از روایت جهان زنانه تا مخاطب شناسی در جشنواره مقاومت

به گزارش ایلنا به نقل از ستاد خبری جشنواره، محیا دهقانی بازیگر سینما و تلویزیون در کارگاه انتقال تجربه خود که در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی مقاومت برگزار شد، درباره جایگاه زن در سینمای دفاع مقدس، ضعف‌های فیلمنامه، شخصیت‌پردازی و الزامات بازیگری مقابل دوربین سخن گفت.

دهقانی با اشاره به اینکه «جهان زنانه» می‌تواند روایت جنگ را از سادگی خارج کند، گفت: زن می‌تواند بخشی از ترس‌ها، تردیدها و لایه‌های پنهان قهرمان را آشکار کند و از این طریق به روایت عمق بدهد.

وی افزود: در دهه‌های مختلف، تصویر زن در سینمای دفاع مقدس به تدریج تغییر کرده است؛ از حضور محدودتر در آثار اولیه تا نقش‌های پیچیده‌تر در فیلم‌هایی مانند «گیلانه»، «شیار ۱۴۳»، «ویلایی‌ها» و «دسته دختران».

دهقانی یکی از ضعف‌های رایج در آثار جنگی را تصویر زنان به‌عنوان شخصیت‌هایی همواره راضی، تابع و چشم‌انتظار دانست و گفت: واقعیت اجتماعی جنگ پیچیده‌تر از این تصویر است. ممکن است مادری با رفتن فرزندش به جبهه مخالف باشد و بعد در مسیر داستان تغییر کند. همین تضاد و تغییر می‌تواند یک مسیر دراماتیک قوی بسازد.

این بازیگر تأکید کرد: قهرمان نباید از ابتدا شخصیتی کامل و دست‌نیافتنی باشد. اگر مخاطب فقط انسانی بی‌خطا ببیند، نمی‌تواند با او ارتباط برقرار کند. باید ببینیم این فرد چگونه از دل تردید، اشتباه و انتخاب به قهرمان تبدیل می‌شود.

این بازیگر فیلمنامه را «موتور فیلم» دانست و بیان کرد؛ اگر ساختار، علت و معلول و مسیر تحول شخصیت در متن وجود نداشته باشد، بازیگر نیز نمی‌تواند به‌تنهایی اثر را نجات دهد. فیلمنامه‌نویس باید اجازه دهد شخصیت زن کنش داشته باشد، با مانع روبه‌رو شود، انتخاب کند و پیامد انتخابش را تجربه کند.

دهقانی در پایان با اشاره به فیلم کوتاه و همکاری بازیگران با فیلمسازان جوان اظهار کرد: نبود حمایت مالی یکی از موانع اصلی تولید حرفه‌ای است. بازیگر نباید اهمیت نقش را با مدت حضور در فیلم بسنجد؛ گاهی یک نقش کوتاه می‌تواند تأثیر زیادی بر روایت داشته باشد. رفتار حرفه‌ای از کار حرفه‌ای هم مهم‌تر است. هنرمند برای ماندگاری باید به‌طور مداوم بخواند، ببیند، تمرین کند و جهان‌بینی خود را گسترش دهد.

سینمای مقاومت، سینمای انسانی است

همچنین محمدرضا مصباح تهیه کننده سینما در نشست انتقال تجربه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت درباره اقتصاد سینما، جذب سرمایه، تولید مستقل و فیلمسازی کم‌هزینه سخن گفت.

وی با اشاره به تجربه تولید آثار مستقل اظهار کرد: بیشتر فیلم‌های من در بخش خصوصی ساخته شده‌اند و با وجود دشواری‌های اقتصادی، اگر فیلمساز به پروژه خود باور داشته باشد و فیلمنامه و تیم مناسبی در اختیار داشته باشد، تولید همچنان شدنی است.

مصباح گفت: من سینمای مقاومت را به هیچ‌وجه صرفاً سینمای جنگی نمی‌دانم. سینمای مقاومت، سینمای انسانی است، چون بر محور ارزش‌های انسانی حرکت می‌کند.

وی با اشاره به فیلم «یدو» افزود: این اثر با وجود قرار گرفتن در فضای دفاع مقدس، بیشتر بر خانواده متمرکز است و همین نشان می‌دهد مفهوم مقاومت می‌تواند از مسیرهای مختلف روایت شود.

این تهیه‌کننده تأکید کرد: فیلمساز باید مخاطب‌شناس باشد و بداند جامعه در هر مقطع به چه نوع روایتی نیاز دارد؛ گاهی یک اثر قهرمان‌محور و حماسی لازم است و گاهی یک قصه خانوادگی یا اجتماعی بهتر می‌تواند مفهوم مقاومت را منتقل کند.

مصباح در ادامه با اشاره به افزایش هزینه تولید گفت: ساخت یک فیلم اجتماعی امروز بسیار پرهزینه شده و بازگشت سرمایه آن نیز با دشواری جدی روبه‌روست. در چنین شرایطی بخشی از فیلم‌های کمدی عملاً به حفظ چرخه اقتصادی سینما کمک می‌کنند و اگر این آثار نباشند، بسیاری از سالن‌های سینما با بحران روبه‌رو خواهند شد.

وی یکی از مهم‌ترین وظایف تهیه‌کننده را توانایی رد کردن پروژه نامناسب دانست و گفت: سخت‌ترین کار تهیه‌کننده فیلم ساختن نیست؛ فیلم نساختن است. حتی اگر سرمایه آماده باشد، تهیه‌کننده نباید صرفاً به دلیل وجود پول وارد پروژه‌ای شود که به فیلمنامه، کارگردان یا ساختار آن باور ندارد.

مصباح در پایان بر ضرورت ایجاد سازوکاری برای ارزیابی حرفه‌ای پروژه‌های سینمایی تأکید کرد و گفت: جذب سرمایه در سینمای ایران بیش از حد به نام افراد وابسته است. پیشنهاد می‌کنم یک نهاد مستقل و خصوصی برای ارزش‌گذاری پروژه‌ها شکل بگیرد تا فیلم‌ها بر اساس فیلمنامه، عوامل، امکان فروش و ظرفیت جشنواره‌ای سنجیده شوند.