آمریکایی‌ها احساس می‌کنند جنگ فرسایشی و کوتاه‌مدت برایشان ضرر ندارد/ شرایط، حتی در بحث دیپلماسی هم سخت‌تر شده است

محمد ایرانی، سفیر پیشین ایران در کویت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در پاسخ به این سؤال که آیا تحرکات اخیر در خلیج فارس می‌تواند منجر به یک رویارویی جدید بر سر تنگه هرمز شود یا امکان کنترل تنش از مسیر دیپلماسی همچنان وجود دارد، گفت: معتقدم که دریچه دیپلماسی همچنان باز است و باید تمام تلاش بر این باشد که تنش‌ها در این منطقه کاهش پیدا کند. به هر حال، به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها بعد از امضای تفاهم‌نامه به این جمع‌بندی رسیده‌اند که مسیر جداگانه‌ای را هم دنبال کنند؛ از جمله، به غیر از تفاهمی که با عمانی‌ها داشتند یا فشارهایی که به طرف عمانی وارد کرده‌اند تا بتواند این رفت‌وآمد را از آب‌های سرزمینی خود انجام دهد، در موضوعات دیگر مثل لبنان هم، علی‌رغم اینکه در بند اول تفاهم‌نامه با ایران توافق کردند که این موضوع باید در دستور کار دو طرف باشد و آتش‌بس و خاتمه جنگ در جنوب لبنان اتفاق بیفتد، اما هم‌زمان می‌بینید که در پذیرایی از هیئت لبنانی و اسرائیلی هستند و مسیر رفع تنش در جنوب لبنان را مجدداً با آن‌ها پیگیری می‌کنند.

باید یک سازوکار مشخص برای رسیدگی به اختلافات در تفسیر تفاهم‌نامه وجود داشته باشد

وی ادامه داد: اگر ما این منطق را به این شکل بخواهیم تعریف کنیم که آمریکایی‌ها تمایل دارند برگ‌هایی را که ایران در اختیار دارد و به گونه‌ای در این تفاهم‌نامه به آن اشاره شده، به شکلی از دست ما خارج کنند یا آن را تضعیف کنند، بنابراین در این چارچوب تنها راهی که وجود دارد، به نظر این است که باید نشست و این موضوعات را به لحاظ دیپلماتیک پیگیری کرد.

این دیپلمات پیشین تأکید کرد: تصور من این بود که به طور مثال، شاید یک سازوکاری، یک ترکیبی از دو هیئت ایرانی ـ آمریکایی، احتمالاً برای رسیدگی به اختلافات موجود در رابطه با اجرای آن تفاهم‌نامه انتخاب شوند اما این‌گونه نبود؛ یعنی احتمالاً یک چنین سازوکاری وجود ندارد که اگر وجود داشت، نباید کار به اینجا می‌رسید و موضوع تردد چند کشتی و ممانعت از طرف ایران، کار را به جایی برساند که برای رفع این تنش تلاش‌های زیادی صورت بگیرد.

دریچه مذاکرات، گفت‌وگو و دیپلماسی همچنان باز است و باید فعال شود

ایرانی گفت: بنابراین معتقدم که همچنان این دریچه مذاکرات، گفت‌وگو و دیپلماسی باز است و حتما باید فعال شود؛ به خاطر اینکه شرایط برای از سرگیری دوباره جنگ و درگیری‌های نظامی، شرایط مناسبی نیست.

وی در پاسخ به این سؤال که با توجه به اینکه بند ۵ یادداشت تفاهم به موضوع تنگه هرمز اشاره دارد و ایران معتقد است که به صراحت موضوعات در این بند بیان شده و نیاز به تفسیر ندارد، اما گویا آمریکا برداشت دیگری از این بند از تفاهم‌نامه دارد، تحلیل شما در خصوص این بند از یادداشت تفاهم و تفسیر متفاوتی که آمریکا از آن دارد چیست، گفت: اختلاف در تفسیر این بند و احتمالا در بندهای بعدی وجود داشته است و همیشه در بسیاری از توافق‌های ما، حتی توافق‌نامه‌های رسمی که اعتبار بالاتری از تفاهم‌نامه‌ها دارند، در این موافقت‌نامه‌ها هم احیانا تفاوت‌هایی در تفسیر این بندها وجود دارد.

این دیپلمات پیشین تصریح کرد: بنابراین باید یک سازوکار مشخص وجود داشته باشد تا اگر احیانا اختلافی ایجاد شد، آن‌ها رسیدگی کنند و اجازه ندهند که کار به مرحله‌ای برسد که بخواهد این تفاهم‌نامه زیر سؤال برود یا اساسا لغو شود؛ چراکه به هر حال تلاش بسیار زیادی روی این مسئله شده است.

ایرانی با اشاره به مخالفت‌ها با تفاهم‌نامه ایران و آمریکا در اسرائیل و همچنین از سوی برخی افراد تندرو در داخل کشور گفت: البته در داخل کشور ما اساسا مذاکرات مخالفان زیادی دارد؛ کمااینکه در اسرائیل هم همین‌گونه است. رژیم صهیونیستی هم به شدت با ایجاد هرگونه تفاهم بین ما و آمریکا مخالف است و علناً و رسماً هم اعلام می‌کند. در جبهه داخلی ما هم مخالفان رسماً مخالفت با تفاهم‌نامه را اعلام می‌کنند، اما در حال حاضر باید ببینیم که در جهت مسائل کشور، مصلحت‌هایی که باید پیگیری کنیم چیست و در شرایط فعلی، در حقیقت دنبال چه هستیم؛ منافع ملی ما چگونه تعیین می‌شود

راه‌حل، صرفا ورود به تنش‌های نظامی نیست

وی ادامه داد: اگر چنانچه در تفسیر هم اختلافی وجود دارد که قطعا وجود دارد، باید یک هیئت جداگانه به این مسئله رسیدگی کند و راه‌حل آن نیست که ما بخواهیم صرفا وارد تنش‌های نظامی شویم. برای اینکه چه تفسیر ما از این موضوع درست باشد، کما اینکه آقای بقایی هم اشاره کردند، چه تفسیر طرف آمریکایی، رویکرد نظامی مجدد و زیر سؤال رفتن این همه تلاش‌های دیپلماتیک، به نظر می‌رسد در راستای منافع ملی ما نیست و ما باید سریع‌تر به موضوع تفاهم‌نامه و فعال شدن بندهای آن و رفع ابهامی که ایجاد شده است، برگردیم.

این دیپلمات پیشین گفت: زمان بسیار زیادی روی این مسئله گذاشته شده و تلاش بسیار زیادی شده که تنش‌ها کاهش پیدا کند، جنگ کاهش پیدا کند و خسارت‌ها پایین بیاید، ولی با توجه به برداشت‌های متفاوت، ما می‌بینیم که ماحصل آن اتفاقات دیگری است که بیرون آمده است.

ایرانی با اشاره به تلاش کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گفت: با توجه به فشارهایی که آمریکایی‌ها بر عمانی‌ها وارد کردند و تلاش‌هایی که بعد از آتش‌بس و دقیقا بعد از تفاهم‌نامه صورت گرفت و آمریکایی‌ها در گرد هم آوردن کشورهای عربی خلیج فارس به لحاظ دیپلماتیک تلاش‌هایی به عمل آوردند، فشارهای مشترکی بر آن‌ها آوردند و توافقات پشت‌پرده‌ای بین آن‌ها انجام شد، به نظر می‌رسد که در حال حاضر آن جبهه به گونه‌ای در مقابل اقدامات ما صف‌آرایی می‌کند و مایل نیستند چیزی را که ما به عنوان یک دستاورد ابتدای امر بعد از پایان جنگ از آن نام می‌بردیم، تحقق پیدا کند و جمهوری اسلامی از این ماجرا سربلند بیرون بیاید؛ در حقیقت تلاش می‌کنند که دوباره وضعیت را به حالت سابق برگردانند.

وی ادامه داد: بنابراین ما دو راه بیشتر نداریم؛ یا باید به گزینه نظامی برگردیم و مجددا درگیری‌ها را شروع کنیم که آمریکایی‌ها با این برگه که «ایرانی‌ها جنگ را شروع کردند»، دور جدیدی را آغاز خواهند کرد و عنوان می‌کنند که تنش از طرف ایرانی بوده و جنگ را ادامه می‌دهند، یا باید از گزینه فعال کردن مذاکرات استفاده کنیم که به نظر می‌رسد این دومی بهتر می‌تواند پاسخ بدهد تا ما بتوانیم به یک جمع‌بندی مناسب برسیم.

این دیپلمات پیشین در پاسخ به این سؤال که با توجه به اینکه آمریکا تحریم‌های جدیدی اعمال می‌کند، صادرات نفت ایران را هدف قرار می‌دهد، تهدید می‌کند که پول‌های بلوکه‌شده ایران را پس نمی‌دهد و دست به اقدام نظامی می‌زند، از نظر شما این یادداشت تفاهم تا چه زمانی می‌تواند دوام بیاورد، گفت: من فکر می‌کنم الان شرایط به سمتی رفته است که آمریکایی‌ها احساس می‌کنند جنگ فرسایشی، به تدریج، مقطعی و کوتاه‌مدت برایشان ضرر ندارد و این روش را انتخاب کرده‌اند؛ هر از چند گاهی به برخی مراکز ضربه می‌زنند و بعد اعلام می‌کنند که «ما این مرحله از جنگ را تمام کردیم، فعلاً جنگی نداریم» و بعد منتظر می‌نشینند؛ بعد ما یک اقدام نظامی تلافی جویانه دیگر در منطقه انجام می‌دهیم و آن‌ها مجددا شروع می‌کنند و یک سری مراکز دیگر را زده و تلفاتی وارد می کنند که در این مدت هم شاهد آن بودیم.

ایرانی با تأکید بر استفاده از راه دیپلماتیک گفت: بنابراین حتما باید از میانجی استفاده شود. منتها حالا اینکه پاکستانی‌ها بتوانند کاری را انجام بدهند یا نه و اینکه آیا پاکستان تنها گزینه خواهد بود یا خیر، موضوع دیگری است. به نظر می‌رسد الان ما راهی نداریم، الا اینکه می‌بایست از عناصری که می‌توانند در کنار ما قرار بگیرند، قدرت‌هایی که در کنار ما قرار بگیرند و همچنین همسایگانی که می‌توانند در کنار ما قرار بگیرند، از همه این اهرم‌ها استفاده شود تا بتوانیم دوباره وضعیت را به سابق برگردانیم. به عبارت دیگر، باید از یک راهکار جمعی استفاده شود. البته ما باید حتما به تجاوزات پاسخ بدهیم؛ اگر نظامی است، به صورت نظامی پاسخ داده شود، ولی هم‌زمان باید کانال دیپلماتیک ما فعال باشد؛ به ویژه با همسایگان و به هر حال باید جایی بنشینید و با آمریکایی‌ها این مسائل را رد و بدل کنید و حل کنید، و الا منطقه به سمت تنش بیشتر خواهد رفت.

شرایط، حتی در بحث مذاکره و دیپلماسی، سخت‌تر شده است

وی گفت: پاکستان می‌تواند در این زمینه نقش‌آفرینی کند و در اظهارات مسئولین آن‌ها هم این موضوع مطرح شده بود، اما من تردید دارم که شرایط به گونه‌ای است که آمریکایی‌ها موافق باشند؛ برای اینکه امروز در تنگه حضور پیدا کردند و دارند بر ترددها نظارت می‌کنند؛ در گذشته این‌گونه نبود. امروز آمدند خودشان را به گونه‌ای تحمیل کردند؛ بنابراین شرایط، حتی در بحث مذاکره، حتی در بحث دیپلماسی، سخت‌تر شده است. بنابراین باید حتما یک عقلانیت و یک خردورزی در طرف ما ایجاد شود که ما صرفا و صرفا به سمت راه‌حل نظامی نرویم و به دنبال این باشیم که راهکارهای دیپلماتیک را هم دنبال کنیم.

نباید ناامید بود؛ گرچه افق پیش رو کمی تیره و تار است

این دیپلمات پیشین در پاسخ به این سؤال که با توجه به اینکه حدود نیمی از زمان مشخص‌شده برای تفاهم‌نامه‌ای که برای پایان و خاتمه جنگ بین ایران و آمریکا در ۲۸ خردادماه منعقد شده، می‌گذرد، ما همچنان در وضعیت «نه صلح و نه جنگ» هستیم، به نظر شما این یادداشت تفاهم در مدت زمانی که برای آن در نظر گرفته شده است به سرانجام می‌رسد، گفت: به نظرم نباید ناامید بود؛ اگرچه افق پیش رو کمی تیره و تار است و به همان صراحتی که ما بعد از امضای توافق‌نامه گفتیم اگر با دقت پیگیری کنیم، این موضوع می‌تواند دستاوردهای خوبی را برای ما تثبیت کند؛ یعنی دستاوردهای نظامی‌مان را به دستاوردهای سیاسی تبدیل کند، دیگر نیست و الان این افق کمی تیره و تار شده است.

ایرانی تصریح کرد: به هر حال منطقه دوباره وارد فاز نظامی شده است. ما برای تأمین منافع ملی کشورمان الان باید از همه امکانات استفاده کنیم تا دوباره به همان بحثی که عرض کردم، برگردیم. مدت‌های زیادی وقت برای آن گذاشته شد، تلاش شد و یک نمایش خیلی مستحکمی از انسجام ملی از کشور ما نشان داده شد. باید دوباره به وضعیت قبل برگردیم و نشان دهیم که پایداری و مقاومت در این دو جنگ نتیجه داده است؛ نتیجه به این معنا که دستاوردهای آن دارد تبدیل به دستاوردهای عینی و عملیاتی می‌شود؛ یعنی داریم از این مسئله بهره‌برداری‌های لازم را می‌بینیم، نه اینکه بخواهد این موضوع به یک آینده فرضی و در یک فضای مبهم باشد که مشخص نیست آیا در حقیقت برای طرف ایرانی دستاورد عینی خواهد داشت یا خیر. بنابراین من اعتقادم این است که ما گرچه افق روشنی پیش رو نداریم، اما همچنان باید امیدوار باشیم و راهکار آن هم این است که تدابیر بسیار مهم دیپلماتیک برای این مسئله اتخاذ شود تا بتوانیم تهدید را از کشور دور کنیم.