نگاهی به کتاب «موانع و راهکارهای ارتقاء فرهنگ؛ همت و کار»/ همت عالی کیمیایی است که می‌تواند قفل‌های بسته را بگشاید

به گزارش ایلنا، جواد رحیمی دهسوری و رضا رحیمی دهسوری درباره اهمیت همت می‌نویسند: همت عالی به نظر همه صاحب نظران و صاحبان عقل و خرد از صفات پسندیده است و موجب حرکت بیشتر انسان به طرف موفقیت‌ها و پیروزی هاست، چنانکه اگر همت شخص بلند نباشد انسانها تنبل و بی‌تحرک خواهند شد. وجود حکومتها، قدرت‌ها و ابداعات و اختراعات در تطور زمان دلیل بر وجود همتهای بلند در وجود نوع بشر است، به صورتی که اگر این همتهای بلند نبود، اکنون اثری از این پیشرفت‌ها و امکانات اجتماعی، رفاهی و… نبود. چنانکه از نگاه بزرگانی چون ابن عربی، صاحبان همت، قادرند دست به آفرینش بزنند، و با همت خویش، به آنچه دلشان می‌خواهد دست یابند: «الانسان یخلق بهمته ما یکون له وجود من خارج محل الهمه» (انسان با همت خود در بیرون از وجود خود، می‌تواند بیافریند). بی‌گمان نوآوری ها، اختراع، اکتشاف و موفقیت‌های شگفت انگیز، از مصادیق آفرینش به شمار می‌آیند که با کیمیای همت، فراچنگ انسان قرار می‌گیرند.

بعضی از انسانها بیرون از خویش به دنبال کیمیا هستند تا با آن، فلزهایی چون مس را به طلا تبدیل کنند و بدین گونه ثروتمند شوند؛ بی‌خبر از آنکه کیمیا در درون جانشان تعبیه شده است و تنها کافی است آن را از حالت بالقوه به صورت بالفعل درآورند و شکوفا کنند؛ آن گاه است که می‌توانند جهان هستی را به تسخیر خویش درآورند، ثروت‌ها و بهروزی‌ها را به سوی خویش جذب کنند و سرنوشت درخشانی را برای خود، رقم بزنند.

یکی از مصداق‌های این کیمیاگری «همت عالی» است. همت عالی کیمیایی است که می‌تواند قفل‌های بسته را بگشاید، ثروتهای مادی و معنوی را از دل نامرادی‌ها استخراج کند، راه‌های سنگلاخ را هموار سازد و قله‌های پیروزی را فتح کند. به تعبیر

خواجه نصیرالدین طوسی: «ان المرء یطیر بهمته کالطیر یطیر بجناحیه» انسان با همتش پرواز می‌کند، همان گونه که پرنده با دو بالش پرواز می‌کند.

دین اسلام نیز به همت اهمیت به سزایی داده است، و رسول خدا درباره همت بلند می‌فرماید: «إن الله تعالی یجب معالی الأمور و أشراق‌ها و یکره فساقها»؛ خداوند متعال، کارهای والا و شریف را دوست دارد و کارهای پست و حقیر را خوش ندارد؟ ). و إمام زین العابدین علت در دعا خود از خداوند این گونه طلب می‌کند: «أسألک… و من الهمم أعلاها»: (بار خدیا) …و از همت، عالیترین آن را از تو مسئلت دارم.»

و همچنین روایات دیگری از اهل بیت(ع) در رابطه با اهمیت همت وجود دارد: امام علی علی(ع) می‌فرمایند: «قدر الرجل علی قدر همته»؛ «ارزش آدمی، به قدر همت اوست». محقق خوانساری در شرح این عبارت می‌نویسد «با توجه به این حدیث، پس هر که همت او بیشتر باشد مردی او کامل‌تر است، و هر که همت او کمتر باشد، مردی او ناقص‌تر است»؛ یعنی مقدار و ارزش یک انسان به مقدار همت اوست، چنانکه این معنا از کلمه «قدر» در روایت فهمیده میشود. و همچنین «من شت همه عظمت قیم»؛ (هرکه همتش والا باشد، ارزشش عظیم است). کلمه «عظم» مذکور دلالت بر ارزش انسانی می‌کنند. از امام صادق نیز روایت داریم که: «ثلاث یحجزن المرء عن طلب المعالی: قصر الهمه و قله الحیله و ضعف الرأی» (سه چیز، انسان را از دستیابی به مقامات عالیه و اهداف بلند باز می‌دارد: کوتاهی همت، کم بودن چاره اندیشی و سستی اندیشه).

امام حسین(ع) نیز باره بلندهمتی فرموده: «سبقت العالمین إلی المعالی بحسن خلیقه و علو همه؛ به سوی مدارج عالی کمال» (و اوج قرب خداوندی) از راه نیک سرشتی و بلندهمتی، بر همه جهانیان پیشی گرفتم. در این شعری که به حضرت منسوب است با توجه به «علو همه» مذکور، علت رسیدن به مدارج عالی و کمال بشری را علو همت بیان می‌کنند. همچنین امام می‌فرماید: «لاشرف کبعی الهمه» (هیچ شرافت و افتخاری، چون بلندهمتی نیست). و امام علی(ع) روایتی دیگر فرموده: «من ترقی درجات الهمم عمته الأمم» (هر که از نردبان همت بلند بالا رود، جهانیان، او را به دیده تعظیم بنگرند).

در نتیجه از مطالب فوق به خصوص از این روایات به اهمیت همت پی می‌بریم و اینکه انسان بدون همت بلند تلاشی نمی‌کند و انسانی سست و تنبل است، چنان که این مطلب در زندگی امام حسین (ع) به وضوح دیده میشود که حضرت یکی از علت‌های این موفقیت دنیایی و اخروی خویش را بلندی همت می‌نامد، به صورتی که اگر این همت بلند نبود هرگز این سختی‌ها را تحمل نمی‌کرد.

اهمیت کار

همچنین نویسندگان این کتاب در بخش دیگیری از اثر خود درباره اهمیت کار می‌نویسند: از معیارهای مهم برای پیشرفت و سعادت جوامع توجه به شکل، نوع و کیفیت کار و فعالیت است. در دین اسلام هر نوع کاری که موجب کسب درآمد حلال و سبب تحصیل آسایش اجتماعی و رفاه گردد، به تأیید عملی و قولی پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) گردیده است که این گونه اعمال دارای جنبه‌های اخروی نیز هستند؛ چنانکه پیامبران الهی خود بر کار و فعالیت تأکید داشته و خود به آن می‌پرداختند.

کار در زندگی آدمی از اهمیتی اساسی برخوردار است و این امری معلوم و شناخته شده است. این اهمیت در تعالیم اسلامی به خوبی تجسم پیدا کرده و تبیین گشته است و مانند انگیزهای مثبت و نیرومند، روح تلاش و کوشش را در افراد و گروه‌ها دمیده است و این تعالیم با روش‌ها و صورت‌های گوناگون به وضوح ثابت کرده است که کار و عمل به همان گونه که نقشی اساسی در نظام تولید و کشاورزی و عمران و اقتصاد اجتماعی دارد، در نظام فرهنگی و اخلاقی و روحی و تربیتی و سیاسی و دفاعی نیز چنین نقشی ایفا می‌کند. از این رو اسلام نسبت به کار تشویق فراوانی انجام داده است که به آن اشاره خواهیم کرد:

کار و کوشش عنصر اساسی در طلب روزی است و از این رو اسلام به کار و کوشش اهمیت فراوان داده و فرموده است: و أن لیس للإنسان إلا ما سعی و أن سعیه سوف یری؛ و نیست از برای انسان مگر کوشش و تلاشی که انجام داده است و قطعا ثمره کوشش و تلاش خود را خواهد دید. در این آیه خداوند هیچ چیزی برای انسان مقدر نکرده است؛ مگر اینکه به خاطر آن تلاش و کوششی کرده باشد و باتوجه به ظاهر آیه و اطلاق آن می‌توان کار و نتیجه دنیایی آن را نیز استفاده کرد و به قول شاعر که می‌گوید: «نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود، مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد».

این کتاب در شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و با قیمت ۱۷۵۰۰ تومان روانه بازار کتاب شده است.