ارزانترین راه برای پیشگیری از دیابت و کنترل آن
یک پزشک با هشدار نسبت به افزایش شیوع دیابت، بهویژه در مناطق روستایی و نیمهروستایی، این بیماری را قاتل خاموش توصیف کرد و گفت: تشخیص زودهنگام، اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و پایش منظم قند خون، نقش تعیینکنندهای در پیشگیری و کنترل آن دارد.
مهدی طالبینیا با اشاره به افزایش شیوع دیابت در کشور و به ویژه در مناطق روستایی و نیمه روستایی، اظهار کرد: دیابت را بهدرستی قاتل خاموش نامیدهاند، چون بدون سر و صدا سالها در بدن پیشرفت میکند و وقتی بیمار متوجه میشود که مبتلا است، گاهی بخشی از عوارض، مثل درگیری کلیه، چشم یا اعصاب، شروع شده است.
وی با تشریح انواع اصلی دیابت، افزود: به طور کلی دو نوع شایع دیابت وجود دارد؛ دیابت نوع یک که بیشتر در سنین پایین و بهصورت وابسته به انسولین بروز میکند و زمینهی ژنتیکی و خودایمنی دارد، و دیابت نوع دو که بیشتر در سنین بالاتر و همراه با اضافه وزن، کمتحرکی و الگوی تغذیهای نامناسب دیده میشود.
طالبینیا ادامه داد: نوع دیگری از دیابت با عنوان دیابت بارداری نیز مطرح است که در دوران حاملگی ایجاد میشود و اگرچه ممکن است بعد از زایمان برطرف شود، اما زنگ خطر جدی برای ابتلای مادر به دیابت نوع دو در سالهای بعد است. اینکه بگوییم دیابت فقط بیماری ارثی است، یک خطای رایج است؛ ژنتیک زمینه را فراهم میکند، اما سبک زندگی نادرست مثل غذای پرچرب و شیرین، کمتحرکی، اضافه وزن و استرس مزمن، جرقهی بروز بیماری را میزند.
این پزشک با اشاره به نقش پررنگ تغذیه در بروز و کنترل دیابت، گفت: بیماران دیابتی بیش از آنکه نیاز به رژیم سخت و غیرقابل اجرا داشته باشند به یک الگوی غذایی منطقی و پایدار نیاز دارند. اصل مهم تعادل و شناخت سهم غذایی است، نه حذف افراطی همه مواد قندی.
وی در ادامه افزود: کاهش مصرف نوشابههای صنعتی، شیرینیهای قندی، نان و برنج سفید در حجم بالا، روغنهای جامد و فستفودها، در کنار افزایش مصرف سبزیها، سالاد، پروتئینهای سالم مثل حبوبات، ماهی و مرغ بدون پوست و استفاده از نانهای سبوسدار، میتواند در کنترل قند خون بسیار مؤثر باشد.
طالبینیا عنوان کرد: در منطقه ما نان و برنج پایه سفرهی مردم است؛ توصیه ما حذف کامل نیست، بلکه کاهش حجم توزیع مناسب در طول روز و جایگزینی بخشی از آن با سبزیجات و پروتئین است. همچنین نخوردن شام سنگین توجه به وعده صبحانه و پرهیز از ریزهخواری قندی در طول روز، بسیار مهم است.
این پزشک با تأکید بر اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگام دیابت، تصریح کرد: بخش زیادی از بیماران ما سالها پیشدیابت داشتهاند یعنی قند خون آنها کمی بالاتر از حد طبیعی بوده، اما هنوز به مرحله دیابت قطعی نرسیده بودند. اگر در همین مرحله، وزن، تغذیه و فعالیت بدنی اصلاح شود میتوان در بسیاری از موارد از ورود به فاز دیابت پیشگیری کرد.
طالبی افراد بالای ۴۰ سال، کسانی که سابقهی خانوادگی دیابت دارند، افراد با اضافه وزن و چاقی شکمی، زنان با سابقه دیابت بارداری و افراد کمتحرک را از گروههای پرخطر دانست و گفت: به این گروهها توصیه میکنیم حداقل سالی یکبار قند ناشتا و در صورت نیاز تستهای تکمیلی را انجام دهند یک آزمایش ساده، میتواند ما را چند سال جلوتر از بیماری قرار دهد.
این پزشک، اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و مدیریت استرس را مهم برشمرد و گفت: حتی یک پیادهروی منظم ۳۰ دقیقهای در روز، آن هم با سرعت متوسط، میتواند حساسیت سلولها به انسولین را بهبود دهد و قند خون را پایینتر بیاورد. ما از بیماران نمیخواهیم ناگهان ورزشکار حرفهای شوند، بلکه میگوییم از همان امکانات ساده موجود در محل زندگیشان بهترین استفاده را بکنند.
او افزود: خواب ناکافی و استرس طولانیمدت نیز میتواند قند خون را بالا نگه دارد. در مشاورهها تلاش میکنیم بیماران را نسبت به اهمیت استراحت کافی، تنظیم ساعت خواب و روشهای سادهی کاهش استرس آگاه پایش و پیگیری منظم کنیم.
طالبینیا با اشاره به اهمیت پایش مرتب قند خون، ادامه داد: اندازهگیری منظم قند خون هم در مرکز درمانی و هم در منزل برای بیمارانی که امکان استفاده از دستگاه قند خون را دارند به ما کمک میکند که اثر تغییرات در تغذیه، فعالیت و دارو را بهصورت عینی ببینیم و برنامه را اصلاح کنیم. متأسفانه برخی بیماران فقط زمانی مراجعه میکنند که علائم شدید شده است.
وی با تأکید بر اینکه دارو جایگزین سبک زندگی سالم نیست، خاطرنشان کرد: دارو و در مواردی انسولین، ستون مهم درمان دیابت هستند اما اگر بیمار فقط به دارو تکیه کند و تغذیه، وزن و فعالیت خود را اصلاح نکند، معمولاً مجبور میشویم دوز دارو را بهتدریج افزایش دهیم و باز هم به کنترل کامل نمیرسیم.
