معاون باشگاه تئاتر سوره در گفتگو با ایلنا مطرح کرد؛
هر هنرمند تئاتر که پای کار وطن است نزد ما بیاید/ از خطکشی و اختلاف نظرها دست برداریم
در روزهایی که کشورمان آماج حملات هوایی دشمنان جنایتکار این مرز و بوم یعنی آمریکا و اسرائیل قرار دارد، تئاتر هنوز زنده است. شهر تهران که به طور مرتب مورد حمله قرار میگیرد، در تمام این ایام، میزبان آتار نمایشی بوده است. طی این مدت باشگاه تئاتر سوره فعالیت و تولیدات خود را به طور جدی ادامه داده و نتیجه این تلاشها پروژههایی است که علی بیگدلی معاونت این بخش درباره آنها به ایلنا توضیح داده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، اینروزها حتی در شرایطی که شاهد حمله ارتش تروریست آمریکا و اسرائیل به ایران هستیم، تئاتر به عنوان زندهترین و انسانیترین شکل هنر، نقشی فراتر از سرگرمی پیدا کرده است؛ رسانهای که میتواند همزمان آینه مسایل یک جامعه باشد و مجالی برای تخلیه هیجانی، همدلی و بازیابی امید فراهم کند.
در شرایط بحران و جنگ، مخاطب تئاتر تنها برای تماشای یک اجرا به سالن نمیآید؛ او در جستجوی تجربهای جمعی است تا فقدانها و پرسشهای درونی خود را در مواجهه با بدن، صدا و روایت بازیگران بازشناسی کند. تئاتر با ایجاد حس حضور مشترک، به انسان بحرانزده یادآوری میکند که در رنج و اضطراب خود تنها نیست و همین تجربه جمعی، میتواند به ترمیم روانی و تقویت تابآوری اجتماعی کمک کند. در چنین بستری، رویدادها و برنامههای نمایشی که از سوی نهادهایی چون باشگاه تئاتر سوره حوزه هنری در روزهای پس از آغاز جنگ طراحی و اجرا شدهاند، تنها یک فعالیت فرهنگی نیستند؛ بلکه بخشی از کنش اجتماعی هنر برای حفظ گفتگو، تقویت همبستگی ملی و زنده نگه داشتن امید در جامعه به شمار میآیند. پرداختن به این تجربهها، میتواند تصویری روشن از نقش تئاتر در مدیریت احساسات جمعی و همراهی با مخاطب در دشوارترین روزهای تاریخ معاصر ارائه دهد.
علی بیگدلی، معاون باشگاه تئاتر سوره به ریاست امیرحسین شفیعی، درباره تمام فعالیتهای هنری این بخش از حوزه هنری انقلاب اسلامی با ایلنا گفتگو کرد. او در این گفتگو از پروژههایی گفت که پس از حملات ددمنشانه آمریکایی صهیونی به کشورمان شکل گرفته و به مرحله اجرا رسیدهاند.
از آغاز حملات آمریکایی ـ صهیونی به کشورمان، باشگاه تئاتر سوره که زیرمجموعه حوزه هنری است، به انجام چه کارهایی مشغول بوده و چه عملکردی داشته است؟
فکر میکنم بخشی از تئاتر کشور چه در سطوح دولتی و چه در سطوح خصوصی، همچنین سطوح صنفی اذعان دارند که حوزه هنری انقلاب اسلامی، مرکز هنرهای نمایشی سوره و باشگاه تئاتر سوره توانسته در زمینه تئاتر و هنر نمایش، کاری انجام دهد. در کل باشگاه تئاتر سوره به این دلیل ایجاد شده که ما بتوانیم در بدنه تئاتر کشور عملکرد مثبتی داشته باشیم. هدف این است که این عملکرد قابلیت رقابت با تئاتر کشور را داشته باشد. همانطور که میدانید در ایام جنگ اخیر نیز اتفاقاتی رخ داد که منجر به تعطیلی تمام سالنها شد. به زبان بهتر پس از حملات آمریکا و اسرائیل، هنر نمایش به سمت توقف رفت. در این میان باشگاه تئاتر سوره تلاش کرده به شکل کمپانی و بر اساس ساز و کاری مشخص، وارد عمل شود و به برگزاری رویدادها و تولیدات تئاتری بپردازد.
از رویدادهایی بگویید که باشگاه تئاتر سوره آنها را برگزار کرده است. گویا جدیدترین پروژه شما و همکارانتان «نمافند» نام دارد.
عملکرد من و همکارانم در حوزه هنری و باشگاه تئاتر سوره، محدود به اجرای مجموعه نمایشهای «نمافند» نیست و طی این مدت (یعنی از زمان جنگ تاکنون)، به تولید و اجرای پروژههای دیگر نیز پرداختهایم. چند مجموعه دیگر هم داریم که درباره آنها نیز توضیح میدهم. یکی از این برنامهها «مشت و میدان» نام دارد. سرپرستی و نویسندگی آثار این رویداد را آقای انوش معظمی به عهده داشتهاند.
رویداد «مشت و میدان» حال در چه مرحلهای است؟
در راستای این پروژه تا به امروز پنج اثر نمایشی تولید شده و آثار دیگر نیز در حال تولید است که در همین چهارچوب، اجرا خواهند شد.
مخاطبان امروز نسبت به امور و اتفاقات آگاه هستند لذا در شرایط بحران صرفا میتوان با آثاری درخور آنها را به تماشا کردن اثر ترغیب کرد. در این میان یکی از راههایی که میتواند مخاطب را به دیدن آثار نمایشی (بخصوص خیابانی) ترغیب کند، مضامین وطنی و ملی گرایانه است. در این زمینه چه تمهیداتی اتخاذ شده است؟
حرفتان درست و است و مخاطب امروز باهوش است. ما نیز به این مهم توجه داشته و داریم. به هرحال این ساز و کاری که میگویید، برای ما اهمیت داشته است. ما در پروژه «مشت و میدان» به سراغ اسطورهها رفتهایم. شخصیتهایی چون «رستم»، «گردآفرید»، «سیاوش»، «آرش کمانگیر» و «آریو برزن» را در آثار مد نظر داشتهایم. این شخصیتها میآیند و بخشی از اسطورهسازی خودشان را روایت میکنند و در ادامه به مردم امروزی و اسطورههای امروزیمان پرداخته خواهد شد؛ به این واسطه است که بین اسطورههای امروز و گذشته ما، مقایسهای صورت میگیرد. مجموعه این آثار در قالب رویداد «مشت و میدان» اجرا میشوند که در آنها بازیگران متعددی ایفای نقش میکنند. هومن حسینی، مهرداد کاووسی و محمد گنجی برخی از این بازیگران هستند.
آثاری که گفتید در حال حاضر و در این روزهای پرخطر که همه نقاط تهران مورد هدف دشمن قرار گرفته، اجرا میشوند؟
بله نمایشهایی که در راستای رویداد «مشت و میدان» تولیده شدهاند، هر شب روی استیجها، اجرا میشوند. این رویداد یک ویژگی مهم دارند که لازم میدانم دربارهاش توضیح دهم.
آن ویژگی چیست؟
در پروژه «مشت و میدان»، فایلهای صوتی نمایشها با صدای آقای انوش معظمی و دیگر عزیزان هنرمند، ضبط شده است. این فایلها به شکل کاملا استودیویی ضبط شدهاند و از کیفیتی بالا برخوردارند. این ضبطها همچنین به شکل حرفهای و بر اساس آهنگسازیهای مستقل، صداگذاری شدهاند. اتفاق دیگر این است که اجراها صرفا محدود به تهران نیست و این فایلهای صوتی در استانهای دیگر نیز درقالب نمایش، و توسط بازیگران هر شهر اجرا میشوند. به طور مثال همین پنجشنبه آینده در استان گیلان، چهار اثر «رستم»، «گردآفرید»، «سیاوش» و «آرش کمانگیر» با بچههای همان منطقه اجرا خواهد شد.
به این شکل که آن بازیگران نمایشهایی از پیش مشخص شده را با صدایی استودیویی و از قبل ضبط شده اجرا میکنند. اصطلاحا لب میزنند.
بله درست است.
از دیگر مجموعههای تولید شده توسط حوزه هنری و باشگاه تئاتر سوره بگویید.
مجموعه دیگر ما «شبیه واقعه» نام دارد. سرپرستی این پروژه به عهده آقای جواد فلاحتی است. در این مجموعه به تولید آثاری توجه شده که از نسخ تعزیه استفاده کردهاند. آثار تولید شده در این بخش، در میادین مختلف اجرا خواهند شد. این آثار بر اساس نسخ تعزیه در قالب «حماسه خوانی»، «شهادت خوانی» و «رجزخوانی» اجرا میشوند.
«نمافند» چگونه پروژهای است که در حال برگزاری است و گویا تا اواخر فروردین ماه هم ادامه دارد.
عنوان «نمافند» ترکیب دو کلمه «نمایش» و پدافند غیرعامل است. در این پروژه، آثار تولیدی قرار است از طریق نمایش آگاهی بخشی کنند؛ اینکه چگونه مخاطبان و مردم میتوانند وحدت ملی میهنی خود را حفظ نمایند. به این موضوع هم پرداخته میشود که آمدن مردم به کف خیابان چه ارزشی دارد و این به میدان آمدن چقدر مهم است و چرا اهمیت دارد؟
آثار این مجموعه چه مضامین و سبکهایی را شامل میشوند؟
آثار رویداد «نمافند» نمایشهایی را در قالب پرفورمنس، نمایشهای خیابانی و میدانی و تئاترهای مستند را شامل میشوند. در همین راستا نمایشهایی را تولید کردهایم که «به رنگ پرچم»، (تئاتری در دسته مستند) با اجرای حسین قاسمی، یکی آنهاست. این اثر بر مخاطبان تاثیری عجیب و غریب دارد و خودم شاهد این تاثیر بوده ام. همه مولفههای این اثر مستند است و دلیل تاثیرگذاریاش را همین مستند بودن میدانم. پرفورمنسی هم در راستای رویداد «نمافند» تولید شده که «اتحاد مقدس» نام دارد و اثری از آقای تاجیک است. این اثر نمایشی، مبتنی بر حرکت و موسیقی است. از دیگر نمایشهای این بخش میتوانم به «رییس علی و کوچک خان» اشاره کنم که به گفتگوی رییس علی دلواری و میرزا کوچک خان جنگلی اختصاص دارد. این اثر در قالب نمایش خیابانی اجرا میشود. رییس علی دلواری و میرزا کوچک خان شخصیتهایی ایرانی هستند که آرزو داشتند یارهایی برایشان بماند. آنها در نمایش مذکور میگویند اگر ما، مردم امروز را به عنوان یارنمان داشتیم، میتوانستیم اتفاقات متعدد، مهم و مثبتی را رقم بزنیم. رویداد دیگر ما «به نام ایران» عنوان دارد. این پروژه را آقای محمد یزدی سرپرستی میکنند و یکی از آثار مجموعه «نمافند» است.
پروژه یا پروژههای دیگری را در دست تولید و اجرا دارید؟
بله رویداد دیگری که توسط حوزه هنری و باشگاه تئاتر سوره تولید شده «رزم و بزم» نام دارد. آثار این بخش مجموعهای از نقالیها هستند. نمایشهای این بخش نیز آمده شدهاند و در حال اجرا هستند.
آیا تمام این پروژهها را در مدت زمانی کوتاه و از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تولید کردهاید؟
من در این زمینه مجموعه نوپو در فراجا را مثال میزنم که در مواقع لزوم واکنشهای سریع دارند. کارهایی که ما انجام دادهایم نیز همین گونه بوده و در مدت زمانی کوتاه تولید شده اند. اگر شما به باشگاه تئاتر سوره بیایید متوجه فعالیت همکاران و عوامل خواهید شد. خواهید دید که بخشهایی جداگانه برای انجام کارها تعبیه شده است. به طور مثال در بخشی، آهنگساز نشسته است. سه پلاتو وجود دارد که مداوم فعال هستند. با رفتن هر گروه، گروهی دیگر به پلاتوها میروند.
پس روندی چون خط تولید راه انداختهاید.
بله تولیدات آثار در قالب پروژههای مختلف، چنین روندی دارد. در ادامه آثاری که به پلاتوها رفتهاند به اتاق تولید خواهند رفت. سپس به سرعت مورد بررسی قرار میگیرند تا اشکالات موجود رفع شوند. طی این روند باگهای درام در میآیند و اگر دیالوگنویسیها دچار اشکال باشند به این کاستی پرداخته میشود تا مرتفع شوند. در ادامه گروهها پس از رفع اشکالات به تمرین نمایشها میپردازند، سپس کار ضبط میشود و میرود برای اجرا.
این روند دشوار و زمانبر نیست؟
همانطور که گفتم کارها به سرعت و در کمترین زمان ممکن انجام میشوند. اما در این میان نکتهای مهم وجود دارد؛ تا زمانی که اثر به کیفیت لازم نرسد به مرحله اجرا نخواهد رسید. تحت هیچ شرایطی چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. حتما و حتما باید کیفیت به حدی برسد که مورد تایید باشد و پس از این مرحله است که اثر به جدول اجراها افزوده خواهد شد. به طور مثال همین الان چهار نمایش داریم که به کیفیت لازم نرسیدهاند. تا زمانی که این آثار کیفیتی درخور نداشته باشد و مورد تایید قرار نگیرد و به قوام و دوام لازم نرسند، به مرحله اجرا نخواهند رسید.
عملکرد شما و امیرحسین شفیعی مدیر باشگاه تئاتر سوره، همینطور هنرمندان شرکت کننده قابل تحسین است. کلا حوزه هنری همواره در بحرانها پای کار وطن بوده و اغراقی هم در میان نیست.
امیدواریم چنین باشد و ما هم این رویه را ادامه خواهیم داد.
کمی از بازخورد مخاطبان و مردم بگویید. به هرحال میشنویم که تهران پس از حملات دشمن از جمعیت خالی شده و تئاتر مخاطب ندارد. برخی هم میگویندای بابا در چنین شرایطی تئاتر و اجرای نمایشهای خیابانی چه اهمیتی دارد! با توجه به همه اینها بازخوردها چگونه بوده؟
من بازخوردها را مثبت میبینم و استقبال هم وجود دارد. ما در حال حاضر با مخاطبانی مواجه هستیم که نمونه آن را واقعا در طی تمام سالهایی که فعال بودهام، ندیدهام. مخاطب امروز به شدت تیزهوش است و به جزییات توجه دارد. او از کوچکترین موارد نمیگذرد و به سرعت و در لحظه نسبت به اثر واکنش نشان میدهد. بگذارید مثالی بزنم؛ مثلا در دوران الیزابت و زمانی که شکسپیر مینوشته، افراد حاضر در سالنهای رو باز، در صورت نارضایتی از اثر، به سمت بازیگران گوجه پرتاب میکردند. این روند در حال حاضر به شکل میهنی درحال رخ دادن است. مخاطبان ما در لحظه واکنش نشان میدهند. آنها در لحظه اشک میریزند و در لحظه میخندند. در لحظه به وجد میآیند و در لحظه شعار میدهند. آنها در لحظه نمایش و اجرا و و وقایع آن را همراهی میکنند. در لحظه پرچم میگردانند. آنها حتی در لحظه با اجرا کنندگان حرف میزنند و با نمایش ارتباط میگیرند. این روحیه را عجیب و غریب میدانم که در تاریخ نمونهای ندارد.
توضیحاتی درباره امور آینده باقی مانده است؟
فقط یک خواهش دارم. الان زمان خط کشی و جناحبندیها نیست و بیایم و این مسائل را کنار بگذاریم. میخواهم از طریق این گفتگو و رسانه شما از هنرمندان برای همکاری، دعوت به عمل آورم. از همین تریبون اعلام میکنم که هر کدام از هنرمندان که میتوانند هرکاری در حیطه هنر نمایش و بخشهای متعدد آن انجام دهند، به باشگاه تئاتر سوره بیایند. این بستر همه هنرمندان تئاتر را دربرمیگیرد؛ چه بازیگران و کارگردانان، و چه نویسندگان و طراحان صحنه و لباس و آهنگسازان و نوازندگان. هیچ محدودیتی در این زمینه وجود ندارد و هر کس در هر بخش از تئاتر فعالیت دارد میتواند پای کار بیاید و ما نیز حمایت میکنیم. من شنونده و در خدمت این دوستان هستیم. سختافزار اولیه را برای آنها فراهم خواهیم کرد. زمانی هست که هنرمند تصور میکند اگر میخواهد کار کند، مثلا باید پلاتویی داشته باشد یا دفتری در اختیار داشته باشد تا بنشیند و بنویسد. ما این دسته از افراد را در حوزه هنری با آغوش باز میپذیریم. هرکاری را حمایت میکنم. حتی اگر فردی یک ایده ساده دارد میتواند نزد ما بیاید و ایدهاش را مطرح کند؛ تا به اتفاق آن را به مرحله اجرا برسانیم.
با این حساب هرکس در فکر وطن است و میخواهد پای کار ایران بایستد، میتواند بیاید و کار کند.
بله همینطور است. امیدوارم چنین باشد.
آیا ناگفتهای باقی مانده؟
از شما و رسانهتان بابت توجهتان ممنونم. امیدوارم بتوانیم در شرایط فعلی در خدمت هنر و هنرمندان و البته مخاطبان باشیم و دعوت ما از تئاتریها به مثابه فراخوان است.
