نقاشان ایران و پاکستان تجربه هنری خود را به اشتراک گذاشتند
نقاشان ایران و پاکستان در نشست گفت‌وگویی فرهنگی و بین‌المللی با موضوع «نقاشی و هنر مینیاتور»، تجربه هنری خود را به اشتراک گذاشتند.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به همت خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در راولپندی، گفت‌وگویی فرهنگی و بین‌المللی با موضوع «نقاشی و هنر مینیاتور» میان ایران و پاکستان برگزار شد. در این نشست، جمعی از نقاشان برجسته، صاحب‌نظران و استادان دانشگاهی از دانشگاه‌های مختلف دو کشور ایران و پاکستان حضور داشتند.
هدف از برگزاری این گفت‌وگو، معرفی و بررسی سنت‌های تاریخی و فرهنگی نقاشی در دو کشور، آشنایی با تجربه‌های هنری و ظرفیت‌های هنر معاصر و گسترش پیوندهای علمی و فرهنگی میان هنرمندان و مراکز دانشگاهی دو کشور بود.
مهدی طاهری، مسئول خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در راولپندی و دبیر این نشست، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده همکاری فرهنگی، تمدنی و هنری میان ایران و پاکستان گفت: دو کشور از میراث تاریخی و فرهنگی مشترکی برخوردارند و پیوندهای میان آن‌ها تنها به همسایگی جغرافیایی محدود نمی‌شود، بلکه در حوزه‌هایی همچون زبان، ادبیات، شعر، عرفان، خوشنویسی، معماری و نقاشی، ریشه‌هایی عمیق و تاریخی دارد.
وی ابراز امیدواری کرد که این نشست زمینه‌ساز گسترش ارتباط میان هنرمندان، دانشگاه‌ها و نهادهای علمی و فرهنگی دو کشور، تبادل تجربه‌ها و شکل‌گیری پروژه‌های مشترک هنری در آینده باشد.
طاهری گفت: ایران و پاکستان سال‌هاست یک میراث هنری مشترک دارند. نگارگری ایرانی قرن‌ها پیش به شبه‌قاره رسید، آنجا شکل تازه‌ای پیدا کرد و امروز هنرمندان هر دو کشور آن را با زبان زمانه خودشان ادامه می‌دهند. هدف این نشست این است که این رشته مشترک را بهتر بشناسیم و راه‌های همکاری آینده را باز کنیم.
تجلی زیبایی‌شناسی شرقی در پیوند ایران و پاکستان
سمیه رمضان‌ماهی، عضو هیئت علمی دانشگاه سوره، در مقاله خود با بررسی نقاشی معاصر ایران و پاکستان از منظر مدرنیته، اظهار کرد: گسترش آموزش به شیوه غربی و تأسیس مراکز آموزش هنرهای تجسمی، بحث تازه‌ای درباره نسبت میان سنت و مدرنیته در فضای هنری هر دو کشور به وجود آورد. هنرمندان ایرانی و پاکستانی، با وجود تأثیرپذیری از جریان‌های هنر مدرن غرب، تلاش کردند هویت بومی، فرهنگی و دینی خود را حفظ کنند و در عین حال، شیوه‌های تازه و متمایزی در نقاشی به وجود آورند.
وی افزود: در این روند، جریان‌هایی همچون کوبیسم تحلیلی، نقاشی انتزاعی، خوشنویسی، نقوش هندسی اسلامی و بازخوانی معاصر هنر سنتی مینیاتور نقش مهمی داشته‌اند. در ایران، جلیل ضیاءپور و محسن وزیری مقدم از پیشگامان تجربه‌های نو در نقاشی مدرن بودند. حسین زنده‌رودی و فرامرز پیلارام نیز با پیوند دادن خوشنویسی و هنر انتزاعی، زبان بصری تازه‌ای پدید آوردند. در همین زمینه، منیر فرمانفرمائیان با بهره‌گیری از نقوش هندسی اسلامی و هنر آینه‌کاری، جلوه‌ای نو به این عناصر سنتی در هنر معاصر بخشید.
رمضان‌ماهی تأکید کرد: در پاکستان نیز هنرمندانی چون شاکر علی، احمد پرویز، صادقین، ظهورالاخلاق و انور جلال شمزا، جریان‌های هنری غرب را با زیبایی‌شناسی بومی و هنرهای سنتی درآمیختند. همچنین، فرح اصولی، بشیر احمد و شازیعه اسکندر با رویکردهایی تازه، هنر مینیاتور را به موضوعات معاصر و نگاه زنانه پیوند دادند و افق‌های جدیدی پیش روی این هنر گشودند.
وی در ادامه سخنانش، گفت: در نقاشی معاصر، موضوعاتی همچون هویت زنان، جنگ، خشونت سیاسی، تنش‌های دینی و فرهنگی و نیز نگاه غرب به شرق، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. نتیجه اصلی این است که نقاشی مدرن در ایران و پاکستان صرفاً تقلیدی از هنر غرب نیست، بلکه جریانی خلاقانه است که از پیوند میان میراث فرهنگی بومی و تجربه‌های نوین هنری شکل گرفته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه سوره افزود: خوشنویسی، هنر هندسی اسلامی، مینیاتور و زیبایی‌شناسی شرقی، زمینه‌های مشترکی برای تعامل هنری و فرهنگی میان دو کشور فراهم می‌کنند. این میراث مشترک، علاوه بر تقویت گفت‌وگوی هنری میان ایران و پاکستان، می‌تواند راه‌های تازه‌ای برای شناخت و بررسی هنر جهانی از منظری غیرغربی پیش روی هنرمندان و پژوهشگران قرار دهد.
الهه پنجه‌باشی، استاد دانشگاه در مقاله‌ای با عنوان «مطالعه تطبیقی نقاشی معاصر زنان ایران و پاکستان»، با بررسی آثار فرح اصولی، نقاش ایرانی و فائزه بات، هنرمند پاکستانی، به این نکته اشاره کرد که هر دو هنرمند، ضمن حفظ پیوند خود با ریشه‌های فرهنگی و سنت‌های هنری سرزمینشان، در تلاش‌اند راه‌های تازه‌ای برای بیان هنری در دنیای معاصر بیابند.
وی ادامه داد: در آثار فرح اصولی، جلوه‌هایی از نگارگری دوره صفوی، تذهیب، محراب، طاق‌نما و پیکره‌های زنانه به چشم می‌خورد. او با بهره‌گیری از رنگ‌های ملایم، نقوش تزئینی کهن و قاب‌بندی‌های چندلایه، عناصر هنر سنتی را با مفاهیم و هویت معاصر زنان درهم می‌آمیزد. در برخی از آثار او نیز مسئله خشونت علیه زنان با استفاده از تقابل نمادین میان سلاح‌ها و نشانه‌های تقدس، به شکلی هنرمندانه و تأمل‌برانگیز بازنمایی شده است.
پنجه‌باشی بیان کرد: از سوی دیگر، فائزه بات در آثار خود، شیوه سنتی نقطه‌پردازی موسوم به «پرداز» را با عکاسی معاصر و تکنیک‌های گلدوزی تلفیق می‌کند. در آثار او، پرتره‌هایی که با نقطه‌های ظریف شکل گرفته‌اند، در کنار سطوح شفاف و بازی نور، فضایی متفاوت ایجاد می‌کنند.
وی یادآور شد: همچنین می‌توان نشانه‌هایی از نقاشی اروپایی گذشته و عناصر زندگی دیجیتال امروز را در آثار او مشاهده کرد. این مقایسه نشان می‌دهد که هر دو هنرمند، میراث تاریخی و فرهنگی را صرفاً برای حفظ و بازنمایی گذشته به کار نمی‌گیرند، بلکه از آن به‌عنوان ابزاری برای پرداختن به هویت زنان، مسائل اجتماعی و تجربه‌های زندگی معاصر بهره می‌برند.
نگاهی به مینیاتور معاصر پاکستان
فرح محمود رانا، دانشیار گروه هنر و طراحی دانشگاه کامستس اسلام‌آباد، در مقاله خود با عنوان «از مینیاتور سنتی تا بیان هنری معاصر»، به بررسی ظرفیت‌های هنر مینیاتور برای همراهی با تحولات هنر معاصر پرداخت. بخش مهمی از فعالیت‌های هنری و پژوهشی او به مطالعه مکاتب مختلف نقاشی در شبه‌قاره، به‌ویژه مکاتب مغولی، ایرانی، راجستانی، دکنی و پهاری اختصاص دارد. او در این مطالعات، تکنیک‌ها، ویژگی‌های بصری و جنبه‌های زیبایی‌شناختی این مکاتب را مورد توجه قرار داد.
عایشه مریم درانی، رئیس گروه نقاشی مینیاتور در کالج ملی هنرهای راولپندی در مقاله‌ای تحت عنوان «نگاهی به مینیاتور معاصر پاکستان» به بررسی هنر مینیاتور معاصر پاکستان پرداخت. وی با اشاره به ریشه‌های تاریخی این هنر در سنت نقاشی دوره مغول، توضیح داد که مینیاتور پاکستانی در گذر زمان، ضمن حفظ ویژگی‌های اصیل خود، با جریان‌های نوین هنری و موضوعات روز نیز همراه شده است.
شایان ذکر است، این برنامه با همکاری اداره گفت‌وگوهای فرهنگی و مشارکت متخصصانی از چهار دانشگاه ایرانی و پاکستانی برگزار شد و قرار است مجموعه این سخنرانی‌ها، پس از پیاده سازی و ترجمه، با همکاری اداره گفت‌وگوهای فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به صورت دوزبانه منتشر شود.
