رئیس سازمان بهزیستی:
ضرورت مناسبسازی و حمایت از افراد دارای معلولیت در شرایط بحران و جنگ
رئیس سازمان بهزیستی کشور تاکید کرد: افراد دارای معلولیت، سالمندان و بیماران به دلیل محدودیتهای فیزیکی، شناختی یا وابستگی به خدمات حمایتی در شرایط جنگ آسیب پذیرترین گروهها را تشکیل میدهند و در این شرایط مناسبسازی از یک برنامه توسعهای به یک ضرورت فوری و حیاتی برای حفظ جان و کرامت انسانها تبدیل میشود.
به گزارش ایلنا به نقل از سازمان بهزیستی کشور، سید جواد حسینی در یادداشتی با عنوان «ضرورت مناسبسازی و حمایت از افراد دارای معلولیت در شرایط بحران و جنگ» نوشت:
در شرایط بحرانی و درگیریهای مسلحانه و جنگ، مناسبسازی از یک برنامه توسعهای به یک ضرورت فوری و حیاتی برای حفظ جان و کرامت انسانها تبدیل میشود.
افراد دارای معلولیت، سالمندان و بیماران به دلیل محدودیتهای فیزیکی، شناختی یا وابستگی به خدمات حمایتی، در این شرایط آسیب پذیرترین گروهها را تشکیل میدهند. عدم دسترسی به محیطهای امن، خدمات امدادی و اطلاعات، این افراد را در معرض خطرات مضاعفی قرار داده و مانع رسیدن کمکهای ضروری به آنها میشود.
در واقع، مناسبسازی در چنین شرایطی مستقیماً با حق حیات و حق دسترسی برابر افراد گره خورده است.
قوانین داخلی از جمله قانون حمایت از حقوق معلولان و اسناد بینالمللی مانند کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD) و اصول حقوق بشر بر لزوم رعایت استانداردهای مناسبسازی و تضمین دسترسی همگان بویژه در شرایط اضطراری تأکید دارند.
کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD) یکی از مهمترین اسناد بینالمللی است که حقوق افراد دارای معلولیت را در تمام ابعاد زندگی از جمله در شرایط اضطراری به رسمیت میشناسد.
درماده ۱۱ CRPD (وضعیتهای اضطراری و بشردوستانه) به صراحت بر تعهد کشورهای عضو برای انجام تمام اقدامات لازم جهت اطمینان از حفاظت و ایمنی افراد دارای معلولیت در شرایط اضطراری از جمله درگیریهای مسلحانه و بلایای طبیعی، تأکید میکند.
این اقدامات شامل دسترسی به اطلاعات، امکان تخلیه امن، دریافت خدمات اولیه و حمایتهای لازم است.
تحقیقات متعدد در حوزه مدیریت بحران، گزارشهای دفتر سازمان ملل متحد برای کاهش خطر بلایای طبیعی (UNDRR) و تجربیات حاصل از بلایای طبیعی مانند زلزلههای اخیر در ترکیه و سوریه و مناطق درگیری مانند افغانستان و سوریه همگی نشان میدهند که افراد دارای معلولیت در بلایا و درگیریها با موانع مضاعفی روبرو هستند که منجر به افزایش چشمگیر آسیبپذیری آنها میشود.
این تجربیات بر نیاز مبرم به برنامهریزی برای تخلیه دسترسپذیر، ایجاد مراکز امداد و پناهگاههای موقت با قابلیت دسترسی و تأمین سریع تجهیزات حمایتی مانند ویلچر و عصا در ساعات اولیه پس از بحران تأکید دارند.
راهنماهای اجرایی تدوین شده توسط سازمان ملل و سایر نهادهای بشردوستانه بر لزوم ادغام ملاحظات مربوط به معلولیت و جنسیت در تمام مراحل واکنش به بحران از ارزیابی نیازها گرفته تا اجرا و نظارت بر کمکها، تأکید دارند.
اصل کلیدی «هیچکس نباید جا بماند» (No one left behind) که در اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (SDGs) نیز گنجانده شده است بر لزوم فراگیری و اطمینان از دسترسی تمامی گروههای آسیبپذیر از جمله افراد دارای معلولیت، به کمکها و حمایتها تأکید میکند.
برای مواجهه مؤثر با چالشهای پیش روی افراد دارای معلولیت در شرایط جنگی و بحرانی اقدامات زیر با جزئیات بیشتر و بر اساس تجربیات عملی و اصول شناخته شده حقوق بشر باید مورد توجه قرار گیرد:
شناسایی دقیق و جامع افراد در معرض خطر
علاوه بر شناسایی در سطح محله توسط شبکههای مردمی، ایجاد و بهروزرسانی پایگاه دادههای محلی (با رعایت کامل حریم خصوصی افراد) از افراد دارای معلولیت که توسط نهادهای حمایتی یا بهزیستی شناسایی شدهاند، میتواند به تسریع در ارائه کمکها، کمک کند. در صورت امکان و با رضایت افراد، استفاده از فناوریهایی مانند GPS در اپلیکیشنهای اضطراری برای موقعیتیابی افراد در شرایط بحرانی نیز میتواند مؤثر باشد.
تشکیل و توانمندسازی گروههای پشتیبانی محلی
این گروهها باید آموزشهای تخصصی و کاربردی در زمینه کمک به افراد با انواع معلولیتها (نابینا، ناشنوا، دارای معلولیت ذهنی، حرکتی، و غیره) ببینند. همکاری نزدیک و مستمر با سازمانهای مردمنهاد تخصصی در حوزه معلولیت برای ارائه این آموزشها و اطمینان از کیفیت آنها امری ضروری است.
رفع موانع فوری و ایجاد مسیرهای دسترسپذیر
این اقدامات باید به عنوان بخشی جداییناپذیر از طرح اولیه واکنش به بحران هر منطقه در نظر گرفته شوند. حتی ایجاد رمپهای موقت با استفاده از مواد در دسترس مانند تخته چوب یا سایر مصالح محلی میتواند تفاوت بزرگی در امکان دسترسی افراد ایجاد کند.
اطلاعرسانی قابل دسترس و چند وجهی
استفاده از طیف وسیعی از کانالهای اطلاعرسانی (رادیو، تلویزیون، شبکههای اجتماعی، پیامک، بلندگوهای عمومی) و اطمینان از اینکه پیامهای هشدار و اطلاعات ضروری به فرمتهای مختلف (متنی، صوتی، تصویری با زیرنویس و زبان اشاره) ارائه میشوند. در مناطق درگیری استفاده از اپلیکیشنهای اضطراری که قابلیت تبدیل متن به گفتار یا زیرنویس دارند میتواند در اطلاعرسانی به افراد نابینا و ناشنوا بسیار مؤثر باشد.
تأمین، ذخیرهسازی و توزیع استراتژیک حداقل تجهیزات ضروری
پیش بینی و ذخیرهسازی استراتژیک اقلام ضروری مانند ویلچر، عصا، داروهای حیاتی و سایر وسایل کمکی در مراکز امداد اضطراری.
همچنین ایجاد سازوکارهایی برای تعمیر یا تأمین مجدد این تجهیزات در طول بحران، در صورت امکان، اهمیت زیادی دارد.
حوزههای اصلی حمایت از معلولین در جنگ و بحران با تأکید بر توسعه
۱. برنامهریزی و تخلیه امن
شناسایی دقیق افراد نیازمند، طراحی و ایجاد مسیرهای تخلیه دسترسپذیر و تخصیص نیروهای امداد ویژه برای حمایت از این افراد در فرآیند تخلیه.
این امر نیازمند نقشهبرداری دقیق از منازل افراد دارای معلولیت و مسیرهای احتمالی تخلیه است. برنامه ریزیهای سازمان بهزیستی در جنگ رمضان تاکنون ۱۵۸ مرکز را تخلیه و به مناطق امن انتقال داده است.
همچنین بیش از ۲۷ هزار نفر از افراد دارای معلولیت و سالمندان به خانوادهها در مناطق امن تحویل شده اند.
خدمات توانبخشی به افراد دارای معلولیت در حداقل ۱۰۰۰ مرکز به شکل از راه دور ارائه میشود و ۳۰ هزار معلول شدید و خیلی شدید و سالمند هم توسط مراکز ویزیت در منزل و مراقبت تحت رصد مداوم قرار دارند.
۲- خدمات درمانی و توانبخشی
تأمین دارو و وسایل کمکی مورد نیاز، راهاندازی مراکز درمانی اضطراری با امکانات مناسب برای افراد دارای معلولیت و حضور متخصصان توانبخشی در کنار تیمهای امدادی.
مناسبسازی زیرساختهای موجود مانند بیمارستانها و مراکز توزیع کمک و تأمین وسایل توانبخشی، حیاتی است.
در این خصوص سازمان بهزیستی در هنگامه جنگ رمضان پرداخت کمک هزینه ایاب و ذهاب معلولین به مراکز توانبخشی حداقل برای ۳۰هزار نفر به مبلغ ۲۸۸میلیارد تومان و پرداخت کمک هزینه تامین لوازم بهداشتی به افراد دارای معلولیت جسمی بسترگرا و دارای آسیب نخاعی برای ۱۵۷۰۰۰نفر به مبلغ ۲.۳۵۵میلیارد ریال را به انجام رساند و برای بیش از ۳۰هزار افراد دارای معلولیت خدمات درمانی داوطلبانه ارائه داد و با فعال کردن بیش از هزار مؤسسه cbr و نزدیک به هفت هزار داوطلب توانبخشی مبتنی بر جامعه را توسعه داد و نزدیک به هشتصد منزل مددجوی افراد دارای معلولیت را مناسبسازی کرد.
۳- حمایت روانی و اجتماعی
فراهم کردن خدمات مشاورهای روانشناختی، برگزاری جلسات گروهی برای تقویت امید و تابآوری و تلاش برای حفظ ارتباط افراد با خانوادههایشان.
در این راستا سازمان بهزیستی با خطوط ارتباطی ۱۲۳ اورژانس اجتماعی و ۱۴۸۰ و نیز گروههای داوطلب اجتماعی محور به بیش از ۲۵۰هزار از هموطنان در شرایط جنگ خدمات روانشناختی مددکاری و مشاورهای رایگان حضوری و تلفنی ارائه کرد و بیش از ۵۰ هزار خانوار آموزشهای تاب آوری وتوانمندسازی دریافت کردند.
۴- ارتباطات و اطلاعرسانی قابل دسترس
همانطور که در بخش اطلاعرسانی ذکر شد، استفاده از فناوریهای نوین و کانالهای متنوع برای اطمینان از اینکه هیچ فردی از دریافت اطلاعات حیاتی محروم نمیماند.
این اطلاعات بر اساس اصول شناخته شده حقوق بشر، مستندات علمی، و تجربیات عملی در سطح بینالمللی استوار هستند و میتوانند به تقویت، جامعیت و اثربخشی اقدامات پیشنهادی برای حمایت از افراد دارای معلولیت در شرایط بحران کمک کنند. تولید بیش از ۴۶ هزار محتوا در ایام جنگ رمضان توسط سازمان بهزیستی در این راستا محقق شد.
ان شاءالله بر اساس «فصل ۲قانون حمایت از افراد دارای معلولیت» و «آئین نامه اجرایی ماده ۳قانون» و سایر قوانین بالادستی در بازسازیهای آتی شاهد مناسبسازی هر چه بیشتر اماکن عمومی، شخصی و ارتباطی و ارتقاء سطح دسترسپذیری باشیم، تا در بحرانها و حوادث غیر مترقبه معلولین، سالمندان و سایر افراد با محدودیت حرکتی همچون سایر افراد بتوانند از خدمات حیات بخش بهرهمند شوند.
