چرا حاج قاسم مطالعه کتاب «کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی» را توصیه کرد؟

به گزارش ایلنا به نقل از ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، پایگاه اطلاع‌رسانی «مکتب حاج قاسم؛ بنیاد حفظ و نشر آثار شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی» در تاریخ ۲۷ فروردین ۱۴۰۲، ویدیویی از یکی از سخنرانی‌های این سردار رشید اسلام را منتشر کرد که در آن به مطالعه کتاب «کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی» نوشته محمدحسین رجبی دوانی توصیه شده است. 

سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آن سخنرانی چنین گفته بود: «خواهش می‌کنم کتاب‌هایی را که درباره دوره چهارساله حکومت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نوشته شده است، حتماً بخوانید… شما را به کتاب آقای رجبی دوانی، پسر مرحوم حجت‌الاسلام علی دوانی حواله می‌دهم. این کتاب «کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی» نام دارد. کتابی قطور اما بسیار مهم است. مرحوم دوانی بر این کتاب مقدمه بسیار مهمی نوشته است. او تاریخ‌نویس و تاریخ‌نگار بزرگ و مهمی بود. من این کتاب را با دقت خوانده‌ام. کتاب‌های دیگری نیز در این موضوع مطالعه کرده‌ام. » 

اما کدام ویژگی این کتاب باعث شد تا سردار شهید حاج قاسم سلیمانی آن را برای مطالعه پیشنهاد دهد؟ پاسخ را خود حاج قاسم در ادامه آن سخنرانی داده است: «چرا می‌گویم این کتاب‌ها را بخوانید؟ زیرا در هر جریان مهمی، آفت‌های مهمی نیز پدید می‌آید. اگر از آن آفت‌ها مراقبت نشود، آن جریان مهم و اثرگذار، به دلیل مورد توجه و طمع واقع شدن، آسیب می‌بیند. در دوره معاویه ببینید. معاویه با خلفای پیش از امیرالمؤمنین (ع) کاری نداشت. چرا کاری نداشت؟ اصلاً جنگی بر ضد آنان نمی‌کرد، اقدامی علیه آنان انجام نمی‌داد، توطئه‌ای بر ضدشان ترتیب نمی‌داد. زیرا آنان کاری به معاویه نداشتند. 

این دقیقاً همان وضعیتی است که امروز ما داریم. در جهان امروز، بسیاری از کشورها هستند که آمریکا و رژیم صهیونیستی کاری به آن‌ها ندارند، اما با کشور ما سر جنگ دارند. این همان حادثه‌ای است که برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام رخ داد. یعنی همان فاصله و تضاد میان منهج و سیاست امیرالمؤمنین با سیاست معاویه. امام عادل نمی‌توانست در درون حکومت اسلامی، یک جریان فاسق را بر بخشی از حکومت اسلامی حاکم ببیند و تحمل کند. همه تضاد از همین جا شروع شد.» 

درباره کتاب «کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی» 

کتاب «کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی» نوشته محمدحسین رجبی دوانی است که چهارمین چاپ آن به سال ۱۴۰۲ توسط انتشارات دانشگاه امام حسین (ع) با همکاری چاپ و نشر بین‌الملل در دسترس مخاطبان قرار گرفت. 

این کتاب پژوهشی است درباره شهری که در تاریخ اسلام، به ویژه از دیدگاه شیعیان، همواره با دوگانگی عجیبی همراه بوده است. از یک سو، کوفه پایگاه قیام‌ها و انقلاب‌ها، مهد راویان برجسته و خاستگاه دانشمندان بزرگ اسلامی به شمار می‌رود. از سوی دیگر، نام این شهر با پیمان‌شکنی و بی‌وفایی گره خورده است، چنان که گاهی برای تحقیر یا سرزنش کسانی که دارای صفات ناپسندی هستند، آنان را به کوفیان تشبیه می‌کنند. 

نویسنده در مقدمه خود بر این کتاب اشاره کرده که سال‌ها این پرسش را در ذهن خود می‌پروراند که چرا شهری با این ویژگی‌های برجسته، تا این اندازه بدنام شده است. همچنین این پرسش اساسی مطرح بود که چرا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در میان شهرهای معتبر جهان اسلام در آن روزگار، کوفه را به عنوان مرکز خلافت خود برگزید و با وجود آگاهی از ناسازگاری‌ها و بی‌وفایی‌های مردمانش، همچنان چشم امید به آن شهر داشت. 

مطالب کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست به فرایند شکل‌گیری ساختار اجتماعی کوفه می‌پردازد. نویسنده در این بخش نشان می‌دهد که موقعیت جغرافیایی کوفه در نزدیکی رود دجله، دسترسی به منابع آبی، خاک حاصلخیز و شبکه آبرسانی، این شهر را به مرکزی کشاورزی و تجاری تبدیل کرده بود. این ویژگی‌ها، کوفه را به پایگاهی مناسب برای تحرک و حمله نیروهای نظامی به مناطق دیگر بدل می‌ساخت. بخش دوم به نقش معنوی، علمی و فرهنگی کوفه اختصاص دارد. نویسنده در این بخش توضیح می‌دهد که چگونه امیرالمؤمنین علیه‌السلام با وجود مشکلات بسیار، مکتب‌ها و مساجدی را در کوفه تأسیس کرد و زمینه را برای برپایی حوزه علمیه نجف فراهم آورد. این اقدامات، کوفه را به مرجعی فکری و علمی برای جامعه اسلامی تبدیل کرد. بخش سوم به بررسی نقاط قوت و ضعف کوفیان می‌پردازد. نویسنده در این بخش، ضمن تحلیل نگرش کوفیان پس از انعقاد صلح، ظهور خلافت عباسیان و آخرین تلاش‌های امیرالمؤمنین علیه‌السلام برای بسیج کوفیان در برابر معاویه را روایت می‌کند. 

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیست‌وششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book. icfi. ir برگزار می‌شود.