گزارش لحظه به لحظه ایلنا از دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا/ بازگشت به دیپلماسی زیر سایه تشدید تنش‌ها

به گزارش خبرنگار ایلنا، ایران اوایل سال جاری و در شرایطی که پرونده هسته‌ای بار دیگر به یکی از کانون‌های تنش در روابط تهران–واشنگتن تبدیل شده بود، وارد گفت‌وگوهای غیرمستقیم با ایالات متحده برای حل‌وفصل اختلافات هسته‌ای شد. این مذاکرات که با میانجی‌گری عمان و در فضایی محتاطانه آغاز شد، طی پنج دور ادامه یافت و اگرچه پیشرفت‌هایی محدود در برخی موضوعات فنی گزارش می‌شد، اما اختلافات بنیادین به‌ویژه بر سر دامنه تعهدات، نحوه رفع تحریم‌ها و سطح غنی‌سازی همچنان پابرجا ماند.

در آستانه برگزاری دور ششم مذاکرات، ناگهان روند گفت‌وگوها با شوکی بی‌سابقه مواجه شد؛ اسرائیل، به‌عنوان شریک راهبردی آمریکا، با حمله مستقیم به ایران عملاً میز مذاکرات را هدف قرار داد. تنها ساعاتی بعد، ایالات متحده نیز با ورود مستقیم به درگیری، نشان داد که مسیر انتخابی‌اش نه دیپلماسی، بلکه دیپلماسیِ زیر سایه جنگ است. نتیجه این رویکرد، وقوع جنگی ۱۲ روزه بود که نه‌تنها مذاکرات را متوقف کرد، بلکه سطح تنش را به مرحله‌ای رساند که حتی امکان بازگشت به گفت‌وگو نیز در هاله‌ای از ابهام قرار گرفت.

با این حال در روزها و هفته‌های اخیر و  پس از وقایع صورت گرفته هم‌زمان با افزایش تنش‌ها و حضور نیروهای آمریکایی در خلیج فارس، شماری از کشورهای منطقه از جمله مصر، عمان، قطر و ترکیه برای جلوگیری از وقوع جنگ، فعالانه وارد میدان شدند و راه‌حل دیپلماسی را پیشنهاد دادند. پس از رایزنی‌های متعدد، جمهوری اسلامی ایران که هم‌زمان آمادگی کامل خود را برای مقابله با هرگونه تهدید نظامی اعلام کرده بود، اصل مذاکره با آمریکا را در چارچوبی مشخص پذیرفت و  آمریکا هم بار دیگر به همان میزی بازگشته که پیش‌تر آن را بمباران کرده بود.

در همین راستا، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهورایران، با صدور دستور آغاز روند دیپلماتیک به وزیر امور خارجه، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با توجه به درخواست دولت‌های دوست در منطقه برای پاسخ به پیشنهاد رئیس‌جمهور آمریکا جهت مذاکره، به وزیر خارجه دستور دادم در صورت وجود فضای مناسب و عاری از تهدید و به‌دور از توقعات بی‌منطق، زمینه مذاکره عادلانه و منصفانه بر اساس اصل عزت، حکمت و مصلحت را در چارچوب منافع ملی فراهم سازد.»

بازی با محل مذاکرات؛ از ترکیه تا مسقط

در مسیر بازگشت به دیپلماسی، یکی از حاشیه‌های معنادار، ماجرای محل مذاکرات بود. در حالی که کشورهای منطقه در حال تعیین مکان، زمان و نوع مذاکره مستقیم یا غیرمستقیم بودند، گمانه‌زنی‌های گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی شکل گرفت و حتی در مقطعی، به‌طور هدفمند از ترکیه به‌عنوان محل احتمالی مذاکرات نام برده شد؛ ادعایی که به گفته مقامات ایران واقعیت نداشته و بیشتر در راستای مدیریت افکار عمومی مطرح شده بود.

در نهایت روشن شد که همان‌گونه که پیش از حمله اسرائیل و آمریکا به ایران در ماه ژوئن (خرداد)، گفت‌وگوهای هسته‌ای با وساطت عمان و در مسقط برگزار می‌شد، این بار نیز مذاکرات در همان چارچوب و در پایتخت عمان انجام خواهد شد. هرچند برخی این گفت‌وگوها را ادامه مسیر مذاکرات پیشین می‌دانند، اما حجم تحولات امنیتی و سیاسی رخ‌داده در این فاصله زمانی، به‌ویژه جنگ ۱۲ روزه، به‌گونه‌ای است که بی‌تردید بر روند و محاسبات طرفین اثرگذار خواهد بود.

خط قرمز تهران؛ فقط هسته‌ای، نه بیشتر

در آستانه این دور از گفت‌وگوها، مقامات جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تأکید کرده‌اند که موضوع اصلی مذاکرات، پرونده هسته‌ای ایران خواهد بود و یکی از مهم‌ترین خواسته‌های تهران، رفع تحریم‌های آمریکاست. ایران به‌صراحت اعلام کرده هرگونه تلاش برای گسترش دامنه مذاکرات به موضوعات منطقه‌ای، موشکی یا دفاعی، از اساس مردود است.

۴۰۰ کیلو اورانیوم؛ محور چانه‌زنی جدید

در کنار چارچوب کلی مذاکرات، یکی از مهم‌ترین محورهای احتمالی روی میز، سرنوشت حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ایران است؛ موضوعی که می‌تواند به کانون اصلی چانه‌زنی‌ها تبدیل شود. سناریوهای مطرح شامل مبادله محدود در برابر رفع تحریم‌های مشخص، تبدیل فنی اورانیوم بدون خروج از کشور یا نگهداری تحت نظارت ویژه آژانس است. ایران پیش‌تر تأکید کرده بدون دریافت امتیاز ملموس و قابل راستی‌آزمایی، وارد هیچ معامله یک‌طرفه‌ای نخواهد شد.

دیپلماسی در سایه بی‌اعتمادی

بازگشت دوطرف به مذاکرات، اگرچه در ظاهر نشانه‌ای از احیای دیپلماسی است، اما این گفت‌وگوها در فضایی آکنده از بی‌اعتمادی متقابل و تشدید تنش انجام می‌شود. جنگ ۱۲ روزه و نقش مستقیم واشنگتن در آن و اظهارات مقامات رسمی دو طرف،  سرمایه اعتماد را به حداقل رسانده و هرگونه توافق احتمالی را شکننده‌تر از گذشته کرده است.

عراقچی پیش از آغاز مذاکرات در شبکه ایکس نوشت: «ایران با چشمانی باز و بدون از یاد بردن رویدادهای سال گذشته وارد مسیر دیپلماسی می‌شود… تعهدات باید محترم شمرده شوند و احترام و منافع متقابل، پایه‌های یک توافق پایدار هستند.»

 ۰۹:۴۴ / عزیمت عراقچی و هیئت مذاکره کننده ایران به سمت محل مذاکرات در مسقط

سید عباس عراقچی به همراه هیئت مذاکره کننده ایران به سمت محل مذاکرات در مسقط عزیمت کردند. 

۱۰:۱۱/  دیدار وزیران امور خارجه ایران و عمان در مسقط و آغاز رسمی مذاکرات

در ابتدا «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران و «بدر البوسعیدی» وزیر خارجه عمان با یکدیگر دیدار و رایزنی کردند.