مجید کیانیان:
کتاب را مسئلهمحور بخوانیم/ پیشنهاداتی برای علاقهمندان به سینما، تئاتر و هنرهای تجسمی
مجید کیانیان، مترجم و مدرس سینما و تئاتر، با تأکید بر ضرورت خواندن «مسئلهمحور» و پرهیز از مطالعه پراکنده، مطالعه کتابهای فرمگرا در حوزه هنر را راه رهایی از مضمونزدگی دانست و چند عنوان را برای تهیه از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران معرفی کرد.
به گزارش ایلنا به نقل از ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، هشتمین شماره از پرونده «جهانهای ممکن در سنگر کتاب» به پاسخ مجید کیانیان به پرسش محوری این پرونده اختصاص دارد. کیانیان مترجم، پژوهشگر و مدرس سینما و تئاتر، نامزد نهمین دوره جایزه جشن کتاب سال سینما در بخش فنی برای ترجمه کتاب «ساخت فیلم کوتاه با بودجه صفر»، عضو هیئت انتخاب و داوری بخش «کتاب و سینما» در چهل و دومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران و استاد مدعو دانشگاه هنر و دانشگاه سوره است.
کیانیان بحث خود را با یک توصیه بنیادین برای مخاطبان حرفهای کتاب آغاز کرد و گفت: اگر شما مخاطب حرفهای کتاب هستید، در واقع مسیری را برای دانایی خودتان انتخاب کردهاید. این مسیر میتواند فلسفه، ادبیات، تاریخ، سیاست، علوم اجتماعی یا هر چیز دیگری باشد یا اصلاً سویههای آمیخته و مطالعات میانرشتهای باشد. شما باید بر مبنای مسئله کتاب انتخاب کنید. این فقط خواندن برایتان نشود که بخواهید صرفاً فهرستی از عناوین را پشت سر بگذارید. خب اینها را خواندید، چه دارید؟ الان چه میتوانید بگویید؟ چه در ذهنتان مانده است؟ فهرستکردن صرف کتابها تنها عمر را طی کردن است؛ البته از بطالت بهتر است، ولی به نظرم کسی که فقط میخواهد کتابها را یکییکی از سر باز کند و خودش را از این نوع خوانش راضی نگه دارد از اینکه من اینها را خواندهام، بهتر است برود در جامعه زندگی کند، آدمها را ببیند، با آنها گفتوگو کند و دانایی را از این مسیر کسب کند، نه اینکه هزار و پانصد کتاب فقط فهرست کرده باشد و هیچکدامشان یادش نباشد.
او بر اهمیت یافتن مسئله شخصی در خوانش کتاب تأکید کرد و افزود: پیدا کردن مسئله مهم است؛ مسئله شخصی خودمان. مثلا اینکه میخواهم بدانم سینمای ایران چه ویژگیای دارد؟ میخواهم بدانم هنر غرب چه ویژگیای دارد؟ میخواهم بدانم هنر اسلامی چیست؟ میخواهم بدانم ادبیات معاصر ایران چه سرآغازی دارد؟ چه جریانهایی از آن گذشته و آدمهایش چه کسانی بودهاند؟ اگر مسئلهای بتواند حلقه رابطی میان این کتابها باشد، منکر آن نیستم، ولی اینکه اینها چگونه کنار هم قرار میگیرند و این زنجیره کتابها چطور شکل میگیرد، خیلی مهم است. باید رسیدن به پاسخ مسئلهمان یک روندی طی شود؛ با یک کتاب که نمیشود به عمق یک مسئله رسید. یک فیلسوف از یک زاویه نگاه میکند، فیلسوف بعدی از زاویهای دیگر؛ یک منظومه را باید کنار هم گذاشت تا این زنجیره به ما یک درک بدهد و خودمان هم یک درک مضاعفی از آن پیدا کنیم.
مضمونزده شدهایم؛ باید کتابهای فرمگرا را دریابیم!
کیانیان در گام دوم، توصیه خود را مشخصتر و برای اهالی هنر چنین مطرح کرد: ما در این مملکت به موضوع فرم خیلی اجحاف کردهایم و برای همین مضمونزده شدهایم. برای همین نمیتوانیم جریانی را راه بیندازیم، نه در حوزههای بینالمللی و نه حتی در ایران. این امر نه با پول که از یک دانایی به دست میآید؛ دانایی نسبت به فرم، چه در مقام تحلیلگر و چه در مقام خالق اثر. بنابراین پیشنهاد من در حوزه سینما، تئاتر و هنرهای تجسمی این است که کتابهایی را بخوانیم که بیشتر حولوحوش مقوله فرم میچرخند. فرم میتواند در حوزه سینما اصول کارگردانی، زیباییشناسی کارگردانی، فیلمنامهنویسی و صدا برداری باشد؛ در حوزه تئاتر شکلی دیگر و در هنرهای تجسمی شکلی دیگر. اینکه مدام سراغ مطالعات میانرشتهای مثل روانشناسی سینما و جامعهشناسی سینما برویم، کفه آن خیلی سنگین است. اصلاً علوم انسانی زدهاست مطالعات ما در حوزه هنر. البته لازم است اشاره کنم که معنی فرم خودش داستانی دارد و در طول تاریخ معانی مختلفی به آن نسبت داده شده است.
وی در ادامه، شماری از کتابهای مناسب برای تهیه از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران را نام برد و گفت: در زمینه زیباییشناسی، کتاب «تاریخ مفاهیم بنیادی زیباییشناسی» نوشته ووادیسواف تاتارکیویچ با ترجمه حمیدرضا بسحاق از نشر گیلگمش، کتاب «زیباییشناسی آلمانی» با ترجمه مسعود علیا از نشر ققنوس و مجموعه زیباییشناسیای که فرهنگستان هنر و نشر ماهی منتشر کردهاند، از آثار مهم این حوزهاند. در سینما نیز میتوانم از «تاریخ هنر برای فیلمسازان» نوشته گیلیان مکایور با ترجمه خودم و «صحنهنویسی: راهنمای گمشده برای فیلمنامهنویسان» نوشته کریس پری با ترجمه خودم، از نشر ایجاز نام ببرم. همچنین نشر آبان کتاب «تاریخ پنهان سبکهای سینمایی» نوشته کریستوفر بیچ با ترجمه مسعود مدنی را در کارنامه خود دارد. نشر فارابی، نشر ساقی و گیلگمش نیز در این زمینهها فعال بودهاند.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book. icfi. ir برگزار میشود.
