طراح ماسک و عروسک نمایش «هچل» در گفتگو با ایلنا مطرح کرد؛
ماسک و عروسک، در تئاتر جایگاه مشخصی ندارند/ وقتی کودک میخندد، یعنی کار مفیدی انجام دادهایم
فاطمه اسماعیلی، طراح ماسک، عروسک و بازیگر نمایش «هچل»، با اشاره به دشواریهای بازیگری ماسک، این هنر را در تئاتر کودک عنصری برجسته و تأثیرگذار توصیف کرد. وی همچنین بازخورد صادقانه کودکان را ارزشمندترین دستاورد این اثر دانست و بر ضرورت توجه بیشتر به هنر ماسک و عروسک تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، نمایش «هچل» نوشته امیرافسر شیبانی و شروین حاجیآقاجانی به کارگردانی امیر افسر شیبانی، از ۷ مردادماه در تالار هنر روی صحنه رفته و اجرای آن تا ۶ شهریورماه ادامه خواهد داشت.
تالار هنر واقع در میدان هفت تیر، ورزشگاه شیرودی، خیابان شهید مفتح، خیابان ورزنده واقع شده است.
لازم به یادآوری است اثر مذکور برگزیده هفتمین جشنواره تئاتر شهر است، با حضور جمعی از هنرمندان از جمله آرین ناصری مهر، شروین حاجیآقاجانی، صبا اقرلو، مهدی بیابانی، کیمیا فرنیا و فاطمه اسماعیلی اجرا میشود.
نمایش «هچل» با محوریت جهانی وارونه که در آن ارزشها جابهجا شدهاند، فرصتی برای تجربه هنری متفاوت ایجاد میکند.
فاطمه اسماعیلی (بازیگر، عروسک گردان و سازنده ماسکهای نمایش «هچل»، درباره این حضور با ایلنا گفتگو کرد.
او متولد ۱۳۸۲، دانشآموخته رشته نمایش عروسکی است و فعالیت حرفهای خود را پیش از ورود به دانشگاه و با نمایش «دختر کفش عروسکی» آغاز کرده است. وی نزدیک به چهار سال است که در حوزه بازیدهندگی عروسک، بازیگری، ساخت ماسک، عروسک و اکسسوار فعالیت دارد.
فاطمه اسماعیلی در ابتدای صحبتهایش با ایلنا، از همراهی مستمر با گروه هنری نمایش «هچل» خبر داد و افزود: «کار را در واقع پیش از ورود به دانشگاه با گروه «از یه جای دیگه» آغاز کردم که نمایش قبلیمان « دختر کفش عروسکی» بود و پس از آن بود که وارد دانشگاه شدم و در رشته نمایش عروسکی به تحصیل پرداختم. اکنون نیز در حوزه بازیدهندگی عروسک، بازیگری، ساخت ماسک، عروسک و اکسسوار با همین گروهها، فعال هستم.»
اسماعیلی درباره مواجهه با متن نمایش «هچل» نیز توضیحاتی داد. او با اشاره به اینکه به واسطه آشنایی دیرینه با گروه، از مراحل پیشتولید در جریان روند پیشرفت متن «هچل» قرار داشته، اظهار داشت: «از آنجا که مدتهاست با گروه مشغول به کار هستم و یکدیگر را میشناسیم، از ابتدای پیش تولید کار در جریان امور و پیشرفت متن قرار داشتم؛ تا اینکه کار آغاز شد و من ساختن را شروع کردم.»
وی گفت: «هچل» نخستین تجربهای بوده که در آن به تنهایی مسئولیت ساخت را برعهده گرفتهام.
اسماعیلی در ادامه توضیاتش بیان کرد: «نخستین جایی که به طور کاملاً مستقل ساخت و ساز را آغاز کردم، همین کار «هچل» بوده است. و اینکه ماسک دلآرته را ابتدا ساختم و سپس مابقی ماسکها، عروسکها و اکسسوار را تکمیل نمودم. سایر اعضای گروه نیز در طول این فرایند برای همراهی و کمک به ما پیوستند.»
ماسکها به شکلگیری کاراکترها کمک کردند
طراح ماسک و عروسک نمایش «هچل» در ادامه با اشاره به نقش ماسک در هدایت نمایش به سمت فضایی فانتزی، احساس خود را درباره مشاهده ساختههایش بر صحنه، چنین توصیف کرد: «بسیار برایم خوشحال کننده است هنگامی که میبینم آنچه ساختهام بر صحنه مکمل زیبایی و آن شکل و شمایل شده است.»
وی با استناد به بازخورد همکارانش، تأکید کرد: «بازیگران گروه به من گفتهاند که ماسکها به طور چشمگیری به ساخت کاراکترشان و تقویت حس و حال درونیشان بر صحنه، کمک کرده است. این موضوع برای من بسیار خوشحالکننده است و اساساً این مسئله از این جهت برایم بسیار ارزشمند محسوب میشود.»
اسماعیلی در پاسخ به پرسشی درباره بازخورد مخاطبان کودک و نوجوان، نسبت به نمایش «هچل» نیز توضیحاتی ارائه کرد.
او با ابراز خرسندی از استقبال چشمگیر در شبهای ابتدایی اجرا، گفت: «خدا را شکر در چند شب نخست، نمایشمان با استقبال بسیار خوبی از سوی تماشاگران مواجه شد و این برای من بسیار خوشحالکننده است.»
این بازیگر تئاتر شنیدن خنده تماشاگران در طول اجرا را ثمره تلاش مستمر گروه دانست و ادامه داد: «اینکه در نقطهای از صحنه خنده تماشاگر را میشنویم یا همان ریاکشنی را دریافت میکنیم که در تمام طول تمرینات انتظارش را داشتیم، حاصل آن است که مدت نسبتاً طولانی تمرین کردیم و در برابر اتفاقات گوناگون دست یکدیگر را گرفتیم و حقیقتاً از جای برخاستیم و ادامه دادیم.»
وی در توصیف احساس خود از بازخوردهای پس از اجرا افزود: ««هچل» با تمام قدرت به پیش رفت و اکنون هنگامی که باز خورد میگیریم و تماشاچی میخندد، یا وقتی بیرون از سالن از ما تشکر میکند، اتفاق بسیار شگفتانگیزی است. حقیقتاً بسیار خوشحالکننده است هنگامی که مخاطب بابت اجرا از ما قدردانی میکند. اتفاقا یکی از تماشاگران پس از اجرا پرسید تا چه زمانی اجرا دارید؟! این پرسش چنان شوقی در من برانگیخت که گویی دنیا را به من هدیه دادهاند و این برایم بسیار جالب است.»
کودک بیهیچ پردهپوشی احساسش را نمایان میسازد
اسماعیلی در تشریح تفاوت کار در حوزه کودک با تئاتر بزرگسال، با بیان اینکه کودک بدون هیچ ملاحظهای احساس خود را بروز میدهد، گفت: «تفاوت در این است که کودک بسیار صادقانه احساسش را نشان میدهد.»
وی برای تبیین این موضوع به ذکر نمونهای پرداخت و تصریح کرد: «امروز یکی از کودکان به سادگی گفت نمیخواهم با این عروسک کپور عکس بگیرم و این بدان معناست که احتمالاً خوشش نیامده یا ارتباطی برقرار نکرده است، اما اینکه تا این اندازه شفاف و صریح واکنش نشان میدهند برای من بسیار جالب است.»
وی در ادامه با اشاره به انگیزهای که از همکاران باسابقهتر خود در گروه آموخته است، بیان کرد: «این درس را بیش از همه از آقای شیبانی و شروین حاجیآقاجانی و سپس از سایر اعضای گروه «از یه جای دیگه» فرا گرفتهام که چرا باید برای کودک کار کنیم و من مشاهده میکنم که با چه انگیزه و علاقهای تلاش میکنند تا اجرا مناسب کودک باشد. »
اسماعیلی با اذعان به اینکه همکارانش نسبت به او تجربههای اجرایی بیشتری دارند، افزود: «بازیگران گروه از من بسیار بزرگتر هستند و تجربههای بیشتری دارند. من میبینم که با چه شور و شوقی میکوشند اجرایی درخور کودک ارائه دهند.»
وی با اشاره به تجربه شخصی خود از تماشای نمایشهای کودک نامناسب، یادآور شد: «ما نیز همچون سایرین، کودکانی را دیدهایم که از سالن خارج شدهاند و یا اجرا برایشان خوشایند نبوده یا نکتهای در آن وجود داشته که اساساً شاید کودک نیازی به دیدنش بر صحنه نداشته است.
او تاکید کرد: ما تمام تلاشمان را به کار میبندیم که اجرا را به شیوهای پیش ببریم که شایسته و مناسب کودک باشد. این چیزی است که من واقعاً آن را در کنار این گروه تجربه کردهام و بسیار خوشحالم که در این مسیر اینگونه گام برمیدارم.»
بازیگر و طراح ماسک نمایش «هچل» در ادامه به توصیف شخصی خود نسبت به کار برای کودکان پرداخت.
او گفت: این امر برای من به مثابه انجام کاری مفید و رقم زدن اتفاقی مثبت تلقی میشود اینکه اگر همه چیز بر وفق مراد نیست، اما تو داری برای کودک کار میکنی. کودکان در برابر نابسامانیهای پیرامونشان معصوم هستند. آنها در برابر هیچ چیز، هیچ گناهی ندارند! اگر کودک جنگ را از سر میگذراند، اگر شرایط زندگی و جامعه به خوبی پیش نمیرود، او مقصر نیست و هیچ تقصیری متوجه او نیست.»
اسماعیلی با اشاره به تأثیر یک اجرای موفق بر روحیه کودک، گفت: «وقتی کودک مینشیند و یک ساعت تو را نگاه میکند و در نقطهای از نمایش لبخند میزند و حالش در آن لحظه بهبود مییابد، من دستکم اینگونه احساس میکنم که کاری مفید انجام دادهام و یک اتفاق مثبت رقم زدهام و این تفاوت کار کودک با بزرگسال برای من در همین نکته نهفته است، اما در کار کودک موضوع بهگونهای دیگر است.»
اسماعیلی در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه هنر ماسک و عروسک در تئاتر گفت: این حوزه در تئاتر بزرگسال جایگاه مشخصی ندارد و اغلب اجرای بازیگر بیشتر مورد اقبال است. کلا ماسک و عروسک، در مجموع در جهان تئاتر جایگاه چندان مشخصی ندارند که افراد به طور ویژه به آن بپردازند؛ یا بر آن متمرکز شوند. معمولاً اجرای بازیگر بسیار بیشتر مورد توجه و پذیرش قرار میگیرد.»
وی گفت: در تئاتر کودک، این عنصر به واسطه فضای فانتزیای که خلق میکند برجسته میشود؛ اما در تئاتر کودک ناگهان ماسک به دلیل آن فانتزی که با خود به همراه میآورد و فضایی که میسازد، برجسته و شاخص میشود.»
بازیگری ماسک بسیار دشوار است
اسماعیلی بازیگری ماسک را بسیار دشوار توصیف کرد و در اینباره گفت: این شیوه نیازمند بدنهای آماده و چهرههای ورزیده است.
وی تصریح کرد: بازیگری ماسک، شیوهای بسیار دشوار است. یعنی اگر نیم ماسک در اختیار داریم، صورتهای آماده میطلبد و بازیگران بخش دلآرته ما به واسطه داشتن نیم ماسک در اجرا، تمرین فراوانی بر روی فکهای خود انجام دادند که کاری کاملا طاقتفرساست. حال نیز خوشحالم که توانستند از عهده این کار برآیند.»
اسماعیلی در پایان تاکید کرد: «برای من بسیار خوشحال کننده است که ماسکهایم تأثیر مثبتی بر کلیت اجرا بر جای گذاشتهاند.»
