یادداشتی تحلیلی از صفا رنجبر؛
بازخوانی چالشهای اشتغال در مازندران/ نقش کلیدی ظرفیتهای متمایز مازندران در توسعه کسبوکار
امروز که جهان در میانه تحولات تکنولوژیک و تغییر در الگوهای اقتصادی قرار دارد، یادآوری اهمیت «کارآفرینی و اشتغال» بیش از هر زمان دیگری ضرورت مییابد. قطعا کارآفرینی تنها به معنای ایجاد یک شغل نیست، بلکه به معنای خلاقیت در مواجهه با بحرانها، تبدیل چالشها به فرصت و ایجاد ارزش افزوده برای جامعه است. در این میان، بررسی وضعیت اشتغال در استان مازندران، نشاندهنده گرههای ساختاری و در عین حال، گنجینهای از ظرفیتهای استفاده نشده است.
واقعیتهای آماری و میدانی نشان میدهد که فضای کسبوکار در استان مازندران با چالشهای چندبعدی دستوپنجه نرم میکند. از جمله این چالشها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
با تغییر الگوهای مصرف و تولید، بسیاری از مشاغل سنتی در استان با کاهش تقاضا مواجه شدهاند و ظرفیت جذب نیروی جوان را ندارند.
با توجه به ماهیت جغرافیایی استان و محدودیتهای مربوط به زیستمحیطی و توسعه زیرساختها، گسترش صنایع سنگین با محدودیتهایی روبرو است که میتواند مانعی برای ورود سرمایههای بزرگ باشد.
یکی از بزرگترین چالشها، عدم همخوانی میان خروجیهای آموزش عالی و فنیوحرفهای با نیازهای واقعی بازار کار استان (بهویژه در بخشهای نوآورانه) است که منجر به «بیکاری تحصیلکردهها» میشود.
افزایش هزینههای انرژی، مواد اولیه و چالشهای تامین مالی، کارآفرینان نوپا را در مراحل اولیه فعالیت با خطر شکست مواجه میکند.
با وجود چالشهای مذکور، مازندران از نظر استنادات جغرافیایی، اقلیمی و انسانی، دارای ظرفیتهایی است که میتواند آن را از یک «استان مصرفکننده» به یک «استان تولیدکننده و صادراتمحور» تبدیل کند. این ظرفیتها در سه بخش اصلی قابل بررسی است:
مازندران پایتخت کشاورزی و منابع آبی شمال است. با گذار از کشاورزی سنتی به سمت «صنایع تبدیلی»، میتوان ارزش افزوده محصولات منطقه را تا چندین برابر افزایش داد. کارآفرینی در حوزه بستهبندی پیشرفته، فرآوری محصولات آبزی و صادرات محصولات ارگانیک، میتواند منجر به خلق هزاران شغل با کیفیت بالا شود.
مازندران فراتر از گردشگری ساده، پتانسیل تبدیل شدن به قطب «گردشگری سلامت»، «گردشگری ماجراجویی» و «گردشگری اکوتوریسم» است. توسعه کسبوکارهای نوآور در حوزه خدمات دیجیتالِ گردشگری، اقامتگاههای بومگردی مدرن و مدیریت هوشمند منابع طبیعی، میتواند جریان جدیدی از اشتغال را در استان ایجاد کند.
تراکم جمعیت جوان و تحصیلکرده در استان، در کنار موقعیت استراتژیک مازندران در نزدیکی بنادر و مسیرهای ترانزیتی، این استان را به بستری ایدهآل برای ایجاد «زونهای تجاری» و «پارکهای علم و فناوری» تبدیل میکند که میتواند خروجیهای دانشبنیان را به بازارهای ملی و بینالمللی صادر کند.
برای بهرهبرداری از این ظرفیتها، ما نیازمند یک «تحول در نگرش» هستیم. دولت، نهادهای اجرایی و بخش خصوصی باید در کنار هم، زیرساختهایی را فراهم کنند که:
اولاً: تسهیلات مالی به جای تمرکز بر صنایع قدیمی، به سمت «استارتآپها و صنایع تبدیلی» سوق یابد.
ثانیاً: آموزشهای فنی با نیازهای واقعی اقتصادِ استان (مانند فرآوری محصولات کشاورزی) پیوند عملیاتی برقرار کند.
ثالثاً: موانع اداری برای ثبت و توسعه کسبوکارهای نوپا در استان به حداقل برسد.
در پایان این یادداشت کوتاه باید تاکید و تصریح کرد که به بهانه روز کارآفرینی، باید بدانیم توسعه اشتغال، تنها وظیفه دولت نیست؛ بلکه وظیفه هر فردی است که میخواهد با خلاقیت خود، به اقتصاد کشور و استان خود خدمت کند. ما در مازندران، با داشتن منابع طبیعی بیبدیل و نیروی انسانی پویا، در آستانه یک فرصت طلایی هستیم. اگر بتوانیم از چالشها عبور کرده و ظرفیتها را به برنامههای عملیاتی تبدیل کنیم، مازندران میتواند به موتور محرک اشتغال در شمال کشور و الگوی توسعه پایدار تبدیل شود.
