تجمعات ضد جنگ مردم ایران چرا ثبت ملی شد؟

به گزارش خبرنگار ایلنا، رویدادهای سرنوشت‌ساز در تاریخ ایران همواره فراتر از عرصه نظامی، بر فرهنگ و زیست اجتماعی ایرانیان نیز اثر گذاشته‌اند. جنگ ۴۰ روزه رمضان نیز از جمله رخدادهایی است که به باور مسئولان میراث فرهنگی، بخشی از بازتاب‌های اجتماعی و فرهنگی آن واجد ارزش ثبت و مستندسازی در حافظه تاریخی کشور است.

در همین راستا، وزارت میراث فرهنگی با استناد به دستور وزیر میراث فرهنگی و پس از بررسی‌های کارشناسی، «سنت تجمعات و مشارکت‌های اجتماعی در دفاع از میهن» را با شماره ۳۳۶۵ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسانده است.

علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، در گفت‌وگو با ایلنا با تأکید بر اینکه ثبت عناصر میراث ناملموس بر اساس معیارها و شاخص‌های مشخص صورت می‌گیرد، گفت: «انتخاب موضوعات میراث فرهنگی ناملموس در کشور بر اساس شاخص‌ها و معیارهای تعیین‌شده انجام می‌شود و هر موضوعی باید واجد ویژگی‌های لازم برای ثبت باشد.

او با اشاره به تجمعات مردمی شکل‌گرفته در جریان جنگ ۴۰ روزه رمضان افزود: فارغ از ارزش‌های ثبتی، این تجمعات یک رویداد بزرگ اجتماعی بود که به صورت خودجوش در میادین شهری و روستایی کشور شکل گرفت و هر روز بر تعداد آن افزوده شد. ما با تصویر تازه‌ای از همدلی و همراهی مردم در برهه‌ای حساس از تاریخ کشور مواجه بودیم.

به گفته ایزدی، این مشارکت‌های مردمی علاوه بر تأثیرگذاری در فضای داخلی، بازتاب‌های بین‌المللی نیز به همراه داشت و توانست تصویری متفاوت از انسجام اجتماعی در ایران ارائه کند.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، ریشه‌های این تجمعات را در سنت‌های تاریخی ایرانیان جست‌وجو کرد و گفت: در فرهنگ ایران آیین‌هایی مانند رجزخوانی در دوران جنگ وجود داشته که با هدف ایجاد امید، انگیزه و آمادگی بیشتر انجام می‌شد. بسیاری از آیین‌ها در گذر زمان دچار تغییر شکل شده‌اند و ما سنت تجمعات مردمی را نیز در امتداد همان آیین‌های کهن، اما با شکل و شمایلی جدید ارزیابی کردیم.

او ادامه داد: شاید امروز دیگر رجزخوانی به شکل سنتی آن وجود نداشته باشد، اما تجمعات خودجوش مردمی و شعارهایی که به صورت فی‌البداهه شکل گرفت، از منظر فرهنگی واجد همان ویژگی‌های هویتی و اجتماعی است که می‌تواند معرف فرهنگ، اصالت‌ها و شیوه‌های زیست جمعی در جامعه ایرانی باشد.

ایزدی تأکید کرد که یکی از معیارهای ثبت میراث ناملموس، زنده و پویا بودن سنت‌ها و استمرار آن‌ها در بستر جامعه است؛ موضوعی که به گفته او در پرونده ثبت تجمعات مردمی مورد توجه قرار گرفته است.

در کنار ثبت این میراث ناملموس، وزارت میراث فرهنگی ثبت مکان‌های مرتبط با رویدادهای معاصر را نیز در دستور کار قرار داده است. ایزدی در این‌باره گفت: ما موظف هستیم مکان‌های مرتبط با رویدادهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را شناسایی و ثبت کنیم.

به گفته او، مدرسه میناب که یکی از مکان‌های مرتبط با رویدادهای اخیر به شمار می‌رود، در فهرست آثار ملی ثبت شده و لوح ثبت آن نیز با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی رونمایی شده است.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی همچنین از ثبت دشت مهیار، محل وقوع آنچه از آن با عنوان "طبس دوم" یاد می‌شود، خبر داد و افزود: لوح ثبت این اثر نیز در جریان سفر وزیر میراث فرهنگی به استان اصفهان رونمایی شد.

او از بررسی پرونده‌های دیگری نیز خبر داد و گفت: خانه تاریخی شهید اشرفی اصفهانی در کرمانشاه که در جریان جنگ ۴۰ روزه رمضان مورد اصابت مستقیم قرار گرفت و به طور کامل تخریب شد، به عنوان یک مکان رویداد در دستور کار ثبت قرار دارد.

به گفته ایزدی، افزون بر این، حدود ۵۰ پرونده دیگر از نقاط مختلف کشور در مرحله بررسی قرار دارند و پس از طرح در شوراهای استانی، تا شهریورماه برای بررسی نهایی به دفتر ثبت آثار تاریخی کشور ارسال خواهند شد.

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور در بخش دیگری از سخنان خود از برنامه وزارت میراث فرهنگی برای توسعه ثبت آثار تاریخی در سال جاری خبر داد و گفت: همه‌ساله فصل بهار و تابستان به پایش‌ها و برداشت‌های میدانی اختصاص دارد و جلسات ثبت در نیمه دوم سال برگزار می‌شود. امسال نیز ثبت نزدیک به ۴۰۰ محوطه و بنای تاریخی را در دستور کار قرار داده‌ایم.

به این ترتیب، در حالی که پرونده ثبت ملی سنت تجمعات مردمی به عنوان یکی از مهم‌ترین پرونده‌های میراث ناملموس سال جاری مطرح شده است، وزارت میراث فرهنگی از سوی دیگر روند شناسایی و ثبت آثار تاریخی و مکان‌های مرتبط با رویدادهای معاصر را نیز با هدف حفاظت از حافظه تاریخی و فرهنگی کشور دنبال می‌کند.