نقشه ایران برای وادار کردن آمریکا به توافق بهجای جنگ
همزمان با افزایش تحرکات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و بنبست تلاشهای دیپلماتیک، ایران با بازسازی توان موشکی و دفاعی و بهرهگیری از اهرمهای راهبردی خود در منطقه، بهدنبال افزایش هزینه هرگونه حمله نظامی و تغییر محاسبات واشنگتن برای جلوگیری از دور تازه جنگ است.
به گزارش ایلنا، پایگاه خبری «النشره» در تحلیلی نوشت: در شرایطی که تلاشهای میانجیگرانه پاکستان، قطر و دیگر طرفها برای پیشبرد مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه نرسیده، تهران در تلاش است مانع تحقق راهبرد واشنگتن برای وادار کردن ایران به پذیرش خواستههایش شود؛ راهبردی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز برای پیشبرد آن و نزدیک کردن منطقه به دور تازهای از جنگ تلاش میکند.
منطقه در شرایطی از آمادهباش سیاسی و نظامی قرار گرفته که آمریکا حضور نظامی خود در خاورمیانه را تقویت کرده و اسرائیل نیز سطح آمادگی دفاعی و تهاجمی خود را افزایش داده است. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس هم با تقویت توان دفاعی و خرید سامانههای رهگیری موشک و پهپاد، خود را برای احتمال گسترش درگیری آماده میکنند.
این تحرکات با رایزنیهای فشرده سیاسی و دیپلماتیک همراه شده است. در همین حال، برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از واشنگتن خواستهاند از ورود به جنگی فراگیر و دور سوم درگیریها خودداری کند. جنگ خاورمیانه و مناقشه اوکراین نیز در گفتوگوهای اخیر سران آمریکا، روسیه و چین مطرح شده، اما هنوز نشانهای از تغییر اساسی در مواضع طرفها دیده نمیشود.
ایران از دوره آرامش نسبی برای آمادهسازی خود در برابر احتمال دور تازهای از درگیری استفاده کرده است. بازسازی پایگاههای نظامی و تأسیسات موشکی آسیبدیده، تقویت استحکامات مراکز دیگر و احیای بخشی از ظرفیت تولید و فعالیتهای نظامی، از جمله اقداماتی است که در این مدت انجام شده است.
در همین چارچوب، ذخایر موشکی ایران نیز بازسازی شده است. بر اساس برآوردهای اطلاعاتی آمریکا که ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، ایران بین هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار و ۵۰۰ موشک بالستیک و کروز در اختیار دارد؛ هرچند به دلیل دشواری ارزیابی ذخایر واقعی و تعداد موشکهای آماده شلیک، این برآورد قطعی نیست.
ایران همچنین همچنان از زرادخانه قابلتوجهی از پهپادهای تهاجمی و انتحاری برخوردار است؛ ظرفیتی که امکان ادامه درگیری برای هفتههای طولانی را فراهم میکند. از این منظر، حملات پیشین نتوانسته توان ایران برای وارد کردن خسارت به طرف مقابل و منافع آن را از بین ببرد.
موشکهای کوتاهبرد و میانبرد ایران میتوانند پایگاههای نظامی آمریکا، زیرساختهای حیاتی کشورهای حوزه خلیج فارس و اهدافی در اسرائیل را تهدید کنند. پهپادها نیز امکان هدف قرار دادن تأسیسات انرژی، فرودگاهها، بنادر، سامانههای راداری و دیگر زیرساختهای حیاتی را فراهم میکنند و امنیت کشتیرانی و تجارت دریایی در آبراههای منطقه را تحت تأثیر قرار میدهند. بنابراین، هرگونه جنگ تازه، حتی با وجود برتری هوایی و فناوری آمریکا و رژیم صهیونیستی، برای طرف مقابل پرهزینه خواهد بود.
با این حال، راهبرد ایران صرفا به حفظ توان دفاعی محدود نمیشود. تهران میکوشد از ظرفیت نظامی خود بهعنوان اهرمی برای فشار سیاسی و اقتصادی بر طرف مقابل استفاده کند؛ به این معنا که هزینه ادامه تقابل را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد.
واشنگتن با تشدید تحریمها، محاصره اقتصادی و فشارهای معیشتی، در کنار نمایش قدرت نظامی، تلاش میکند ایران را بدون ورود به یک جنگ گسترده به پذیرش خواستههای خود وادار کند. در مقابل، تهران بهتدریج از موضع دفاع و انتظار فاصله میگیرد و میکوشد با افزایش هزینههای تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح، محاسبات طرف مقابل را تغییر دهد.
در این چارچوب، نویسنده حملات روزهای اخیر به برخی کشتیها و نفتکشهایی را که بدون هماهنگی با ایران از تنگه هرمز عبور میکنند و همچنین حملات به کشورهای حوزه خلیج فارس، بخشی از این راهبرد میداند؛ تحرکاتی که همزمان با ازسرگیری حملات پراکنده و محدود ارتش آمریکا به اهدافی در ایران رخ داده است.
هدف این رویکرد، افزایش هزینه ادامه تقابل برای کشورهای منطقه و واداشتن آنها به اعمال فشار بر واشنگتن برای پایان دادن به مناقشه با تهران است؛ پیش از آنکه سراسر منطقه به عرصهای برای فرسایش مستمر امنیتی و اقتصادی تبدیل شود.
در این میان، کشورهای حوزه خلیج فارس بخش مهمی از هزینههای این وضعیت را متحمل میشوند؛ از تهدید امنیت و بیثباتی اقتصادی گرفته تا آسیب به طرحهای سرمایهگذاری و اختلال در کشتیرانی و عرضه انرژی. پیامدهای این وضعیت میتواند به تشدید تورم در سطح منطقهای و جهانی نیز منجر شود.
مخاطره راهبرد فشار بر کشورهای منطقه
با وجود این، فشار بر کشورهای حوزه خلیج فارس برای ایران نیز بدون خطر نیست. این رویکرد ممکن است از یک سو احتمال توافق و پایان درگیریها را افزایش دهد، اما از سوی دیگر میتواند ترامپ را به سمت انتخاب عملیات نظامی گستردهتر سوق دهد. افزایش تهدید علیه منافع آمریکا و امنیت متحدان منطقهای این کشور ممکن است محاسبات کاخ سفید را تغییر دهد و سیاست مهار و فشار اقتصادی را جای خود به تصمیم برای حملهای نظامی و قاطعتر بدهد.
در نهایت، ایران با یک معادله دشوار روبهرو است: استفاده از اهرمهای فشار برای وادار کردن طرف مقابل به توافقی سیاسی که مانع حمله دوباره شود، بدون آنکه شدت این فشارها بهانهای برای آغاز جنگی گستردهتر فراهم کند.
پرسش اصلی این است که آیا تهران میتواند با افزایش هزینههای جنگ، آمریکا و متحدانش را به پذیرش توافقی با شرایط مطلوبتر وادار کند یا اینکه فشار بر منافع آمریکا و متحدان منطقهای آن، واشنگتن را به این نتیجه میرساند که تحریم و محاصره اقتصادی برای مهار ایران کافی نیست و باید بار دیگر به گزینه نظامی متوسل شود؟ تحولات روزها و هفتههای آینده میتواند مسیر این تقابل را که از اکتبر ۲۰۲۴ آغاز شده است، روشنتر کند.