عاملیت مردم ؛ آینده تبریز / تصمیمات شهری زمانی کارآمدتر و پایدارتر خواهند بود که از دل مشارکت مستقیم ذینفعان شکل بگیرند
«عاملیت مردم» به معنای توانایی واقعی شهروندان برای اثرگذاری بر تصمیمات شهری است و این تصمیمات زمانی کارآمدتر و پایدارتر خواهند بود که از دل مشارکت مستقیم ذینفعان شکل بگیرند و نهادهای رسمی نقش تسهیلگر این مشارکت را ایفا کنند.
به گزارش ایلنا از آذربایجان شرقی، هادی پاشا چینی نوشت: در رویکرد حکمرانی مشارکتی، اداره شهر دیگر یک فرآیند متمرکز و از بالا به پایین نیست، بلکه شبکهای از تعامل میان نهادهای رسمی و شهروندان محسوب میشود.
در این چارچوب، «عاملیت مردم» به معنای توانایی واقعی شهروندان برای اثرگذاری بر تصمیمات شهری است، نه صرفاً حضور نمادین در انتخابات یا نظرسنجیها. این رویکرد بر این فرض استوار است که تصمیمات شهری زمانی کارآمدتر و پایدارتر خواهند بود که از دل مشارکت مستقیم ذینفعان شکل بگیرند و نهادهای رسمی نقش تسهیلگر این مشارکت را ایفا کنند.
در شهر تبریز، پارلمان شهری (شورای اسلامی شهر) میتواند بهعنوان محور تحقق این الگو عمل کند، اما این امر مستلزم تغییر در کارکرد سنتی شورا است.
شورا باید از یک نهاد صرفاً قانونگذار و ناظر، به بستری برای گفتوگوی اجتماعی و مشارکت ساختیافته تبدیل شود. این تحول نیازمند ایجاد کانالهای مؤثر برای ورود دیدگاههای شهروندان به فرآیند تصمیمگیری، افزایش شفافیت، و پاسخگویی مداوم به مطالبات عمومی است تا اعتماد متقابل میان مردم و مدیریت شهری شکل گیرد.
نقشسپاری امور به مردم در این چارچوب در سه سطح قابل تعریف است: نخست، مشارکت در سیاستگذاری از طریق ابزارهایی مانند بودجهریزی مشارکتی و مجامع محلهای؛ دوم، مشارکت در اجرا از طریق واگذاری برخی خدمات و مدیریت فضاهای شهری به نهادهای محلی و سمنها؛ و سوم، نظارت مردمی از طریق دسترسی به دادههای شفاف و سازوکارهای گزارشدهی.
با این حال، چالشهایی مانند تمرکزگرایی، ضعف فرهنگ مشارکت مستمر، و نبود زیرساختهای نهادی و دیجیتال کافی میتواند مانع از تحقق کامل این الگو شود.
برای غلبه بر این موانع، یک مدل اجرایی چندسطحی برای تبریز قابل پیشنهاد است که شامل نهادسازی در سطح محله (با ایجاد شوراهای محلی دارای اختیار)، راهاندازی پلتفرمهای دیجیتال برای مشارکت عمومی، تخصیص بخشی از بودجه شهری به تصمیمگیری مستقیم شهروندان، و استقرار نظام شفافیت دادههاست.
همچنین توانمندسازی شهروندان از طریق آموزش و حمایت از نهادهای مدنی، شرط لازم برای پایداری این مدل است.
در نتیجه؛ تحقق عاملیت مردم در پارلمان شهری تبریز تنها با اصلاحات شکلی امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند تغییر در منطق حکمرانی شهری است؛ بهگونهای که مردم از جایگاه «مخاطب» به «شریک» در اداره شهر ارتقا یابند. در چنین شرایطی، نهتنها کیفیت تصمیمات شهری بهبود مییابد، بلکه سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی نیز تقویت شده و مسیر توسعه پایدار شهری هموارتر میشود.
هادی پاشا چینی، پژوهشگر، ارشد مدیریت و برنامه ریزی شهری
