری خواهد شد. 

وی متذکر شد: خبر خوب اینکه در ماه‌های گذشته دستورالعمل درمان‌های دارویی شرایط فوریت برای مشکلات روانپزشکی پس از استرس، به پزشک‌های عمومی ابلاغ شده است. یعنی در حال حاضر، در شرایطی که افراد دچار مشکل شدید متعاقب از سانحه می‌شوند؛ از جمله مشاهده صحنه تهاجم هوایی و یا مشاهده فردی که کشته شده، و فرد دچار بی‌قراری شدید، بی‌خوابی آزاردهنده و حتی خودکشی شده است، می‌توانند به روانپزشک مراجعه کنند، اما اگر نتوانستند می‌توانند به پزشکان عمومی مراکز جامع سلامت مراجعه کنند و تحت درمان قرار بگیرند. 

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: متاسفانه با توجه به سانحه‌ها و بحران‌های متعددی که در سال اخیر در کشور با آن مواجه بودیم، حتی بسیاری از افراد ممکن است از قبل دچار این اختلال شده باشند و الان با وقوع سانحه‌های جدید مشکلات آن‌ها تشدید شود. از این رو توصیه می‌شود که اگر تاکنون مراجعه نکردند و دچار علائم ذکر شده هستند، برای درمان مراجعه کنند.