عکسهای منتخب ناسا به مناسبت چهارمین سال تولد تلسکوپ جیمز وب+آثار برتر
همزمان با چهارمین سالگرد آغاز به کار تلسکوپ فضایی جیمز وب، رسانههای علمی با انتشار فهرستی از تصاویر برتر ثبتشده توسط این رصدخانه، بار دیگر تواناییهای کمنظیر آن را در مطالعه جهان هستی به نمایش گذاشتند. این تصاویر که از کهکشانها، سحابیها، سیارهها و مناطق ستارهزایی تهیه شدهاند، نهتنها دستاوردهای علمی مهمی را رقم زدهاند، بلکه به دلیل زیبایی خیرهکننده خود، مرز میان علم و هنر را نیز از میان برداشتهاند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، تلسکوپ فضایی جیمز وب، چند روز پیش چهارمین سال فعالیت خود را جشن گرفت. این مناسبت، فرصتی مناسب برای مرور تصاویر برتری است که این رصدخانه فضایی تاکنون ثبت کرده است.
تلسکوپ ۱۰ میلیارد دلاری جیمز وب که حاصل همکاری ناسا، آژانس فضایی اروپا و آژانس فضایی کانادا است، در چهار سال نخست فعالیت خود دستاوردهای علمی چشمگیری را رقم زده که بسیاری از آنها تحولی اساسی در شناخت جهان هستی به شمار میروند. با این حال، برای قرار گرفتن در این فهرست، ارزش علمی بهتنهایی کافی نبوده است؛ هر تصویر، علاوه بر اهمیت پژوهشی، باید از نظر زیبایی بصری نیز اثری شاخص باشد.
به باور تهیهکنندگان این فهرست، تلسکوپ جیمز وب (و بهطور کلی تلسکوپهای فضایی)، زمانی در بهترین وضعیت خود قرار دارند که علم و هنر در کنار یکدیگر قرار گیرند.
خوشبختانه، طی چهار سال گذشته، جیمز وب تصاویر خیرهکنندهای از اعماق کیهان ثبت کرده که هم از نظر علمی ارزشمند هستند و هم از نظر زیباییشناسی، چشماندازهایی شگفتانگیز از جهان را به نمایش میگذارند.
اهمیت تلسکوپ فضایی جیمز وب
تلسکوپ فضایی جیمز وب را میتوان پیشرفتهترین رصدخانه فضایی تاریخ دانست؛ ابزاری که با توانایی مشاهده جهان در طولموج فروسرخ، افق تازهای در اخترشناسی گشوده است. این تلسکوپ با آینه اصلی ۶.۵ متری و ابزارهای فوقپیشرفته خود قادر است نور اجرامی را رصد کند که بیش از ۱۳ میلیارد سال پیش شکل گرفتهاند و از این طریق، دانشمندان را به نخستین دورههای شکلگیری جهان نزدیکتر کند.
جیمز وب همچنین در مطالعه تولد و مرگ ستارگان، ساختار کهکشانها، بررسی سیارات فرا خورشیدی و جستوجوی نشانههای حیات در فراسوی منظومه شمسی نقشی تعیینکننده ایفا میکند. بسیاری از دانشمندان، این رصدخانه را انقلابی در علم نجوم میدانند؛ زیرا دادهها و تصاویر آن نه تنها به پرسشهای قدیمی درباره منشأ جهان پاسخ میدهد، بلکه زمینهساز کشف پدیدههایی است که پیش از این هرگز امکان مشاهده آنها وجود نداشت.
در ادامه تصاویر منتخبی که ناسا به مناسبت چهارسالگی جیمزوب منتشر کرده، همراه با توضیحات ارائه میشود.
تلسکوپ فضایی جیمز وب پس از پایان موفقیتآمیز آزمایشهای نهایی در سپتامبر ۲۰۲۱، در حالت تاشده برای بارگیری در شاتل حمل فضایی آماده میشود/اعتبار تصویر: ناسا / کریس گان.
مسیه ۷۴ (M74)
این تصویر از مسیه ۷۴ که با نام کهکشان شبح (Phantom Galaxy) نیز شناخته میشود، در اوت ۲۰۲۲ منتشر شد و یکی از مهمترین قابلیتهای علمی تلسکوپ فضایی جیمز وب را به نمایش گذاشت.
دانشمندان این تصویر را با استفاده از ابزار فرو سرخ میانی (MIRI) ثبت کردند. این ابزار با بهرهگیری از طول موجهای فروسرخ میانی، قادر است از میان گاز و غبار میانستارهای عبور کند و جزئیاتی را آشکار سازد که پیش از این هرگز قابل مشاهده نبودند. این توانایی به پژوهشگران کمک میکند ساختارهای پنهان کهکشانها و فرایندهای شکلگیری ستارگان را با دقتی بیسابقه مطالعه کنند.
مسیه ۷۴ (کهکشان شبح)/تصویر ثبتشده با ابزار فروسرخ میانی «میری»/اعتبار تصویر: آژانس فضایی اروپا، تلسکوپ فضایی جیمز وب، ناسا و آژانس فضایی کانادا، جی لی و گروه پژوهشی «فَنگز–جیمز وب»
«ستونهای آفرینش»
«ستونهای آفرینش» یکی از شناختهشدهترین ساختارهای کیهانی در جهان شناختهشده است و این تصویر، یکی از شاخصترین دستاوردهای تلسکوپ فضایی جیمز وب به شمار میرود.
دانشمندان برای ثبت این تصویر، دادههای به دست آمده از دو ابزار تلسکوپ جیمز وب، یعنی ابزار فرو سرخ میانی «میری» و دوربین فروسرخ نزدیک «نیرکم» را با یکدیگر ترکیب کردند. حاصل این فرایند، تصویری رنگارنگ، بسیار شفاف و سرشار از جزئیات است که کهکشانها، ستارگان و ساختارهای شگفتانگیز کیهانی را با وضوحی بیسابقه به نمایش میگذارد.
ستونهای آفرینش/تصویر ترکیبی ثبتشده با ابزارهای «میری» و «نیرکم»/اعتبار تصویر: ناسا، آژانس فضایی اروپا، آژانس فضایی کانادا، مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی (استیاسسیآی)، جوزف دیپاسکوال، آنتونلا پاگان و آنتون کوکهمور (همگی از مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی)
سحابی رتیل
سحابی رتیل در فاصله حدود ۱۶۱ هزار سال نوری از زمین قرار دارد و یکی از بزرگترین و درخشانترین مناطق ستارهزایی در گروه محلی کهکشانها به شمار میرود. به همین دلیل، این سحابی همواره یکی از مهمترین اهداف رصدی برای اخترشناسان و پژوهشگران بوده است.
سحابی رتیل میزبان شماری از داغترین و پرجرمترین ستارگان شناختهشده در جهان است و از این رو، بهعنوان یک آزمایشگاه طبیعی کیهانی برای مطالعه چگونگی شکلگیری و تکامل ستارگان، اهمیت علمی بسیار بالایی دارد.
سحابی رتیل/اعتبار تصویر: ناسا، آژانس فضایی اروپا، آژانس فضایی کانادا، مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی و گروه تولید تصاویر اولیه رصدخانه تلسکوپ فضایی جیمز وب
سحابی کارینا
این تصویر، شاید مشهورترین عکس از نخستین مجموعه تصاویر منتشر شده توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب باشد. این عکس همچنین یکی از محبوبترین تصاویر آلیسا پاگان، پردازشگر تصاویر در مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی است که در آمادهسازی آن نقش داشته است.
این ناحیه به دلیل ساختارهای عظیم و صخره مانند گاز و غبار کیهانی، به «صخرههای کیهانی» شهرت دارد؛ نامی که بهخوبی عظمت و چشمانداز خیره کننده این منظره را توصیف میکند. هرچند این تصویر از نخستین آثار منتشرشده جیمز وب است، اما همچنان یکی از ماندگارترین و تحسینشدهترین تصاویر این تلسکوپ به شمار میرود.
سحابی کارینا/اعتبار تصویر: ناسا، آژانس فضایی اروپا، آژانس فضایی کانادا و مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی
وسترلوند ۱
وسترلوند ۱، یک خوشه ستارهای باز است که در فاصله حدود ۱۲ هزار سال نوری از زمین قرار دارد. این خوشه فرصت مناسبی را فراهم کرد تا تلسکوپ فضایی جیمز وب الگوی پراش ستارهای منحصر به فرد خود را در اطراف ستارگان درخشان به نمایش بگذارد.
وسترلوند ۱ از آن جهت اهمیت دارد که مجموعهای متنوع از انواع مختلف ستارگان را در خود جای داده است. همین تنوع ستارهای، این خوشه را به یکی از ارزشمندترین اهداف رصدی برای مطالعه چرخه زندگی و تکامل ستارگان تبدیل کرده و در این تصویر نیز بهوضوح قابل مشاهده است.
وسترلوند ۱/اعتبار تصویر: آژانس فضایی اروپا/تلسکوپ فضایی جیمز وب، ناسا، آژانس فضایی کانادا، مهدی زمانی (آژانس فضایی اروپا/جیمز وب)، ماریا گراتزیا گوارچلو (رصدخانه اخترفیزیک پالرمو، وابسته به مؤسسه ملی اخترفیزیک ایتالیا) و گروه پژوهشی «ایووکس».
انجیسی ۶۸۲۲
انجیسی ۶۸۲۲ یک کهکشان نامنظم است که تصویر آن با استفاده از دو ابزار «میری» و «نیرکم» در تلسکوپ فضایی جیمز وب ثبت شده است. این کهکشان نزدیکترین همسایه کهکشانی راه شیری است که برخلاف بسیاری از همسایگان نزدیک، یک کهکشان اقماری به شمار نمیرود.
انجیسی ۶۸۲۲ از نظر علمی اهمیت ویژهای دارد، زیرا مانند بسیاری از نخستین کهکشانهای شکلگرفته در جهان، فلزینگی (میزان عناصر سنگینتر از هیدروژن و هلیوم) پایینی دارد. به همین دلیل، مطالعه این کهکشان میتواند سرنخهای ارزشمندی درباره شرایط کیهان در نخستین مراحل پس از مهبانگ و روند شکلگیری نخستین کهکشانها در اختیار دانشمندان قرار دهد.
انجیسی ۶۸۲۲/اعتبار تصویر: آژانس فضایی اروپا/تلسکوپ فضایی جیمز وب، ناسا، آژانس فضایی کانادا و مارگارت مایکنر.
زحل
هر چند تصاویر سیارهای ثبت شده توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب همگی چشمگیر هستند، اما تصویر آن از زحل را میتوان یکی از خیره کنندهترین دستاوردهای این تلسکوپ دانست.
این تصویر با استفاده از دوربین فرو سرخ نزدیک «نیرکم» ثبت شده و حلقههای درخشان زحل را در نوری رؤیایی و چشمنواز به نمایش میگذارد. نتیجه، تصویری است باشکوه که جزئیات این سیاره و حلقههای مشهورش را با وضوحی کمسابقه آشکار میکند.
زحل/اعتبار تصویر: ناسا، آژانس فضایی اروپا، آژانس فضایی کانادا، متیو تیسکارنو (مؤسسه ستی)، متیو هدمن (دانشگاه آیداهو)، مریم الموتامد (دانشگاه کرنل)، مارک شوالتر (مؤسسه ستی)، لی فلچر (دانشگاه لستر) و هایدی همل (انجمن دانشگاهها برای پژوهش در اخترشناسی)/پردازش تصویر: جوزف دیپاسکوال.
مجموعه ابرهای رو اوفیوکی
هم زمان با نخستین سالگرد آغاز فعالیت تلسکوپ فضایی جیمز وب، تیم این رصدخانه فضایی این تصویر خیرهکننده از مجموعه ابرهای رو اوفیوکی را منتشر کرد.
این مجموعه، نزدیکترین منطقه ستارهزایی به زمین به شمار میرود و بسیاری آن را یکی از زیباترین چشماندازهای شناختهشده در جهان میدانند. تصویر ثبتشده توسط جیمز وب، جزئیات بیسابقهای از ابرهای گاز و غبار و ستارگان تازهمتولدشده این ناحیه را آشکار کرده و توانایی فوقالعاده این تلسکوپ در مطالعه فرایند شکلگیری ستارگان را به نمایش میگذارد.
مجموعه ابرهای رو اوفیوکی/اعتبار تصویر: ناسا، آژانس فضایی اروپا، آژانس فضایی کانادا، مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی، کلاوس پونتوپیدان (مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی) و آنتونلا پاگان (مؤسسه علمی تلسکوپ فضایی).
مسیه ۷۷ (M۷۷)
مسیه ۷۷ یکی از مشهورترین کهکشانهای مارپیچی میلهای است و به دلیل فاصله نسبتاً کم خود، حدود ۴۵ میلیون سال نوری از زمین، از محبوبترین اهداف رصدی برای منجمان آماتور به شمار میرود.
با این حال، ثبت تصویری با این میزان جزئیات از سطح زمین تقریباً غیرممکن است. قرار گرفتن تلسکوپ فضایی جیمز وب خارج از جو زمین و بهرهمندی از آینه عظیم آن، امکان ثبت تصاویری بسیار دقیق و نزدیک از اجرامی مانند مسیه ۷۷ را فراهم کرده و جزئیاتی را آشکار ساخته است که از رصدخانههای زمینی قابل مشاهده نیست.
مسیه ۷۷/اعتبار تصویر: آژانس فضایی اروپا/تلسکوپ فضایی جیمز وب، ناسا، آژانس فضایی کانادا و آدام لروی/انجیسی ۲۰۹۰
انجیسی ۲۰۹۰
انجیسی ۲۰۹۰ یکی از نخستین اهداف رصدی تلسکوپ فضایی هابل در دهه ۱۹۹۰ بود و تلسکوپ فضایی جیمز وب نیز در سال ۲۰۲۴ این کهکشان را با ابزارهای پیشرفته خود دوباره رصد کرد.
این تصویر ترکیبی با استفاده از دادههای دو ابزار «نیرکم» و «میری» تهیه شده و نمایی چشمنواز و بسیار دقیق از این کهکشان ارائه میدهد.
توان بالای ابزارهای جیمز وب همچنین باعث شد دانشمندان فاصله واقعی این کهکشان را با دقت بیشتری اندازهگیری کنند. بر اساس دادههای جدید، انجیسی ۲۰۹۰ حدود ۴۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد، در حالی که برآوردهای پیشین بر پایه مشاهدات هابل این فاصله را ۳۷ میلیون سال نوری اعلام کرده بودند. اختلاف سه میلیون سال نوری شاید در نگاه نخست اندک به نظر برسد، اما در مقیاس کیهانی، نشاندهنده دقت فوقالعاده ابزارهای جیمز وب در اندازهگیری فاصله اجرام آسمانی است.
انجیسی ۲۰۹۰/اعتبار تصویر: آژانس فضایی اروپا/تلسکوپ فضایی جیمز وب، ناسا، آژانس فضایی کانادا و آدام لروی.
