گنج سکههای سربازان رومی در یک برج دیدبانی
مجموعهای از ۳۰۲ سکه رومی که در نزدیکی روستای «موهووو» در شرق کرواسی کشف شده، شاید آخرین نشانه از یک واحد نظامی کوچک باشد که زمانی در یکی از حساسترین مرزهای امپراتوری روم، یعنی مرز دانوب، مستقر بوده است.
این سکهها در جریان کاوشهای باستانشناسی مؤسسه باستانشناسی زاگرب کشف شدند؛ نهادی که در حال بررسی زیرساختهای دفاعی روم در منطقه ووکووار-سرییم است. سکهها در محدودهای حدود یک متر مربع و در محل یک برج دیدهبانی رومی پیدا شدند. بیشتر آنها به قرن چهارم میلادی تعلق دارند؛ دورهای که مرز دانوب همچنان یکی از مهمترین مناطق نظامی امپراتوری روم به شمار میرفت.
موهووو در نزدیکی رود دانوب قرار دارد؛ رودی که یکی از مهمترین مرزهای نظامی روم باستان بود. این منطقه فقط شامل دژهای سنگی بزرگ نبود، بلکه کنترل رومیان بر مرزها به شبکهای از پاسگاههای کوچک، مسیرهای گشتی، برجهای چوبی دیدهبانی و نقاط مراقبتی وابسته بود.
به گفته سینیشا کرزنار، معاون مؤسسه باستانشناسی کرواسی، کل این منطقه تحت کنترل اردوگاههای نظامی بزرگتری در ایلوک و سوتین قرار داشت. میان این مراکز، برجهای کوچک دیدهبانی گذرگاهها و درههای منتهی به رودخانه را زیر نظر میگرفتند. این پاسگاههای کوچک به سربازان اجازه میداد رفتوآمدها را کنترل کنند و هشدارها را در طول خط دفاعی منتقل سازند.
باستانشناسان در موهووو بقایای یک برج چوبی دیدهبانی را شناسایی کردند که با خندقهای دفاعی احاطه شده بود. این سازهها معمولاً بر پایه ستونهای چوبی ساخته میشدند و چند متر از سطح زمین ارتفاع داشتند. در اطراف آنها نیز خندقهایی نیمدایرهای و V شکل حفر میشد. طراحی این برجها ساده اما بسیار مؤثر بود؛ هر برج میتوانست برج بعدی را ببیند و بدین ترتیب زنجیرهای از نظارت بصری در امتداد رودخانه شکل میگرفت.
سکههایی که شاید در لحظه خطر پنهان شدند
این ۳۰۲ سکه در جریان حفاری از داخل یک خندق بیرون آورده شدند. دامیر توپیچ، یکی از تکنسینهای حاضر در پروژه، توضیح داده که ابتدا هنگام پاککردن خاک متوجه یک سکه شد و سپس سکهای دیگر پیدا کرد. خیلی زود مشخص شد که تیم حفاری با چیزی بسیار مهمتر از چند سکه پراکنده روبهرو شده است.
مارکو دیزدار، مدیر مؤسسه باستانشناسی، احتمال داده که این پولها متعلق به سربازانی بوده که در برج دیدهبانی مستقر بودند. یکی از فرضیهها این است که سربازان هنگام حمله یا وضعیت اضطراری، سکهها را پنهان کردهاند تا بعداً بازگردند و آنها را بردارند؛ اما ظاهراً هرگز موفق به بازگشت نشدهاند.
همین احتمال، به این کشف جنبهای انسانی و دراماتیک میدهد. این سکهها فقط اشیای باستانشناسی نیستند؛ شاید بقایای حقوق نظامی سربازانی باشند که زندگیشان در بحبوحه خشونت، ترس یا عقبنشینی ناگهانی در مرز دانوب متوقف شده است.
بررسیهای اولیه نشان میدهد بسیاری از سکهها در دوران امپراتور «والنتینیان اول» ضرب شدهاند؛ فرمانروایی که بین سالهای ۳۶۴ تا ۳۷۵ میلادی بر بخش غربی امپراتوری روم حکومت میکرد. این نکته برای شرق کرواسی اهمیت ویژهای دارد، زیرا والنتینیان در شهر «سیبالائه» متولد شده بود؛ شهری رومی که امروزه زیر شهر مدرن وینکووتسی قرار دارد.
سیبالائه در اواخر دوران باستان یک مرکز مهم شهری و نظامی در منطقه پانونیا بود. شهر امروزی وینکووتسی هنوز آثار این میراث رومی را در زیر خیابانهای خود حفظ کرده و با دو امپراتور، والنتینیان اول و برادرش والنس، پیوند دارد.
دوران حکومت والنتینیان با تلاش گسترده برای تقویت مرزهای امپراتوری، بهویژه در امتداد راین و دانوب، شناخته میشود. سکههای موهووو نیز دقیقاً به همین فضای تاریخی تعلق دارند؛ زمانی که قدرت روم هنوز چشمگیر بود اما فشارها بر مرزها روزبهروز بیشتر میشد. در چنین شرایطی، پاسگاههای کوچک مرزی اهمیت حیاتی پیدا کردند، زیرا دیگر نمیشد فقط به پایگاههای بزرگ نظامی تکیه کرد. امنیت مرزها به مراقبت دائمی، ارتباط سریع و حضور سربازان در نقاط آسیبپذیر وابسته بود.
فراتر از چند سکه مدفون
در محوطه موهووو، آثار دیگری از دوره روم نیز کشف شده است؛ از جمله سنجاقهای لباس موسوم به «فیبولا» و قلاب ماهیگیری که به زندگی روزمره کنار دانوب مربوط میشود. این اشیا تصویر کاملتری از زندگی در این پاسگاه ارائه میکنند. سربازان فقط نگهبان مرز نبودند؛ آنها در همانجا زندگی میکردند، لباس و تجهیزات خود را تعمیر میکردند، غذا میخوردند و از رودخانهای استفاده میکردند که هم در راهبرد نظامی و هم در زندگی روزمره نقش اساسی داشت.
باستانشناسان همچنین از وجود مکانهای احتمالی دیگری متعلق به ارتش روم در اطراف این منطقه خبر دادهاند. این موضوع نشان میدهد موهووو احتمالاً بخشی از شبکه دفاعی گستردهتری بوده که هنوز زیر زمینهای کشاورزی پنهان مانده است.
قرار است این سکهها پس از مرمت، حفاظت و بررسی علمی وارد مجموعههای موزهای شوند. ارزش واقعی آنها فقط به تعداد یا جنس فلزشان محدود نیست. اگر فرضیه باستانشناسان درست باشد، این گنجینه شاید بتواند تصویری نادر از واپسین لحظات پراضطراب سربازانی را نشان دهد که بیش از شانزده قرن پیش از مرز دانوب دفاع میکردند.
