در گفتگو با ایلنا مطرح شد:
بحران در مدیریت منابع آبی استان مرکزی/ضرورت بازنگری در سند آمایش استان با نگاه اکولوژیکی
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، موضوع انتقال آب بین حوضهای را مورد انتقاد جدی قرار داده و گفت: سیاست انتقال آب بین حوضهای که در بازه زمانی سالهای گذشته در کشور رواج پیدا کرده، یکی از سیاستهای غلط به شمار میرود. متأسفانه چند سالی است که بحث انتقال آب بین حوضهای به عنوان یک راهکار عبور از بحران آب در کشور مطرح شده است.
سیاوش آقاخانی در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، به پیامدهایی که سیاست انتقال آب بین حوضهای میتواند در پی داشته باشد اشاره داشته و افزود: فرایند انتقال آب بین حوضهای یک سیاست غلط در حوزه مدیریت منابع آبی است. چرا که چنین سیستمی نه تنها اکوسیستم حوزه انتقالگیرنده آب، بلکه اکوسیستم حوزه انتقالدهنده آب را نیز دچار فاجعه محیطزیستی میکند. در این راستا لازم است که در کشور یک بازنگری در سیاستهای حوزه مدیریت آب انجام شود.
وی بر ضرورت مدیریت بهینه منابع آبی تأکید کرده و ادامه داد: امیدواریم در برنامهها و اهداف توسعهای کشور این هوشمندی در برنامهریزی مدیریت منابع آب وجود داشته باشد که بحث سیاستهای انتقال آب را به جای سیستم انتقال آب بین حوضهای، به سمتوسوی سیستمهای سازگاری با کمآبی ببرد. در این راستا باید برای اقدامات و اهدافی گام برداریم که میتواند در قالب سیاستهای سازگاری با کمآبی، کشور ایران را در مسیر پایداری منابع آبی قرار دهد.
ضرورت بازنگری در سند آمایش استان مرکزی با نگاه اکولوژیکی
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، با ذکر یک مثال به سیستم انتقال آب بین حوضهای پرداخته و اظهار داشت: در اکوسیستمی مانند شهرستان اراک که پایداری مشخصی ندارد، بدون توان اکولوژیک لازم صنایع بسیاری راهاندازی شدهاند. همچنین بدون توجه به وجود منابع آبی مورد نیاز، بارگذاریهای متعددی از جمله اقتصادی، صنعتی، اجتماعی، شهری و ... در آن انجام شده است.
آقاخانی تصریح کرد: در چنین وضعیتی شهرستان اراک به عنوان اکوسیستم منطقهای که شرایط خاص خود را دارد و نمیتواند منابع آبی خود را به خوبی تأمین کند، از اکوسیستم منطقه دیگری با اجرای خطوط لوله، آب انتقال داده و در نهایت منابع آبی جدیدی برای خود ایجاد کرده است. با این اقدام نه تنها اکوسیستمی را که به آن آب انتقال داده شده از بین بردهاند، بلکه اکوسیستمی را که از آن آب منتقل شده است را نیز دچار چالشهای جدی کردهاند.
وی بیان داشت: در استان مرکزی فقدان یک برنامه آمایش مشخص در حوزه منابع آبی، نه تنها پایداری اکوسیستمهای آبی را تحت تأثیر قرار داده، بلکه میتواند در حوزههای دیگری زیستی، از جمله مدیریت خاک، آلودگی هوا و پیامدهای توسعه ناپایدار، چالش ایجاد کند. در این راستا ضروری است که در سیستم و سند آمایش استان با یک نگاه اکولوژیکی بازنگری شود و ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سرزمینی در قالب یک برنامه اجرایی متبلور گردد.
بحران در مدیریت منابع آبی استان مرکزی
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، تأکید کرد: در بازه زمانی سالهای گذشته در این استان پاییزهای بسیار خشکی را تجربه کردیم و در فصول زمستان و بهار همان سالها نیز با بارشهای پراکندهای مواجه بودهایم. به همین دلیل وضعیت منابع آبی سطحی و زیرسطحی استان در شرایط مناسبی قرار ندارد و میتوانند بحرانیترین و فاجعهبارترین قسمت در حوزه مدیریت منابع آبی باشند.
آقاخانی ابراز داشت: در بحث آبهای سطحی متأسفانه فقدان یک برنامه جامع و سند آمایش مشخص، باعث شده اکثر رودخانههای استان، از رودخانههای دائم که در بازه زمانی 50 تا 60 سال گذشته فعالیت میکردند، به رودخانههای فصلی تبدیل شوند که وضعیت مناسبی ندارند. احداث سدها و بندهای آبی مطالعه نشده در دهههای گذشته باعث شده تا حیات رودخانههای استان در معرض تهدید جدی قرار بگیرد. اکثر دشتهای استان نیز در شرایط بحرانی قرار دارند.
وی به چالشهای ایجاد شده در حوزه رودخانهها اشاره داشته و اضافه کرد: متأسفانه با چنین اقداماتی، تعریف آببَرها و تعریف مصرفکنندههای جدید در کنار کشاورزی ناپایدار و فقدان الگوی کشت مشخص، باعث شده است تا شریان حیاتی اکوسیستمهای طبیعی و محیطزیست که رودخانهها هستند با آسیبهای جدی مواجه شوند. متأسفانه در حال حاضر در این زمینه هیچگونه برنامه و اقدام مشخصی وجود ندارد و هنوز نتوانستیم فعالیتهای این حوزه را اولویتبندی کنیم.
فقدان یک برنامه جامع در حوزه مدیریت منابع آبهای زیرزمینی
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، گفت: متأسفانه در حوزه منابع آبی استان، آینده مشخص و شفافی نداریم و وضعیت نگران کننده است. سالهای گذشته در مصرف منابع آبی نیز شرایط حادی را در این استان پشت سر گذاشتهایم. حتی در حوزه مدیریت منابع آبهای زیرزمینی نیز که بتوان در قالب یک سند آمایش کلان، این منابع آبی را مدیریت کرد، با فقدان یک برنامه جامع روبرو هستیم.
آقاخانی افزود: مهمترین و بزرگترین مقصر در بحث منابع آبهای زیرزمینی، بخش کشاورزی است. این بخش با کشت ناپایداری که انجام میدهد، بالای 80 درصد منابع آبهای زیرزمینی را میبلعد و استان را دچار بحران جدی کرده است. نخستین و شاید مؤثرترین اقدام بحث فقدان الگوی کشت در حوزه کشاورزی استان است، چرا که هنوز نتوانستیم الگوی کشت را در استان نهادینه و اجرا کنیم و مجموعه جهاد کشاورزی اقدامات مؤثری در این زمینه نداشته است.
وی ادامه داد: متأسفانه بحث الگوی کشت یکی از موضوعات مهمی است که تا این لحظه مغفول مانده است، در صورتی که اجرای آن میتواند بسیار مؤثر باشد. بحث فقدان الگوی کشت نه تنها منابع آبهای زیرزمینی را تحتتأثیر قرار میدهد، بلکه امنیت زیستی را نیز با تهدید مواجه میکند. یکی از پاشنهآشیلهای مدیریت منابع آبهای زیرزمینی را باید در بحث الگوی کشت کشاورزی پیگیری کرد. این مباحث در حوزه منابع آبهای زیرزمینی، بسیار حائز اهمیت است.
بارگذاری صنایع آببَر و ردپای اکولوژیکی بر محیطزیست
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، اظهار داشت: بعد از بخش کشاورزی، حوزه صنعت را باید مقصر دوم در چالشهای حوزه آب معرفی کرد. بخش عمدهای از بارگذاری صنایعی که در سطح استان انجام میشود و سالهای گذشته نیز انجام شده، صنایع آببَر هستند. بارگذاری صنعت پتروشیمی در شهرستان خمین، بارگذاری صنعت پتروشیمی در شهرستان شازند، از جمله این موارد هستند.
آقاخانی به دیگر چالشهای حوزه آب در بخش صنایع اشاره داشته و تصریح کرد: در کنار صنایع مذکور، صنایع دیگر و بزرگی که بدون توجه به منابع آبهای زیرزمینی در استان مرکزی بارگذاری میشوند، به چالشهای حوزه آب در این استان دامن میزنند. از سوی دیگر صنایعی که با توجه به ویژگیهای آببَر بودن و از بین بردن منابع پایدار، در استانهای دیگر برای آنها محدودیتهایی قائل میشوند، متأسفانه در استان مرکزی برای آنها فرش قرمز پهن میشود.
وی به عدم پایداری اکولوژیک صنایع ایجاد شده در استان اشاره کرده و بیان داشت: بسیاری از صنایعی که دهههای گذشته در استان مرکزی راهاندازی شدهاند، پایداری اکولوژیکی ندارند و در بلندمدت ضرر آنها بسیار بیشتر از منافع آنها برای اقتصاد این استان است. باید ردپای اکولوژیکی و اثرات کلان صنایع بر محیطزیست استان در نظر گرفته شود. باید توجه داشت که این صنایع، از آن دسته صنایعی هستند که باید در حاشیه دریاها و اقیانوسها بارگذاری شوند.
مصارف خانگی موضوع سوم حوزه منابع آبی
رئیس هیئتمدیره شبکه محیطزیست و منابعطبیعی استان مرکزی که در کسوت مدرس دانشگاه نیز فعالیت میکند، تأکید کرد: موضوع سوم در حوزه منابع آبی، بحث مصارف خانگی، شهری و روستایی است. در این زمینه با توجه به راهاندازی سد کمالصالح تا حدودی توانستهایم مصارف خانگی، شهری و روستایی را مدیریت کنیم. اما این موضوع نیز یکی از معضلات و مشکلاتی است که مباحث اکولوژیکی بسیاری دارد و باید با مطالعات دقیقتر به این موضوع پرداخته شود.
