کارگزدان و نقاش نمایش «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» در گفتگو با ایلنا؛
اثر خوب فرزند زمانه خویش است/ تلاقی تئاتر و نقاشی در برابر بیحسی جمعی
مرجان آقانوری کارگردان تئاتر و ابراهیم برفرازی نقاش از تجربهای میان تئاتر، نقاشی و مخاطب گفتند؛ اتفاقی که در آن اجرای «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» با خلق زنده یک اثر نقاشی همراه میشود تا هنر را از یک محصول نهایی به فرآیندی زنده و در حال شکلگیری تبدیل کند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، نمایش «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» به نویسندگی و کارگردانی مرجان آقانوری، تجربهای تازه از اثری است که پیشتر با عنوان «مدهآ اجرا نمیشود» روی صحنه رفته بود؛ اما بازتولید این اثر، صرفاً تکرار تجربه پیشین نیست و کارگردان اینبار با تغییر در نسبت میان اثر، فضا و تماشاگر، شکل تازهای از مواجهه با نمایش را پیش روی مخاطب قرار داده است.
نمایش «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» از ۲۵ مردادماه در بوتیک هنر ایران روی صحنه میرود و همزمان با اجرای آن، ابراهیم برفرازی نیز با خلق زنده اثر «مدهآ اجرا نمیشود» بخشی از این تجربه میانرشتهای را پیش چشم مخاطبان شکل خواهد داد.
مرجان آقانوری کارگردان نمایش «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» و ابراهیم برفرازی نقاش این اثز نمایشی درباره جزییات اثر و اجرا، با ایلنا گفتگو کردند.
ابراهیم برفرازی، قرار است همزمان با ورود تماشاگران به سالن، خلق یک اثر نقاشی را آغاز کند؛ اثری که برخلاف یک تابلوی از پیش آماده، پایان مشخصی ندارد و در مواجهه با فضای اجرا و مخاطبان شکل نهایی خود را پیدا خواهد کرد.
توضیحات کارگردان نمایش «مدهآ اجرا نمیشود» درباره اثرش
در ابتدا مرجان آقانوری درباره این تغییر و تفاوت بازتولید تازه اثر با اجرای پیشین، به ایلنا توضیحاتی داد.
او گفت: این اثر باز تولید اثر «مدهآ اجرا نمیشود» است که قریب به یک سال و نیم پیش اجرا رفت. من در این اثر نقطه نگاهم را به ارائه و جایگزین تماشاگر در صحنه تغییر دادم. این بار اثر دو سویه اجرا میشود؛ در یک مکان فضامند که در ارائه اثر ما تأثیر دارد.
آقانوری افزود: من معتقدم هر اثر خوب بهتر است فرزند زمانه خود باشد. این روزها بیحسی جمعی یک پدیده محسوس و قابل درک است. رویدادها اهمیت پیشین خود را از دست دادهاند و انسان امروز نسبت خودش با پدیدهها را در یک بیحسی تعریف میکند؛ چراکه اگر قرار باشد حس کند، از ظرفیت تحملش بیشتر میشود.
وی در ادامه، عنوان تازه نمایش را نیز بخشی از همین نسبت با مخاطب و وضعیت امروز دانست و گفت: ««خب چیکار کنم» که «مدهآ اجرا نمیشود» این پاسخ مخاطب به گزاره ابتدایی نمایش ماست. شاید این روزها کمترین دغدغه مخاطب ما اجرا رفتن یا نرفتن یک نمایش باشد. در این میان، اضافه شدن یک کنش زنده تجسمی به فرآیند اجرای نمایش، وجه دیگری از این تجربه میانرشتهای را شکل میدهد.
آقانوری درباره شکلگیری این همکاری و ایده خلق نقاشی زنده نیز اظهار کرد: خلق نقاشی تعدادی از مؤلفههای یک پرفورمنس را دارد؛ بیواسطگی، تنالیته و فضامندی. فرق در تولید محصول است که در نقاشی، محصول تولید میشود؛ محصولی ایستا و قابل دیدن در هر زمان. اما تئاتر در لحظه تولید میشود و در لحظه از بین میرود، دیگر وجود ندارد. محصولش در بدن بازیگر، شیء و وسایل صحنه باقی میماند.
این کارگردان ادامه داد: همیشه دوست داشتم در کنار تئاتر اثری خلق شود که قابل دیدن در روزهای آتی باشد. چندی پیش آخرین نمایشگاه ابراهیم برفرازی را دیدم، شگفتزده شدم از جسارت و توانایی بیحد او در خلق آثار به صورت زنده. با او صحبت کردم و استقبال کرد. قرار شد با مفهوم سانسور که مفهوم اصلی نمایش ماست، همزمان با ورود مخاطب اثری خلق شود، با نام «مدهآ اجرا نمیشود!».
آقانوری این تجربه را بخشی از ویژگی ذاتی تئاتر و امکان باز تعریف مداوم اثر دانست و گفت: اتفاقی که در تولید نمایش برای من رخ میدهد که این هم از جادوی تئاتر است، اینکه من هر بار خودم را در نسبت با نمایش باز تعریف میکنم. در نتیجه در هربار باز تولید این اثر تفاوت زیادی با تولیدات قبلی ایجاد میکنم.
اعمال تغییرات در اجرای تازه
این کارگردان درباره تغییرات اعمال شده در نسخه تازه نمایش توضیح داد: در این دوره تعداد بازیگرها را به شش بازیگر افزایش دادم، صحنه را دو سویه در نظر گرفتم و با شش دختر مدهآ را روایت میکنم که این روایت توسط نیروهای خارجی پاره پاره میشود.
این کارگردان همچنین درباره تفاوت فضای این اثر با نمایش «هتل» که پیشتر با همکاری فواد امیری روی صحنه برده بود، اظهار کرد: این جهان با جهان «هتل» متفاوت است؛ چه از لحاظ فرمی، چه از لحاظ ساختار و شیوه روایت.
او افزود: در «هتل» قصهها در هم پیچیده شده بود و تفکیک روایت برای مخاطب سخت اتفاق میافتاد، اما اینجا اتفاقات برای مخاطب قابل لمس است؛ البته به شرط آشنایی با کهنالگوی مدهآ و داستانهای پیرامونش.
آقانوری درباره اینکه این تجربه در نهایت چه پرسشی را برای مخاطب باقی خواهد گذاشت، گفت: نمیدانم مخاطب چه پرسشی در ذهنش باقی میماند، خیلی به این مسئله فکر نمیکنم. من ایدهای دارم و تجربهای را مطرح میکنم؛ یا کار میکند یا کار نمیکند.
صحبتهای ابراهیم برفرازی نقاش پروژه
در سوی دیگر تجربه اجرای «مدهآ اجرا نمیشود»، ابراهیم برفرازی نیز به نقش مخاطب در تکمیل معنای اثر باور دارد. او درباره رویکرد خود در خلق آثارش گفت: من در آثار خودم سؤال را ایجاد میکنم و پاسخ با مخاطب.
«مدهآ اجرا نمیشود» یک تجربه چندسویه است
او افزود: در چنین مواجههای، «مدهآ اجرا نمیشود! خب چیکار کنم؟» تنها یک اجرای نمایشی نیست؛ بلکه تجربهای است که در آن تماشاگر، فضا، بازیگر، نقاش و اثر هنری همزمان در فرآیند شکلگیری معنا حضور دارند. تئاتر در لحظه اتفاق میافتد و نقاشی در برابر چشم مخاطب متولد میشود؛ یکی در پایان اجرا از میان میرود و دیگری میتواند بهعنوان اثری ماندگار باقی بماند. آنچه میان این دو شکل میگیرد، تجربهای مشترک است که پایانش از پیش نوشته نشده و بخشی از آن به مواجهه مخاطب سپرده شده است.
تاثیر مخاطب بر روند خلق نقاشی چیست؟
برفرازی درباره تأثیر حضور مخاطب بر فرآیند خلق این اثر، گفت: از آنجا که شکلگیری نقاشی نقبی به تاریخ و داستان دارد و از طرفی مواجهه با دنیای معاصر ماست، حضور مخاطب تأثیر بر روند ایجاد این نقاشی خواهد داشت.
این نقاش با اشاره به تفاوت میان تمرین و طراحی اولیه با نتیجه نهایی در یک اثر زنده، ادامه داد: همانطور که برای اجرای تئاتر ماهها تمرین انجام شده و من هم یک اتود کلی برای نقاشی دارم، ولی پایان نقاشی هنوز مشخص نیست و این پایان باز در واقع براساس اتفاقهایی که در اجرا و مواجهه با مخاطب میافتد، واقع میشود.به این ترتیب، نقاشی «مدهآ اجرا نمیشود» قرار نیست صرفاً تصویری باشد که در حاشیه یک نمایش قرار گرفته است؛ بلکه خود بخشی از فرآیند اجراست.
یک پرفورمنس در راستای اجرای تئاتر
برفرازی در پایان، در توضیح نسبت میان نقاشی و تئاتر نیز عنوان کرد: وقتی اجرای نقاشی در معرض مخاطب قرار میگیرد، ما صرفاً با یک تصویر روبرو نیستیم، بلکه با یک پرفورمنس مواجهیم و این مواجهه در راستای اجرای تئاتر است.
