کشف همزمان شهر ۱۶۰۰ ساله و ۱۸ آرامگاه باستانی در مصر

به گزارش خبرنگار ایلنا به نقل از گاردین، این دو کشف که از سوی وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر اعلام شده‌اند، نه تنها اطلاعات تازه‌ای از زندگی مردم مصر در فاصله سده چهارم پیش از میلاد تا سده پنجم میلادی ارائه می‌کنند، بلکه بخشی از سیاست جدید قاهره برای تبدیل اکتشافات باستان‌شناسی به محرک توسعه گردشگری فرهنگی به شمار می‌روند.

شهری که پس از ۱۶ قرن از زیر شن‌های صحرا سر برآورد

نخستین کشف در واحه الداخله (Dakhla Oasis) در استان «الوادی الجدید» و در محوطه باستانی «عین السبیل» انجام شده است؛ منطقه‌ای که در مسیر کاروان‌های تاریخی میان دره نیل و صحرای غربی قرار داشت و از دیرباز یکی از مهم‌ترین مراکز استقرار انسانی در بیابان‌های مصر به شمار می‌رفت.

باستان‌شناسان شورای عالی آثار باستانی مصر در این محوطه بقایای یک شهر برنامه‌ریزی‌شده متعلق به قرن چهارم میلادی را شناسایی کرده‌اند؛ شهری که بخش زیادی از ساختار آن پس از حدود ۱۶۰۰ سال همچنان سالم باقی مانده است.

براساس گزارش وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر، این شهر دارای شبکه‌ای منظم از خیابان‌های متقاطع، میدان‌های عمومی، برج‌های دیده‌بانی، ساختمان‌های دفاعی، انبارها و مجموعه‌ای از خانه‌های مسکونی با سقف‌های طاقی است؛ خانه‌هایی که هنوز آثار آشپزخانه، تنورهای پخت نان، آسیاب‌های سنگی و محل نگهداری مواد غذایی در آنها دیده می‌شود.

این ویژگی‌ها تصویری کم‌نظیر از شیوه زندگی روزمره ساکنان یکی از شهرهای مرزی امپراتوری بیزانس را در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

کلیسایی که پیش از کلیسای اصلی ساخته شده بود

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این کشف، شناسایی یک کلیسای بزرگ از نوع باسیلیکا در مرکز شهر است؛ اما شاید جذاب‌تر از آن، کشف خانه‌ای باشد که به گفته باستان‌شناسان به شماس مسیحی به نام تیسوس (Tisous) تعلق داشته است.

پژوهشگران معتقدند این خانه پیش از ساخت کلیسای اصلی، محل برگزاری آیین‌های مذهبی مسیحیان بود و بعدها با توسعه شهر، کلیسای بزرگ باسیلیکا جای آن را گرفت. این موضوع اطلاعات ارزشمندی درباره روند گسترش مسیحیت در واحه‌های صحرای غربی مصر در قرون نخستین میلادی ارائه می‌دهد.

باستان شناسان در این شهر همچنین علاوه بر معماری، صدها شیء تاریخی نیز کشف کرده‌اند. از جمله مهم‌ترین یافته‌ها می‌توان به سکه‌های برنزی و طلایی متعلق به دوران امپراتوری «کنستانتیوس دوم»، ظروف سفالی، ابزارهای فلزی، چراغ‌های روغنی، عطرسوزها، سنگ‌آسیاب‌ها و بیش از ۲۰۰ قطعه استراکا (Ostraca) یا سفال‌ نوشته اشاره کرد.

این سفال‌نوشته‌ها به زبان‌های یونانی و قبطی نوشته شده‌اند و شامل اسناد مالی، رسیدهای تجاری، مکاتبات اداری و یادداشت‌های روزمره مردم هستند؛ اسنادی که می‌توانند تصویر دقیق‌تری از اقتصاد، نظام اداری، تجارت و روابط اجتماعی مصر در دوره بیزانس ارائه دهند.

کشف همزمان ۱۸ آرامگاه باستانی در ساحل مدیترانه

همزمان با این اکتشاف، هیأت باستان‌شناسی مصر در محوطه «مارینا العلمین» در حدود ۱۰۰ کیلومتری غرب اسکندریه نیز موفق به کشف ۱۸ آرامگاه جدید شد.

این آرامگاه‌ها متعلق به شهر بندری باستانی لوکاسپیس (Leukaspis) هستند؛ شهری که در دوره بطلمیوسی و سپس دوران حکومت روم، یکی از مهم‌ترین بنادر ساحل مدیترانه محسوب می‌شد اما بعدها در اثر زلزله و سونامی به زیر شن‌ها مدفون شد.

براساس اعلام وزارت آثار باستانی مصر، از میان آرامگاه‌های تازه کشف‌شده ۱۱ آرامگاه به صورت صخره‌ای و در عمق متوسط هشت متری زمین حفر شده‌اند و هفت آرامگاه دیگر با سنگ‌آهک بر روی سطح زمین ساخته شده‌اند. با این کشف، تعداد آرامگاه‌های شناسایی‌شده در این محوطه به ۴۸ آرامگاه رسید.

زبان‌های طلایی برای سخن گفتن در جهان مردگان

هیجان‌انگیزترین بخش مرتبط با کشف این گورستان، ۲۴ زبان طلایی بود که در دهان برخی از متوفیان قرار داده شده بودند.

بر اساس باورهای مذهبی مصر باستان، این صفحات نازک طلا به مردگان کمک می‌کرد تا پس از مرگ بتوانند در جهان دیگر سخن بگویند، متون مقدس را بخوانند و در دادگاه اوزیریس از خود دفاع کنند. طلا در باور مصریان باستان «گوشت خدایان» مصر باستان تلقی می‌شد و به همین دلیل استفاده از آن در آیین‌های تدفین جایگاه ویژه‌ای داشت.

باستان شناسان همچنین یک تابوت گرانیتی به طول حدود ۲.۵ متر را که هنوز بقایای اسکلت انسان در آن قرار داشت، کشف کردند.

در کنار آن، مجسمه‌ای از الهه یونانی آفرودیت، بخشی از تندیس گچی ابوالهول، چراغ‌های سفالی، کوزه‌های حمل شراب، ظروف آیینی، محراب سنگ‌آهکی و عناصر معماری مرتبط با آیین‌های تدفین نیز به دست آمد.

به گفته باستان‌شناسان، این مجموعه نشان می‌دهد که در این منطقه، سنت‌های مذهبی مصر باستان با فرهنگ یونانی و رومی در هم آمیخته بود؛ موضوعی که ویژگی اصلی تمدن هلنیستی مصر پس از فتوحات اسکندر مقدونی به شمار می‌رود.

گفتنی است، این دو کشف تنها چند روز پس از اعلام برنامه‌های جدید دولت مصر برای توسعه گردشگری فرهنگی منتشر شده است.

دولت مصر طی سال‌های اخیر سیاست مشخصی را دنبال می‌کند؛ هر کشف مهم باستان‌شناسی، بلافاصله به یک رویداد رسانه‌ای بین‌المللی تبدیل می‌شود و پس از آن، برنامه‌هایی برای حفاظت، معرفی و آماده‌سازی محوطه برای بازدید گردشگران آغاز می‌شود.

این سیاست در سال‌های اخیر نقش مهمی در بازگشت گردشگران خارجی به مصر داشت و براساس آمار رسمی، مصر در سال ۲۰۲۵ با جذب حدود ۱۹ میلیون گردشگر خارجی رکورد تازه‌ای در تاریخ صنعت گردشگری خود ثبت کرد و اکنون دولت این کشور امیدوار است اکتشافات جدید نیز به توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش درآمدهای حاصل از آن کمک کند.