تأسیس «خانه شاهنامه» در ارمنستان

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در چارچوب سفر هیئت عالی‌رتبه جمهوری اسلامی ایران به ارمنستان به ریاست سید حمید پورمحمدی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور و هم‌زمان با برگزاری نوزدهمین اجلاس کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی ایران و ارمنستان، نشست تخصصی بررسی راهکارهای توسعه مناسبات فرهنگی دو کشور در ایروان برگزار شد. 

در این نشست، محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به همراه محمد اسدی‌موحد، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، با مسئولان وزارت آموزش، علوم، فرهنگ و ورزش ارمنستان درباره گسترش همکاری‌ها و تدوین برنامه‌های مشترک فرهنگی و هنری گفت‌وگو کردند. 

مسئولان ارمنستانی در آغاز این دیدار، بر اهمیت روابط تاریخی و فرهنگی ایران و ارمنستان تأکید کردند و توسعه این همکاری‌ها را زمینه‌ساز تقویت مناسبات دوستانه دو ملت دانستند. 

در این دیدار، طرفین با اشاره به پیشینه دیرینه ارتباطات فرهنگی دو کشور تأکید کردند که روابط فرهنگی ایران و ارمنستان تنها محدود به مناسبات رسمی و دولتی نیست، بلکه طی دهه‌های گذشته با مشارکت هنرمندان، نویسندگان، دانشگاهیان، ایران‌شناسان و نهادهای فرهنگی دو جامعه شکل گرفته و گسترش یافته است. 

محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، گفت: هیئت ایرانی در چارچوب مأموریت‌های کمیسیون مشترک دو کشور، موضوعات فرهنگی را با هدف شناسایی فرصت‌های جدید و تقویت همکاری‌های موجود دنبال می‌کند. 

وی با اشاره به حضور مستمر هنرمندان ایرانی در رویدادهای فرهنگی ارمنستان و مشارکت هنرمندان ارمنی در جشنواره‌ها و برنامه‌های هنری ایران، تصریح کرد: هدف اصلی مذاکرات، ایجاد روابطی تازه از نقطه صفر نیست، بلکه تعمیق، گسترش و سازمان‌دهی همکاری‌هایی است که پیش‌تر به ابتکار هنرمندان، فعالان فرهنگی و مردم دو کشور شکل گرفته است. 

جوادی با تأکید بر اینکه ایران و ارمنستان از پشتوانه تاریخی و تمدنی ارزشمندی برخوردارند، خاطرنشان کرد: وجود علاقه‌مندان به زبان فارسی، پژوهشگران ایران‌شناسی و چهره‌های دانشگاهی آشنا با فرهنگ ایران در ارمنستان، زمینه مناسبی برای توسعه همکاری‌های فرهنگی فراهم کرده است. 

وی همچنین، بر ضرورت عبور از گفت‌وگوهای کلی و حرکت به سمت برنامه‌های مشخص تأکید کرد و پیشنهاد داد موضوعات مطرح‌شده در نشست، در مراحل بعدی از طریق مکاتبات رسمی، تعیین اولویت‌ها و تدوین توافقات اجرایی پیگیری شوند. 

یکی از محورهای اصلی مذاکرات، گسترش برنامه‌های فرهنگی متقابل و برگزاری هفته‌های فرهنگی دو کشور بود. 

معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با دعوت از مسئولان فرهنگی ارمنستان برای سفر به ایران، پیشنهاد کرد هفته‌های فرهنگی ارمنستان در تهران و دیگر شهرهای فرهنگی ایران، از جمله اصفهان و شیراز، و متقابلاً هفته‌های فرهنگی ایران در ایروان برگزار شود. 

به گفته وی، این رویدادها می‌توانند مجموعه متنوعی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری، از جمله نمایشگاه کتاب، برنامه‌های ادبی، نمایش فیلم، اجرای موسیقی، معرفی هنرهای تجسمی و نشست‌های تخصصی را دربرگیرند. 

جوادی با اشاره به اهمیت حضور اقشار مختلف جامعه در چنین برنامه‌هایی تأکید کرد: هفته‌های فرهنگی این امکان را فراهم می‌کنند تا ارتباطات فرهنگی از محدوده نخبگان و فعالان حرفه‌ای هنر فراتر رود و شهروندان عادی، به‌ویژه جوانان و خانواده‌ها، نیز با دستاوردهای فرهنگی کشور مقابل آشنا شوند. 

وی با اشاره به گفت‌وگوهای انجام‌شده در جریان دیدار مقامات عالی‌رتبه دو کشور، از طرح پیشنهادی برای انتخاب و ترجمه متقابل مجموعه‌ای از آثار شاخص نویسندگان ایرانی و ارمنی خبر داد. 

بر اساس این پیشنهاد، آثاری از نویسندگان برجسته و معاصر ارمنستان در حوزه‌های ادبیات داستانی، شعر، هنر، علوم و فناوری برای ترجمه به زبان فارسی انتخاب خواهند شد و متقابلاً مجموعه‌ای از آثار نویسندگان و پژوهشگران ایرانی نیز برای ترجمه و انتشار به زبان ارمنی معرفی می‌شوند. 

معاون وزیر فرهنگ ایران با اشاره به شناخت تاریخی دو ملت از میراث ادبی یکدیگر، توجه به نویسندگان معاصر را ضروری دانست. 

به گفته وی، در حالی که بخش قابل‌توجهی از مخاطبان ایرانی و ارمنی با چهره‌های برجسته ادبیات کلاسیک دو کشور آشنایی دارند، آثار نویسندگان جوان و جریان‌های تازه ادبی کمتر به زبان کشور مقابل معرفی شده است. 

جوادی افزود: گسترش ترجمه آثار معاصر می‌تواند این فاصله را کاهش دهد و بستری برای آشنایی نسل جدید با اندیشه‌ها، دغدغه‌ها و تحولات اجتماعی و فرهنگی دو جامعه فراهم کند. 

در این چارچوب، توسعه همکاری میان ناشران، مترجمان، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دو کشور نیز مورد تأکید قرار گرفت. 

بخش دیگری از مذاکرات به توسعه حضور متقابل ناشران ایرانی و ارمنی در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های کتاب اختصاص داشت. 

جوادی با اشاره به ظرفیت گسترده نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برای معرفی آثار نویسندگان خارجی، پیشنهاد کرد حضور ناشران و نویسندگان ارمنی در این رویداد تقویت شود. 

در ادامه، طرف ارمنستانی پیشنهاد کرد دو کشور امکان حضور متقابل به‌عنوان «مهمان ویژه» در نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب یکدیگر را بررسی کنند. 

بر اساس این پیشنهاد، ایران و ارمنستان می‌توانند در دوره‌های مشخص، با برخورداری از فضای نمایشگاهی اختصاصی و اجرای برنامه‌های فرهنگی و ادبی متنوع، حضور گسترده‌تری در نمایشگاه‌های کتاب کشور مقابل داشته باشند. 

در ادامه نشست، رونمایی از ترجمه منثور شاهنامه فردوسی به زبان ارمنی به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجسته همکاری فرهنگی میان دو کشور مورد توجه قرار گرفت. 

ترجمه این اثر ارزشمند به دست گئورگ آساطوریان انجام شده و ویرایش علمی و نگارش مقدمه آن را پروفسور گارنیک آساتریان، ایران‌شناس برجسته ارمنی، بر عهده داشته است. 

این ترجمه حاصل چند سال فعالیت علمی و پژوهشی است و مجموعه داستان‌های شاهنامه را در قالب نثر ادبی در اختیار خوانندگان ارمنی قرار می‌دهد. 

در جریان مراسم رونمایی، از تلاش‌های مترجم و ویراستار اثر و همچنین خدمات لوریس چکناواریان، آهنگساز برجسته ایرانی‌ارمنی، تجلیل شد. 

سید حمید پورمحمدی با اشاره به جایگاه شاهنامه در میراث فرهنگی ایران و تأثیر آن بر هنر و ادبیات، پیشنهاد تأسیس «خانه شاهنامه» در ارمنستان را با مشارکت پژوهشگران و هنرمندان دو کشور مطرح کرد. 

جوادی در نشست فرهنگی با مسئولان ارمنستانی، انتشار ترجمه شاهنامه را نمونه‌ای عملی از ظرفیت همکاری‌های ادبی دانست و تأکید کرد که چنین تجربه‌هایی نباید به آثار کلاسیک محدود بماند، بلکه لازم است در حوزه ادبیات معاصر، هنر و دستاوردهای علمی نیز گسترش یابد. 

مسئولان فرهنگی ارمنستان با اشاره به جایگاه بین‌المللی سینمای ایران، از حضور مستمر آثار سینماگران ایرانی در جشنواره بین‌المللی فیلم «زردآلوی طلایی» ایروان یاد کردند و این جشنواره را یکی از بسترهای مؤثر برای ارتباط میان سینماگران دو کشور دانستند. 

در این دیدار همچنین به ظرفیت‌های رو به گسترش صنعت سینمای ارمنستان و ضرورت استفاده از تجربیات حرفه‌ای سینمای ایران اشاره شد. 

در همین راستا، توسعه آموزش زبان ارمنی، مطالعات ارمنستان‌شناسی و پژوهش‌های مرتبط با تاریخ و فرهنگ ارمنستان در دانشگاه‌ها و مراکز علمی ایران نیز مورد توجه قرار گرفت. 

طرف ارمنستانی با اشاره به همکاری‌های مشترک دو کشور در معرفی سنت‌ها و آیین‌های فرهنگی، پرونده مشترک «سنت پاسداشت آب و باران؛ تیرگان/وارداوار» را نمونه‌ای مهم از ظرفیت همکاری ایران و ارمنستان در عرصه بین‌المللی دانست. 

این پرونده از سوی ایران و ارمنستان برای بررسی در سال ۲۰۲۶ به یونسکو ارائه شده و در فهرست پرونده‌های در حال بررسی برای ثبت در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت قرار دارد. 

محمد اسدی‌موحد، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، با اشاره به تجربه برگزاری برنامه‌های مشترک در دوره فعالیت خود اظهار کرد: مأموریت رایزنی فرهنگی ایران صرفاً معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ایران در ارمنستان نیست، بلکه این مجموعه تلاش می‌کند زمینه معرفی فرهنگ، هنر، نخبگان و دستاوردهای ارمنستان به جامعه ایرانی را نیز فراهم سازد. 

وی در همین ارتباط، رایزنی فرهنگی را بستری مشترک برای توسعه ارتباطات فرهنگی دو ملت توصیف کرد و بر ضرورت حفظ و تقویت همکاری‌های نهادی و مردمی تأکید داشت. 

رایزن فرهنگی ایران همچنین به نام‌گذاری سالن اجتماعات مجموعه تاریخی مسجد کبود ایروان به نام «یغیشه چارنتس»، شاعر برجسته ارمنی و علاقه‌مند به فرهنگ و ادبیات ایران، اشاره کرد. 

این اقدام که در جریان سفر هیئت ایرانی و با حضور معاون رئیس‌جمهور ایران انجام شد، با هدف پاسداشت جایگاه ادبی چارنتس و نقش او در پیوندهای فرهنگی دو ملت صورت گرفت. 

در این مراسم، از علاقه چارنتس به ادبیات ایران، به‌ویژه شاهنامه فردوسی، و نقش تاریخی وی در حفاظت از مسجد کبود ایروان یاد شد. 

اسدی‌موحد همچنین گسترش گردشگری فرهنگی میان ایران و ارمنستان را یکی از زمینه‌های امیدبخش مناسبات دوجانبه دانست و بر ضرورت معرفی متقابل جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و هنری دو کشور تأکید کرد. 

در مجموع، مذاکرات انجام‌شده در ایروان نشان داد که طرفین، ضمن تأکید بر حفظ پیوندهای تاریخی و فرهنگی، توجه ویژه‌ای به شناخت هنر و ادبیات معاصر، افزایش مشارکت نسل جوان و بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای فرهنگی در توسعه روابط آینده دارند