بررسی تحولات گیاهشناسی در تاریخ زیستشناسی معاصر ایران
سمینار «تاریخ زیستشناسی معاصر ایران» با محوریت بررسی تحولات گیاهشناسی و میکروبشناسی به همت شاخه زیستشناسی گروه علوم پایه فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.
به گزارش ایلنا از فرهنگستان علوم، این سمینار به مسئولیت علمی علی فرازمند عضو وابسته این فرهنگستان و در چارچوب برنامههای پیشنهادی شاخه زیستشناسی گروه علوم پایه برای سال ۱۴۰۴ برگزار شد و نخستین گام اجرایی از مجموعه سمینارهای «تاریخ زیستشناسی معاصر ایران» بهشمار میآید.
در این رویداد علمی ۶ سخنرانی تخصصی، شامل سه سخنرانی در حوزه گیاهشناسی و سه سخنرانی در حوزه میکروبشناسی ارائه شد.
در بخش گیاهشناسی، مصطفی اسدی، استاد مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، با اشاره به پیشینه شکلگیری باغهای گیاهشناسی گفت: تاریخچه باغهای گیاهشناسی به دوران پیش از میلاد بازمیگردد و در ایران نخستین باغ گیاهشناسی در سال ۱۳۱۰ در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران بنیانگذاری شد.
وی با اشاره به پروژه ملی فلور ایران تأکید کرد: طرح نگارش فلور ایران پس از ۳۷ سال تلاش مستمر، در سال ۱۴۰۴ به سرانجام رسید و در قالب ۱۸۴ شماره اصلی منتشر شد که ۲۸ درصد آرایههای شناساییشده آن، انحصاری ایران هستند.
شاهین زارع، استاد دانشگاه تهران، در سخنرانی خود ایران را یکی از کانونهای اصلی گونهزایی سرده گون دانست و اظهار کرد: ایران با حدود ۸۵۵ گونه، بالاترین غنای گونهای گون را در آسیا دارد و این سرده احتمالاً از حدود ۱۵ میلیون سال پیش در غرب آسیا پدیدار شده است.
وی افزود: قرار گرفتن ایران در مسیر مهاجرتهای زیستی و تنوع شرایط محیطی، زمینهساز رخدادهای متعدد گونهزایی بهویژه در رشتهکوههای البرز و زاگرس بوده است.
همچنین فرخ قهرمانینژاد، استاد دانشگاه خوارزمی، با مرور سیر تاریخی گیاهشناسی ایران بیان کرد: با وجود پیشینه کهن ایران در شناخت و بهرهبرداری از گیاهان، شکلگیری گیاهشناسی مدرن به سده نوزدهم میلادی بازمیگردد و تأسیس دارالفنون و سپس دانشگاه تهران نقطه عطف آموزش نظاممند این علم در کشور بهشمار میآید.
وی تأکید کرد که امروز گیاهشناسی ایران دانشی پویا و میانرشتهای است که نقشی کلیدی در حفاظت تنوع زیستی و مدیریت منابع طبیعی ایفا میکند.
در بخش میکروبشناسی، محمد جوان نیکخواه، استاد دانشگاه تهران، با اشاره به نقش دیرینه میکروارگانیسمها در کشاورزی گفت: مباحث میکروبیولوژی در آموزش کشاورزی ایران ابتدا بهصورت پیوست با سایر دروس ارائه میشد، اما امروز بهعنوان یکی از علوم پایه و اصلی در رشتههایی مانند گیاهپزشکی در سه مقطع تحصیلی تدریس میشود.
وی افزود: یافتههای پژوهشی این حوزه اکنون به تولید کودها و آفتکشهای زیستی و کاربرد عملی در مزارع منجر شده است.
محمدرضا پورمند، استاد میکروبشناسی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در سخنرانی خود خاطرنشان کرد: پذیرش نقش میکروبها در سلامت جوامع، مسیر جدیدی در پیشگیری و کنترل بیماریهای مسری در ایران گشود و زمینهساز شکلگیری نهادها و برنامههای نوین بهداشتی شد. مرور زندگی و فعالیت پیشگامان میکروبشناسی ایران میتواند افقهای تازهای برای بازاندیشی در سیاستهای سلامت ایجاد کند.
در ادامه، محمدرضا صعودی، استاد دانشگاه الزهرا، با اشاره به تاریخچه آموزش دانشگاهی میکروبیولوژی در ایران گفت: میکروبیولوژی بهعنوان یکی از رشتههای علوم زیستی از اوایل دهه ۱۳۶۰ ابتدا در دانشگاه تهران و سپس در دانشگاه اصفهان تدریس شد.
وی افزود: در یک سده گذشته، پژوهشها و فناوریهای میکروبی در ایران به حوزههایی چون دارو، واکسن، غذا، نهادههای کشاورزی و حتی حفاظت از آثار تاریخی گسترش یافته است.
برگزارکنندگان این سمینار، گردهمآیی پژوهشگران حوزههای زیستشناسی، کشاورزی و پزشکی را از وجوه متمایز این رویداد دانستند و تأکید کردند که این تعامل علمی، اهمیت نگرش یکپارچه در پژوهشهای بنیادی و کاربردی علوم زیستی را برجسته میسازد.
بنابر اعلام شاخه زیستشناسی فرهنگستان علوم، سمینار دوم این مجموعه با محوریت جانورشناسی، علوم سلولی و مولکولی و فناوریهای نوین زیستی در سال آینده برگزار خواهد شد و هدف نهایی این برنامه، مستندسازی و انتشار مکتوب تاریخ زیستشناسی معاصر ایران است.
