کردونی: سیاست خاطره، یکی از ارکان شکل‌گیری هویت ملی و ترسیم آینده جوامع است

به گزارش ایلنا، روزبه کردونی در نشست تخصصی «کتاب و حافظه جمعی» و آیین رونمایی از کتاب «چهارشنبه‌سوری» اثر دکتر محمدحسن ابریشمی، با اشاره به تحولات و تجربه‌های اخیر ایران اظهار کرد: یکی از پیامدهای مهم جنگ برای ایران و ایرانیان، آشکار شدن عظمت و شکوه این سرزمین در برابر خواست دشمنان بود. در این تجربه تاریخی، بار دیگر ظرفیت هویتی و سرمایه اجتماعی ملت ایران خود را نشان داد و مفهوم ایران، فراتر از یک محدوده جغرافیایی، به‌مثابه یک تعلق تاریخی و تمدنی برجسته شد.

وی با طرح مفهوم « سیاست خاطره» افزود: ملت‌ها را تنها مرزهای جغرافیایی و نمادهای رسمی به یکدیگر پیوند نمی‌دهند؛ آنچه به یک جامعه امکان استمرار می‌بخشد، حافظه مشترک، روایت‌های تاریخی و قصه‌هایی است که نسل‌ها را به یکدیگر متصل می‌کند. از همین رو، چگونگی به‌یادآوردن گذشته، موضوعی صرفاً فرهنگی یا تاریخی نیست، بلکه با قدرت، هویت و تداوم تمدنی جوامع پیوندی عمیق دارد.

کردونی سیاست خاطره را شیوه انتخاب و صورت‌بندی گذشته در حافظه یک جامعه دانست و تصریح کرد: سیاست خاطره به این پرسش پاسخ می‌دهد که یک جامعه چه چیزی را، با چه زبانی، از زبان چه کسانی و در چه قالبی برای نسل‌های آینده به یادگار می‌گذارد. اینکه کدام تجربه‌ها در مرکز توجه قرار می‌گیرند، کدام روایت‌ها برجسته می‌شوند و کدام صداها به حاشیه می‌روند، در شکل‌گیری خودآگاهی جمعی و حتی تصور یک ملت از آینده تأثیرگذار است.

وی با بیان اینکه تعریف قهرمان و ضدقهرمان، پیروزی و شکست، در هر جامعه متأثر از نحوه روایت آن جامعه از گذشته است، خاطرنشان کرد: پاسخ به پرسش «ما که هستیم؟» تا اندازه زیادی در گرو سیاست خاطره است. گذشته تنها مجموعه‌ای از وقایع سپری‌شده نیست؛ نحوه بازخوانی آن می‌تواند معنای اکنون را دگرگون کند و مسیر آینده را تحت تأثیر قرار دهد.

کردونی با اشاره به شرایط پیچیده امروز کشور گفت: جامعه و نظام حکمرانی ایران به‌نوعی سه وضعیت جنگ، پیش از جنگ و صلح و سازندگی را به‌صورت هم‌زمان تجربه می‌کنند. در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که چه عاملی می‌تواند میان این وضعیت‌های متفاوت، پیوند و همبستگی اجتماعی ایجاد کند. یکی از ظرفیت‌های مهم در این زمینه، سیاست خاطره و شکل‌دهی به حافظه مشترک ملی است.

وی با اشاره به برجسته شدن مفهوم ایران در فاصله جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، بر اهمیت مسئولیت روایتگری در مواجهه با تجربه‌های تاریخی تأکید کرد و افزود: خاطره جنگ، بسته به نوع روایت و تفسیری که از آن ارائه می‌شود، می‌تواند به تقویت مقاومت، همبستگی و عدالت‌خواهی بینجامد یا احساس قربانی‌بودگی و خصومت را در جامعه بازتولید کند. از این منظر، روایت گذشته صرفاً ثبت آنچه رخ داده نیست؛ بلکه نحوه انتقال تجربه تاریخی به حافظه جمعی و تعیین معنایی است که نسل‌های آینده از آن دریافت خواهند کرد.

کردونی کتاب را یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاست خاطره توصیف کرد و گفت: کتاب گذشته را انتخاب، تفسیر و بازآفرینی می‌کند. اهمیت کتاب تنها در ثبت اطلاعات و انتقال دانش نیست؛ بلکه در این است که چگونه یک تجربه تاریخی را از سطح رویدادی متعلق به گذشته فراتر می‌برد و به بخشی از آگاهی و حافظه مشترک جامعه تبدیل می‌کند. اینکه چه کسی، چه چیزی را و با چه روایتی ثبت می‌کند، در ساختن حافظه تاریخی یک ملت اهمیت اساسی دارد.

وی در همین زمینه، فعالیت‌های پژوهشی دکتر محمدحسن ابریشمی را نمونه‌ای ارزشمند از روایتگری مبتنی بر دانش و شکل‌دهی حافظه جمعی دانست و با اشاره به تأثیر آثار ادبی و پژوهشی بر دگرگونی نگاه انسان به مفاهیمی همچون فقر، رنج انسانی و مسائل اجتماعی، بر جایگاه کتاب در تعمیق شناخت و گسترش تجربه مشترک جوامع تأکید کرد.

کردونی همچنین با اشاره به ضرورت صیانت از آیین‌ها و سنت‌های ایرانی، از توجه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به برگزاری نشست‌های تخصصی درباره آیین‌های ایران، از جمله چهارشنبه‌سوری خبر داد و تأکید کرد: شناخت و پاسداشت آیین‌های ایرانی، بخشی از فرایند حفظ حافظه تاریخی و انتقال سرمایه فرهنگی کشور به نسل‌های آینده است.

وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به جایگاه علمی و پژوهشی دکتر محمدحسن ابریشمی، تألیف آثار جامع و مستند از سوی او را حاصل سال‌ها دانش‌اندوزی، پژوهش و دلبستگی عمیق به کتاب و فرهنگ ایران دانست.

در پایان این نشست، کتاب «چهارشنبه‌سوری» اثر دکتر محمدحسن ابریشمی رونمایی شد. این برنامه با محوریت نسبت میان کتاب، حافظه جمعی و میراث فرهنگی، بر اهمیت ثبت، بازخوانی و انتقال روایت‌های تاریخی و فرهنگی ایران به نسل‌های آینده تأکید داشت.