شهر ارواح یا جزیره لوکس پولدارها؟
تعطیلی برج العرب فقط بخشی از بحرانی است که صنعت گردشگری دبی، این روزها با آن دست و پنجه نرم میکند. به اعتقاد کارشناسان، بحران اصلی، اعتماد از دست رفتهای است که زمانی تصور میشد دبی منطقه امن و بهشت سرمایهگذاری است؛ اما امروز این اعتماد در حال از دست رفتن است.
فرهیختگان نوشت: سالها قبل برج العرب نماد دبی بود و هنوز هم میتوان اثر آن را در پلاکهای قدیم امارت دید. این برج گرچه در تبدیل شدن دبی به کلکسیونی از نمادها، دیگر نماد اصلی جزیره پولدارها نیست؛ اما اخیراً انتشار خبری مبنی بر اینکه هتل برج العرب دبی در یک پروژه بازسازی گسترده که ۱۸ ماه به طول میانجامد، تعطیل میشود، حسابی در سطح رسانههای معتبر جهان خبرساز شد.
این اولین باری است که این هتل از زمان افتتاحش در سال ۱۹۹۹ میلادی فعالیت خود را متوقف میکند. شرکت جمیرا، مالک این مجموعه طی بیانیهای اعلام کرد که عملیات نوسازی توسط تریستانآور، معمار داخلی ساکن پاریس و در چندین مرحله اجرا میشود. در این بیانیه مشخص نشده که آیا این هتل بادبانشکل همچنان باز خواهد ماند یا خیر، اما یکی از کارکنان هتل به رویترز گفت که این هتل بسته خواهد بود و قرار است در طول مدت کار، به مهمانانی که رزرو انجام دادهاند، اقامت جایگزین در هتلهای اطراف ارائه دهد. اگرچه جمیرا در بیانیه خود به دلیل تعطیلی و تعمیرات هتل اشاره نکرده، اما طبق ادعای رسانهها، حجم تخریب ناشی از جنگ ایران به قدری بوده که مالکان هتل مجبور به تعطیلی ۱۸ماهه این نماد قدیمی دبی شدهاند.
تعطیلی برج العرب فقط بخشی از بحرانی است که صنعت گردشگری دبی که سال گذشته به درآمد ۸۰ میلیارد دلاری دست یافت، این روزها با آن دست و پنجه نرم میکند. به اعتقاد کارشناسان، بحران اصلی، اعتماد از دست رفتهای است که زمانی تصور میشد دبی منطقه امن و بهشت سرمایهگذاری است؛ اما امروز این اعتماد در حال از دست رفتن است.
کاهش ۳۰ میلیونی گردشگران منطقه
شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC) در گزارشی تأکید میکند بیثباتی در خاورمیانه مسافران بالقوه را منصرف کرده، ارتباطات هوایی را مختل و تقاضای سفر را در زمانی که منطقه معمولاً انتظار جریانهای قوی بازدیدکننده را دارد، به طور قابل توجهی کاهش داده است.
براساس این گزارش، پیش از تشدید درگیریها، کشورهای حوزه خلیج فارس در مجموع سهم قابل توجهی از سفرهای جهانی را به خود اختصاص میدادند. این منطقه حدود ۵ درصد از ورود مسافران بینالمللی و نزدیک به ۱۴ درصد از ترافیک هوایی ترانزیت جهانی را به خود اختصاص میداد و فرودگاههای بزرگ به عنوان قطبهای کلیدی جهانی عمل میکردند. اختلال در این جریانها، تأثیرات مستقیمی بر مسیرهای هوایی، اشغال هتلها و هزینههای مرتبط با گردشگری در سراسر بحرین، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و عمان داشته است.
تحقیقات انجام شده توسط مؤسسه آکسفورد اکونومیکس نشان میدهد که بسته به مدت زمان ادامه جنگ در خاورمیانه، امسال بین ۲۳ تا ۳۸ میلیون نفر از گردشگران این منطقه قید سفر را خواهند زد. همچنین شورای جهانی سفر و گردشگری در گزارش دیگری مینویسد پس از جنگ ایران، کشورهای بحرین، عربستان سعودی، امارات، قطر، عمان و کویت اکنون روزانه ۶۰۰ میلیون دلار ضرر گزارش میدهند.
آرون گلدرینگ، اقتصاددان آکسفورد اکونومیکس در یک کنفرانس خبری گفت حتی در بهترین حالت، بهبود وضعیت گردشگری منطقه ممکن است ماهها طول بکشد. شما اساساً حدود هفت ماه پس از آتشبس و تأثیر احساسات، شاهد بازگشت تدریجی احساس امنیت خواهید بود. همچنین باید توجه داشته باشید که درحالحاضر به واسطه افزایش شدید قیمت سوخت جت و به دنبال آن، افزایش قیمت بلیتها، خطوط هوایی بینالمللی گرچه در حال تلاش برای از سرگیری خدمات بیشتر هستند، اما افزایش کرایهها مسافران و گردشگران بینالمللی را پس میزند.
۸۰ درصد ظرفیت هتلهای دبی خالی است
با شروع جنگ ایران بازار گردشگری و تفریحی دبی به واسطه کاهش تقاضای سفر، به طور قابل توجهی دچار تغییرات شده است. ناتاشا سیدریس، بنیانگذار گروه رستورانی تاشاس درخصوص آنچه که در دبی رخ داده اینطور به رسانهها میگوید: «بسیاری از رستورانهای ما که هم بین ساکنان و هم خارجیها محبوب هستند، شاهد کاهش درآمد بیش از ۵۰ درصد بودهاند؛ اما رستورانهایی که به شدت به گردشگران وابسته هستند، با کاهش ۷۰ تا ۸۰ درصدی، آسیب بیشتری دیدهاند. این بحران ما را مجبور کرده است که حقوق همه کارکنان از جمله مدیرعامل را ۳۰ درصد کاهش دهیم؛ این تأثیر محدود به رستورانها نیست، کل اکوسیستم گردشگری - از هتلها و آژانسهای مسافرتی گرفته تا شرکتهای حمل و نقل و خطوط هوایی - تحت فشار است.»
یک منبع در بخش مهماننوازی دبی فاش کرد که قیمت هتلها در این امیرنشین به شدت کاهش یافته و به سطوحی مشابه با دوران همهگیری ویروس کرونا رسیده و نرخ اشغال اتاقها به ۳۰ درصد کاهش یافته است. این منبع به خبرگزاری روسی ریانووستی گفت قیمت هتلها کاهش یافته است، مشابه آنچه در دوران همهگیری اتفاق افتاد. پیشنهادهای اقامت کوتاهمدت زیادی وجود دارد - دسترسی رایگان به سالنهای ورزشی، کوپنهای غذا و نوشیدنی و بلیت ساحل یا استخر؛ یعنی هتل فقط برای یک روز اقامت دهها خدمات رایگان ارائه میدهد. همچنین پیشنهادهای زیادی برای اقامت طولانیمدت برای یکماه یا بیشتر با قیمتهای باورنکردنی وجود دارد.
به نوشته این رسانه روسی، هتلهایی وجود دارند که متوجه شدهاند دیگر نمیتوانند ادامه دهند و به دلیل هزینههای سازمان برق و آب دبی، اینترنت و حقوق، درهای خود را به طور نامحدود میبندند. این هتلها به کارمندان خود مرخصی بدون حقوق میدهند؛ اما هتلهای دیگری نیز وجود دارند که با کمترین حاشیه سود ممکن به فعالیت خود ادامه میدهند.
براساس گزارش مؤسسه املاک و مستغلات GuestReady نیز، در ژانویه و فوریه ۲۰۲۶، میزان اشغال هتلها به ۸۴.۸ درصد رسید، تقاضای اجاره کوتاهمدت بسیار قوی و اعتماد سرمایهگذاران بالا بود. با شروع جنگ ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، توجه جهان به خلیج فارس معطوف شد و بازارهای املاک و مستغلات یکشبه تغییر جهت دادند. آنچه در پی آمد، یکی از شدیدترین اختلالاتی بود که بخش اقامت و گردشگری امارات متحده عربی از زمان همهگیری کرونا شاهد آن بوده است. براساس گزارش GuestReady، میزان اشغال هتلهای دبی در هفته منتهی به ۱۴ مارس به ۲۲.۸ درصد کاهش یافت که پایینترین میزان از آوریل ۲۰۲۰ یعنی دوره شیوه کرونا بود. این گزارش نشان میدهد بین ۲۸ فوریه و ۲۹ مارس بیش از ۲۲۶ هزار و ۵۰۰ رزرو اجاره کوتاهمدت در سراسر امارات متحده عربی لغو شده است.
سقوط ۴۰ تا ۷۰ درصدی قیمتها
گزارشهای زیادی وجود دارد که نشان میدهد قیمت رزرو هتلهای دبی بهطور عجیبی سقوط کرده است. عامل اصلی کاهش قیمت هتلهای دبی در سال ۲۰۲۶، کاهش شدید سطح اشغال به دلیل بیثباتی منطقهای و جنگ ایران است. هتلهایی که معمولاً با ۸۰ تا ۹۰ درصد اشغال فعالیت میکردند، اکنون سطح اشغال بسیار پایینتری را تجربه میکنند و در برخی موارد به خصوص در بخش هتلهای لوکس، نرخ اشغال تا ۸۰ درصد کاهش یافته و اپراتورها را مجبور به کاهش شدید قیمتها برای حفظ جریان نقدی کردهاند. این امر باعث تنظیم مجدد قیمتها در سراسر بازار شده است، به طوری که املاک لوکس نرخهایی را ارائه میدهند که به طور قابل توجهی پایینتر از میانگینهای تاریخی هستند.
براساس گزارش شرکت املاک و مستغلات آورانتیوس، تفاوت بین قیمتهای قبل از سال ۲۰۲۶ و نرخهای فعلی قابل توجه است. هتلهای لوکس که قبلاً شبی ۸۰۰ تا ۵۰۰۰ درهم قیمت داشتند، اکنون با قیمتی بین ۲۵۰ تا ۵۷۰ درهم در دسترساند که نشاندهنده کاهش ۷۰ تا ۸۰ درصدی در هزینه ورودی است. بخشهای میانرده و هتلهای با قیمت مناسب نیز شاهد کاهش قابل توجهی بودهاند.
بازگشت صنعت ۸۰ میلیارد دلاری امارات سریع نخواهد بود
در ماه ژانویه ۲۰۲۶ و دقیقاً قبل از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، عبدالله بن طوق آل مری، وزیر گردشگری و اقتصاد امارات به رشد صنعت گردشگری اشاره کرد و گفت در سال ۲۰۲۵، این بخش بیش از ۷۹ میلیارد دلار درآمد داشته است، معادل حدود ۱۵ درصد از تولید ناخالص داخلی ملی. به گفته وی، چهار سال قبل این عدد تنها ۶ درصد بود.
به گفته کارشناسان، بازگشت بخش گردشگری امارات چندان سریع نخواهد بود. براساس گزارش مؤسسه املاک و مستغلات GuestReady نرخ اشتغال هتلها و مراکز اقامتی دبی در ماه مارس به حدود ۳۴ تا ۴۸ درصد رسیده است. این عدد در سناریو خوشبینانه مؤسسه مذکور در ماه آوریل حدود ۶۱ درصد و در سناریو محتاطانه ۴۵ درصد برآورد شده است. گزارش GuestReady نشان میدهد در ماههای مذکور نرخ اشغال هتلها طی سال ۲۰۲۵ بین ۸۰ تا ۸۵ درصد بوده است. طبق برآورد این مؤسسه، حتی در برآورد خوشبینانه نیز نرخ اشغال هتلهای دبی تا ۶ ماه دیگر (ماه اکتبر) نیز به ۸۰ درصد نخواهد رسید.
نیویورک تایمز در گزارشی مینویسد گرچه جنگ ایران و آمریکا با آتشبس دو هفتهای متوقف شده، اما تنشها پس از آنکه مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی بدون توافق به مذاکره پرداختند، دوباره تشدید شده است. رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده به محاصره دریایی بنادر ایران ادامه خواهد داد و در سمت دیگر، ایران هنوز اجازه تردد تعداد بالای کشتیها از تنگه هرمز را نمیدهد.
دولت امارات در مورد تأثیر جنگ بر اقتصاد خود اظهارنظری نکرده است؛ اما دو بسته حمایتی برای صنعت گردشگری اعلام کرده است. پیش از شروع درگیری، دولت گفته بود که بر توسعه بخش گردشگری به عنوان موتور محرک اصلی رشد اقتصادی تمرکز دارد. دولت اقداماتی مانند تعویق هزینهها و بستههای حمایتی مالی را برای کمک به هتلها در حفظ فعالیتها ارائه کرده است. در تاریخ ۳۰ مارس، شیخ حمدان بن محمد مبلغ ۱ میلیارد درهم (تقریباً ۲۷۲ میلیون دلار آمریکا) را به عنوان مشوقهای اقتصادی از آوریل تا سپتامبر ۲۰۲۶ تصویب کرد.
این بسته شامل تعویق ۱۰۰ درصدی پرداخت مالیات گردشگری به مدت سه ماه و کمک به تخفیف بیشتر هزینه در هتلها، هتل آپارتمانها و خانههای تعطیلات است که کمک میکند مراکز اقامتی سرپا بمانند.
ضربه شدید جنگ به کارگران خارجی
یکی از تبعات جنگ بر صنعت گردشگری دبی، فشار شدید روی کارگران خارجی در پی رکود بخش گردشگری در امارات است. گزارش رسانههای بینالمللی نشان میدهد جنگ به شدت به بخش گردشگری دبی ضربهزده و بعضا با وجود حمایت دولت از بخش اقامتی و هتلداری، پس از جنگ، اخراج و کاهش حقوق کارگران مهاجر سرعت گرفته است.
طبق گزارش فایننشال تایمز بازدیدکنندگان از «دبی مال» که سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را به خود جذب میکند، در طول سه هفته پس از شروع جنگ به شدت کاهش یافت. این مرکز خرید بیش از ۱۲۰۰ فروشگاه را در خود جای داده است و در فروشگاه اصلی بلومینگدیل، بازدیدکنندگان نسبت به مدت مشابه ماه قبل ۴۵ درصد کاهش یافتهاند. در فروشگاه امارات مال که در همان نزدیکی قرار دارد، بازدیدکنندگان از فروشگاه هاروی نیکولز ۵۷ درصد کاهش یافته و بیش از نیمی از تردد عابران پیاده ناپدید شدهاند.
با کاهش گردشگران خارجی، این صنعت که ۱۵ درصد از تولید ناخالص داخلی امارات متحده عربی را تشکیل میدهد، آسیب آن مستقیماً به کارگران خارجی منتقل میشود. طبق گزارش سازمان بینالمللی کار، حدود ۸.۷ میلیون کارگر خارجی در امارات متحده عربی زندگی میکنند که بیش از ۸۰ درصد از کل جمعیت را تشکیل میدهند. منتقدان میگویند که اکثر آنها مرتباً حقوق خود را به کشورهای خود (خانواده خود) ارسال میکنند و کاهش درآمد به دلیل جنگ، تمام خانوادهها را با بحران معیشتی مواجه کرده است.
گزارشهای رسانهای نشان میدهد شرکتها برای کاهش هزینهها به تجدید ساختار روی آوردهاند. مندی کوئنبرگ، رئیس آژانس استخدام هتل و خدمات غذایی لیمیتلس در دبی میگوید صنعت گردشگری عملاً در رکود است، اخراج نیرو در حال انجام است و بسیاری از شرکتها برای صرفهجویی در هزینهها، حقوقها را کاهش میدهند. برخی از هتلها کارکنان اخراجی خود را به نقشهای دیگر منتقل میکنند؛ اما این برای جلوگیری از رکود گستردهتر در استخدام کافی به نظر نمیرسد.
با افزایش تأخیر در پرداخت دستمزدها و کاهش حقوق، بسیاری از کارگران با مشکلات زیادی روبهرو هستند. یک فروشنده فیلیپینی به نیویورک تایمز میگوید بلافاصله پس از جنگ، به مدت یک ماه به مرخصی بدون حقوق فرستاده شد که تا اول ژوئن تمدید شده است. محمد فیصل، یک کارگر ساختمانی اهل سریلانکا نیز میگوید اضافهکاری از بین رفته و درآمد من به شدت کاهش یافته است. او ادامه میدهد من مجبورم با عدس و برنج زندگی کنم.
اوایل ماه گذشته، گروه بینالمللی حقوق بشر دیدهبان حقوق بشر در گزارشی اعلام کرد که کارگران مهاجر در منطقه خلیج فارس در تمام جنبههای زندگی و امنیت شغلی خود در معرض تهدید جنگ هستند. مایکل پیج، معاون مدیر خاورمیانه و شمال آفریقا در دیدهبان حقوق بشر گفت این جنگ خطرات جدیدی را برای کارگران مهاجر ایجاد کرده و شکافهایی را در حمایت از حقوق کارگران آشکار کرده است. وی افزود شرکتها نباید در دوران رکود اقتصادی، بار جنگ را بر دوش کارگران بیندازند.
