مجسمه شاپور اول ساسانی زیر ذره بین پهپادها/ مرمت مجسمه شاپور هنوز آغاز نشده است

به گزارش خبرنگار ایلنا، افشین ابراهیمی، مدیر پایگاه میراث جهانی منظر باستان‌شناختی ساسانی فارس با اعلام این خبر به ایلنا گفت: در قرارداد سه ‌ماهه‌ای که با اعتبار دو میلیارد تومانی مسئولیت اجتماعی وزارت نفت اجرا می‌شود، هیچ‌گونه مداخله مستقیم در مجسمه انجام نخواهد شد و تمرکز فعلی بر شناخت وضعیت موجود اثر و فراهم کردن بستر علمی برای تدوین طرح مرمت است.

ثبت سه‌بعدی آسیب‌ها با فوتوگرامتری

به گفته ابراهیمی، نخستین اقدام در این پروژه، برداشت فوتوگرامتری مجسمه با استفاده از پهپاد و تجهیزات تصویربرداری است. این عملیات با برداشت از فاصله‌های نزدیک و دور انجام می‌شود تا مدل سه‌بعدی پیکره تهیه و وضعیت کنونی آن با جزئیات ثبت شود.

به گزارش ایلنا، این مدل سه ‌بعدی، علاوه بر ثبت وضعیت موجود به شناسایی و مستندسازی آسیب‌ها کمک می‌کند و مبنایی برای تصمیم‌گیری درباره اقدامات حفاظتی بعدی خواهد بود.

ابراهیمی توضیح داد: مرحله مستندسازی باید پیش از هرگونه مداخله در اثر انجام شود. زیرا تصمیم‌گیری درباره شیوه مرمت، بدون شناخت دقیق وضعیت کنونی مجسمه و آسیب‌های آن امکان‌پذیر نیست.

داربست هفت‌متری برای معاینه پیکره شاپور اول ساسانی

گام دوم پیش از مرمت مجسمه شاپور اول ساسانی در غار بیشاپور، نصب داربست فنی با ابعاد تقریبی 4*4 متر و به ارتفاع هفت متر در اطراف مجسمه است. این سازه امکان دسترسی کارشناسان به بخش‌های مختلف پیکره و معاینه نزدیک اثر را فراهم می‌کند.

مدیر پایگاه میراث جهانی منظر باستان‌شناختی ساسانی فارس تأکید کرد: نصب داربست به معنای شروع مرمت نیست و کارکرد آن در این مرحله صرفاً فراهم کردن امکان بررسی فنی اثر و معاینه مجسمه است.

به گفته ابراهیمی، در سومین گام پیش از مرمت نیز نصب حفاظ شفاف پلی‌کربناتی پیرامون مجسمه انجام می شود.

او گفت: این حفاظ با هدف کاهش تماس مستقیم بازدیدکنندگان با پیکره و محدود کردن دسترسی به سطح اثر اجرا می‌شود.

مدیر پایگاه میراث جهانی منظر ساسانی فارس افزود: این سه اقدام همراه با تجهیز کارگاه و مستندسازی سه ماه به طول می انجامد.

بتن ریزی پاهای مجسمه در دوره پهلوی دوم

مجسمه شاپور اول ساسانی پیش از برپایی مجدد در دوره پهلوی دوم سقوط کرده و آسیب دیده بود. از زمان برپایی دوباره مجسمه تاکنون بیش از 70 سال گذشته است.

در دوره پهلوی دوم ارتش ایران قصد برپا کردن مجسمه 30 تنی شاپور اول ساسانی را داشت و برای تثبیت مجسمه در جای خود پاهای مجسمه را با بتن ریزی محکم کرد. این در حالی است که مجسمه اصلی بر یک استلاگمیت طبیعی چند میلیون ساله توسط مجسمه ساز دوره ساسانی تراشیده شده بود.

اکنون و به اعلام افشین ابراهیمی، بررسی وضعیت پیکره ساسانی به ‌ویژه در بخش‌های پایین ‌تنه و قسمت‌های آسیب ‌دیده در دستور کار قرار گرفته است.

مدیر پایگاه میراث جهانی منظر باستان شناختی ساسانی فارس به ایلنا گفت: پیکره شاپور اول در غار شاپور و منظر باستان‌شناختی ساسانی فارس از نظر ابعاد، شیوه تراش سنگ و جایگاه تاریخی یکی از آثار شاخص دوره ساسانی به شمار می‌رود.

ابراهیمی با تأکید بر اهمیت این اثر گفت:هدف اقدامات فعلی، ثبت دقیق وضعیت مجسمه، کاهش تماس مستقیم بازدیدکنندگان با آن و فراهم کردن مقدمات لازم برای تصمیم‌گیری درباره حفاظت اضطراری است؛ تصمیمی که اجرای آن به تکمیل طرح و تأیید مراجع تخصصی بستگی دارد.

بیشترین آسیب ها در بخش پایینی مجسمه

به گفته ابراهیمی، بخش پایین‌تنه و پاهای مجسمه از قسمت‌هایی است که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

او گفت: در مرمت های پیشین برای ساخت یا بازسازی بخش‌هایی از پاها از بتن و سیمان استفاده شد و اکنون وضعیت این بخش‌ها باید در چارچوب مطالعات فنی ارزیابی شود.

مدیر پایگاه میراث جهانی منظر ساسانی فارس افزود: وزن تقریبی ۳۰ تنی پیکره و ارتفاع حدود هفت‌ متری آن نیز ضرورت بررسی دقیق وضعیت سازه‌ای و حفاظتی مجسمه را افزایش می‌دهد. با این حال، تعیین نوع مداخله مورد نیاز و تشخیص میزان آسیب‌دیدگی هر بخش به نتایج بررسی‌ها و طرح تخصصی مرمت وابسته است.

به گفته ابراهیمی، بخشی از دست مجسمه نیز آسیب دیده و قطعاتی در اطراف آن قرار دارد که احتمال ارتباط برخی از آنها با بخش‌های جداشده پیکره مطرح است. بنابراین بررسی این قطعات، تعیین هویت و ارتباط آنها با مجسمه و ارزیابی امکان استفاده از آنها در اقدامات حفاظتی نیازمند مستندسازی و مطالعه بیشتر است.

انتخاب گروه تخصصی و تدوین طرح مرمت اضطراری

ابراهیمی گفت: انتخاب گروه تخصصی برای مشارکت در تدوین طرح مرمت و حفاظت در حال انجام است و این گروه با هماهنگی و تأیید استان و اداره کل امور پایگاه های وزارت میراث فرهنگی انتخاب خواهد شد.

او افزود: طرح نهایی پس از تدوین باید در شورای فنی استان و کارگروه فنی امور پایگاه‌های وزارت میراث فرهنگی بررسی شود.

ابراهیمی گفت: تنها در صورت تأیید مراجع فنی است که امکان ورود پروژه به مرحله مرمت اضطراری فراهم خواهد شد.

به گفته مدیر پایگاه میراث جهانی منظر ساسانی فارس، هم اکنون مصالح مورد نیاز شامل داربست ها، الوارها و ... به غار بیشاپور منتقل شده و پس از انجام عملیات فوتوگرامتری داربست ها در اطراف بنا برپا می شوند و حفاظ شفاف برای جلوگیری از دسترسی بازدیدکنندگان به مجسمه و لمس آن که آسیب زیادی به اثر وارد کرده است نصب می شود.