یادبود «جلال خالقی مطلق» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛
موسویبجنوردی: خالقیمطلق عشق به ایران را با روش علمی در تصحیح متون کهن به هم آمیخته بود
کاظم موسویبجنوردی رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با بیان اینکه خالقیمطلق عشق به ایران و ادب فارسی را با روش علمی و تحقیقی در تصحیح متون کهن به هم آمیخته بود، گفت: به گمان من، او الگویی ارجمند برای آیندگان بر جای نهاد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابطعمومی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، آئین یادبود جلال خالقیمطلق با عنوان «راویِ حکیمِ طوس» عصر امروز (یکشنبه سوم خرداد) در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.
در این مجلس کاظم موسویبجنوردی رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، گفت: امروز برای بزرگداشت و گرامیداشت یاد و خاطره بزرگمردی گرد هم آمدهایم که بیاغراق بیش از نیمقرن از لحظهلحظه زندگی پرثمر خود را بر سر شاخت هرچه بیشتر و بهتر شاهنامۀ فردوسی نهاد. اگر فردوسی توسی فرزانه بزرگ ایرانزمین، بیش از هزار سال پیش کاخی بلند از نظم پارسی پی افکند، زندهیاد جلال خالقیمطلق یکی از بهترین و شایستهترین نگاه دارندگان آن کاخ پرشکوه بود.
رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ادامه داد: او از هنگامیکه شاهنامه را همچون هدف زندگی خود برگزید، تا واپسیندم کوشید با توجه به نسخههای معتبر و قابل استناد شاهنامه و مطالعات و بررسیهای جانبی، از پژوهشهای زبانی و لغوی تا تحقیقات حماسی و اسطورهای، شاهنامه را تا حد ممکن، برکنار از انبوه تحریفات و تصرفات کاتبان و ابیات الحاقی به دلبستگان زبان فارسی و فرهنگ ایرانی عرضه کند. کار شاهنامه، بهراستی عزم و همتی همچون خود فردوسی میطلبد و اگر صاحب همتی عزم کار شاهنامه دارد، باید مانند شاعر بزرگوار این منظومه شگفتانگیز همه زندگی را وقف آن کند.
او گفت: خالقی در طول زمان کوشید شرایط تحقق هدف بزرگ خویش را هر چه بیشتر و بهتر در خود گردآورد و اینک انبوه یادداشتها و مقالهها و از همه مهمتر متن شاهنامه تصحیح شده او بهترین گواه برای داوری است. با کوشش ۵۰ساله او اینک دلبستگان به این منظومه بلند و شاهکار بیمانند بشری، متنی مضبوطتر در دست دارند و با خاطری آسودهتر میتوانند آن را اساس مطالعات و پژوهشهای بعدی قرار دهند.
موسویبجنوردی توضیح داد: حتی اگر نسخههای کهنتری از شاهنامه به دست آید شاهنامه به تصحیح خالقی مطلق در هشت جلد و یادداشتهای محققانه او در چهار جلد که مجلس باشکوه و خاطرهانگیز رونمایی آن، در نوزدهم تیر ۱۳۸۶ در همین مرکز برگزار شد، راهنمایی بسیار ارزشمند و چراغی پرفروغ بر سر این راه دشوار خواهد بود.
رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی افزود: هر سو که بنگریم دستاورد او مانند خود شاهنامه پرشکوه و ستودنی است. خالقی عشق به ایران و ادب فارسی را با روش علمی و تحقیقی در تصحیح متون کهن به هم آمیخته بود و به گمان من، او الگویی ارجمند برای آیندگان بر جای نهاد.
او ادامه داد: زندهیاد خالقی مطلق به درستی به هدفی که برگزیده بود عقیده داشت و به آن همچون وظیفهای مقدس مینگریست و آنقدر وارسته بود که شخصیت خود را ورای تمجیدها و تجلیلها نگاه داشته بود.
به گفته موسویبجنوردی شناخت هر چه بیشتر زندهیاد خالقی مطلق و روش علمی او در تصحیح شاهنامه و پژوهشهای مربوط به شاهنامه لازم است و میتوان آن را الگو و معیاری برای عرضه متون نظم و نثر کهن قرار داد؛ راه و روشی که با شخصیتهایی چون علامه قزوینی و استاد مینوی شناخته میشود و خالقی هم در آن جایگاهی خاص و ممتاز دارد.
او گفت: اگر برگزاری این مجلس حتی اندکی از حق خالقی مطلق را بر گردن دوستداران ادب فارسی و فرهنگ ایران که در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۵ به عضویت شورای عالی علمی مرکز ما درآمد و در ۲۰ تیر ۱۳۹۶ مدیریت علمی و سرویرستاری دانشنامه ادب حماسی ایران به ایشان محول شد، یادآوری کند، مایه کمال افتخار و سرافرازی خواهد بود.
خالقیمطلق صادقانه تمام عمرش به ایران اندیشید
ژاله آموزگار استاد فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی نیز در این برنامه گفت: خوشبختانه این سعادت را داشت که در دوران زندگیاش قدرش شناخته شده بود و کار و تلاشهایش مورد توجه نخبگان پیر و جوان بود که دوستش داشتند و از شهرت نیک فرهنگی برخوردار بود، صادقانه تمام عمرش به ایران اندیشید و در راه اعتلای آن کوشید.
سپس علیاشرف صادقی استاد ادبیات دانشگاه تهران و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی نیز در این برنامه اظهار کرد: گمان نبرید که کار تصحیح شاهنامه تمام شده است و سالها ادامه خواهد یافت و زوایا و مکاتب ادبی و روانشناختی و جامعهشناختی و تاریخی و جغرافیایی بررسی خواهد شد. حتی به شاهنامه خالقی مطلق هم ایراداتی وارد است و بعدها رسالهها و کتابهایی بنا بر اطلاعات و تحقیقات جدید نوشته میشود.
سجاد آیدنلو شاهنامهپژوه و استاد ادبیات دانشگاه پیام نور ارومیه نیز در پیامی تصویری آثار خالقی را بر چهار بخش تقسیم کرد و به تشریح آن پرداخت.
خالقیمطلق الگو و انگارهای استثنایی و نادر در تحقیقات ایرانی است
سخنران بعدی مهدی علیاییمقدم مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران بود که اظهار کرد: خالقیمطلق الگو و انگارهای استثنایی و نادر در تحقیقات ایرانی است که از ابتدا میدانست میخواهد چه کند و نیم قرن همان کار را کرد و موفق هم بود. مرگ او خلل و خسرانی به پیکرۀ مطالعات ایرانی و شاهنامهپژوهی وارد کرد.
محمد افشینوفایی مدیرعامل بنیاد موقوفات افشار و استاد ادبیات دانشگاه تهران نیز در این برنامه گفت: افسوس که در روزهای پایانی سال گذشته و در میان بحرانهای فراگیری که ایران کهن را درگیر مشکلاتی جدید کرده بود، غمی بر غمها افزوده شد و عمر پربار استاد جلال خالقی مطلق به پایان رسید. هرچند تحقیقات و کارهای درخشان خالقی خود چندین عمر را دربرمیگیرد و او نیز تمام همت و توان خود را مصروف شاهنامه و شاهنامهپژوهی کرد، این فقدان دریغانگیز ما را از ادامه پژوهشهای درخشان آن محقق دانشمند و ایراندوست محروم ساخت.
وی افزود: خالقی حدود ۲۰ سال پیش در مجلس رونمایی از شاهنامه مصحَح خود که در همین مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی تشکیل شد، سخنی از ویلی برانت صدر اعظم اسبق آلمان، برندۀ جایزۀ صلح نوبل نقل کرد که وصیت کرده بود روی سنگ قبرش بنویسند «ما سعی خودمان را کردیم». خالقی نیز سعی خود را کرد و البته سعی او به بار نشست. جا دارد در سوگ او همزبان با حکیم فردوسی بگوییم که «دریغا تهی از تو ایرانزمین.»
در پایان این مجلس سهیل محمودی شاعر چند رباعی وطنی خود را خواند و نیز سخنرانی ایرج افشار در مجلس رونمایی شاهنامه جلال خالقیمطلق در نوزدهم تیر ۱۳۸۶ و فیلم مستند به نمایش درآمد.
