جنگی که همه از پیامدهایش میترسند؛ چرا نتانیاهو همچنان بر حمله به ایران اصرار دارد؟
در حالی که نه موافقت آمریکا با اقدام نظامی علیه ایران قطعی است و نه در محافل سیاسی و امنیتی اسرائیل اجماعی درباره حمله یکجانبه وجود دارد، نتانیاهو همچنان گزینه جنگ دوباره را دنبال میکند؛ موضوعی که نگرانیها درباره کشیده شدن منطقه به دور تازهای از درگیری را افزایش داده است.
به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، فضای سیاسی اسرائیل در شرایطی ملتهب قرار دارد که همزمان دو مسئله مهم در کانون توجه قرار گرفته است: احتمال حمله نظامی به ایران و تلاش برای تشکیل دولت جدید به ریاست گادی آیزنکوت. بنیامین نتانیاهو که با خطر از دست دادن قدرت روبهروست، تلاش میکند مانع شکلگیری این دولت شود. از همین رو، این نگرانی مطرح شده که او با دامن زدن به تهدید ایران و ایجاد فضای جنگی، رقبای سیاسی خود را تحت فشار بگذارد و آنها را به پیوستن به ائتلافی به ریاست خودش وادار کند.
گادی آیزنکوت، رئیس حزب «یشار»، و آویگدور لیبرمن، رئیس حزب «اسرائیل خانه ما»، از جمله چهرههایی هستند که نسبت به چنین سناریویی هشدار دادهاند. آنها خواستار آن شدهاند که هرگونه اقدام نظامی غیرضروری تا زمان فراهم شدن اجماع در نهادهای امنیتی، از جمله ارتش، به تعویق بیفتد.
از نظر قانونی، دولت موقت اسرائیل نیز میتواند درباره آغاز جنگ یا انجام عملیات نظامی گسترده تصمیم بگیرد و برای رسیدگی به تحولات فوری امنیتی اختیار دارد. مؤسسه دموکراسی اسرائیل میگوید دیوان عالی این رژیم برای دولتهای موقت در حوزه امنیت و سیاست خارجی اختیارات گستردهای قائل شده، اما تصمیمهای آنها باید بر پایه ضرورتی جدی و قابل توجیه باشد.
برخی کارشناسان حقوقی نیز معتقدند دولت موقت باید در تصمیمهای مهم امنیتی با مخالفان سیاسی مشورت کند تا دولت بعدی ناچار به پذیرش پیامدهای اقداماتی نشود که در اتخاذ آنها نقشی نداشته است. با این حال، تشخیص اینکه یک تهدید تا چه اندازه فوری است و آیا حمله نظامی را توجیه میکند، همچنان میتواند محل اختلاف باشد.
این مسئله در شرایط کنونی حساسیت بیشتری دارد؛ چراکه مخالفان نتانیاهو نگراناند او برای جلوگیری از کنار رفتن از قدرت، از اختیارات امنیتی دولت و فضای ناشی از تنش با ایران بهرهبرداری سیاسی کند.
در چنین فضایی، نظر ارتش اسرائیل درباره هرگونه اقدام نظامی اهمیت تعیینکنندهای دارد. ارتش مسئول اجرای عملیات است و برآوردهای خود را درباره میزان موفقیت، هزینهها و پیامدهای احتمالی آن در اختیار مقامهای سیاسی قرار میدهد؛ هرچند تصمیم نهایی با دولت است.
بررسی سوابق نشان میدهد تاکنون هیچ دولتی در اسرائیل جنگی را آغاز نکرده که ارتش با آن مخالف بوده باشد. ارتش پیشتر نیز در مقاطعی مانع اجرای برخی طرحهای نظامی نتانیاهو شده است؛ هرچند آن زمان آینده سیاسی و شخصی نخستوزیر تا این اندازه به تصمیمهای نظامی گره نخورده بود.
در همین راستا، گزارشهای رسانههای اسرائیلی حاکی است ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش، تأکید کرده که هرگونه عملیات علیه ایران باید با مشارکت آمریکا انجام شود. این در حالی است که دونالد ترامپ هنوز تصمیم روشنی درباره بازگشت به گزینه نظامی نگرفته و درباره نتایج و پیامدهای چنین اقدامی نیز اطمینانی وجود ندارد.
با وجود این ملاحظات، نتانیاهو همچنان خواهان انجام حملاتی محدودتر از یک جنگ تمامعیار است؛ حملاتی که به گفته منابع اسرائیلی، میتواند بدون ورود رسمی به جنگ گسترده انجام شود. اما حتی در ارزیابیهای خود اسرائیل نیز احتمال داده میشود که چنین حملاتی با پاسخ گسترده ایران روبهرو شود و در نهایت پای آمریکا را هم به یک رویارویی فراگیر باز کند.
به نظر میرسد سفر رومن گافمن، رئیس موساد، به واشنگتن نیز با هدف جلب موافقت آمریکا برای ازسرگیری عملیات نظامی و حتی چراغ سبز گرفتن برای اقدام مستقل اسرائیل انجام شده باشد. با این حال، حمله یکجانبه به ایران نه در میان جریانهای سیاسی اسرائیل و نه در نهادهای امنیتی این رژیم با توافق عمومی روبهروست.
در واقع، درباره ضرورت مقابله با آنچه اسرائیل «تهدید ایران» مینامد، اختلاف چندانی میان دولت، مخالفان و نهادهای امنیتی وجود ندارد؛ اما این توافق به معنای موافقت با حمله فوری نیست. نگرانی اصلی آن است که اسرائیل بدون تضمین حمایت آمریکا وارد جنگی شود که مهار پیامدهای آن از توانش خارج باشد.
در این میان، هنوز روشن نیست چه تهدید فوری و مشخصی حمله نظامی در مقطع کنونی را ضروری میکند. اطلاعات منتشرشده از سوی منابع اسرائیلی بیشتر به اهدافی اشاره دارد که میتوان آنها را در زمان دیگری نیز هدف قرار داد و نشانهای از فوریت عملیاتی برای حمله ارائه نمیکند. به همین دلیل، اصرار بر شتاب در اقدام نظامی با پرسشهایی جدی روبهروست.
در مجموع، اسرائیل سه مسیر پیش رو دارد که انتخاب هر یک از آنها تا حد زیادی به تصمیم آمریکا وابسته است.
مسیر نخست، ادامه محاصره و فشار اقتصادی علیه ایران است؛ رویکردی که واشنگتن در حال حاضر از آن حمایت میکند. دولت آمریکا امیدوار است فشارهای اقتصادی در هفتهها و ماههای آینده اثر خود را نشان دهد و تهران را به تغییر یا تعدیل مواضعش وادار کند؛ بدون آنکه نیازی به حمله نظامی دیگری باشد.
مسیر دوم، پذیرش توافقی محدود میان تهران و واشنگتن است؛ گزینهای که بیش از همه نگرانی اسرائیل را برانگیخته است. بر اساس این سناریو، ایران با بازگشایی تنگه هرمز و پذیرش برخی محدودیتها در برنامه هستهای موافقت میکند و در مقابل، آمریکا محاصره را برمیدارد، بخشی از تحریمها را کاهش میدهد و داراییهای مسدودشده ایران را آزاد میکند.
چنین توافقی ممکن است برای واشنگتن قابل قبول باشد، اما از نگاه تلآویو به معنای پایان جنگ بدون تحقق اهداف اسرائیل است. در این صورت، ایران میتواند ضمن حفظ جایگاه خود، توانمندیها و نفوذ منطقهایاش را تقویت کند و از فشارهای واردشده برای تثبیت موقعیت داخلی خود عبور کند. نگرانی اسرائیل این است که چنین توافقی زمینه را برای تداوم و حتی تقویت قدرت ایران در سالهای آینده فراهم کند.
مسیر سوم، حمله یکجانبه اسرائیل به ایران است؛ گزینهای که بیشترین خطر را در پی دارد. اسرائیل ممکن است بتواند بدون مشارکت مستقیم آمریکا حملاتی محدود انجام دهد، اما توانایی این رژیم برای تحمل تبعات چنین اقدامی و مدیریت جنگی گستردهتر محل تردید است. از همین رو، حمایت آمریکا دیگر صرفا یک امتیاز یا عامل کمکی نیست، بلکه به شرطی اساسی برای تصمیمگیری و اجرای عملیات تبدیل شده است.
با این همه، یک پرسش مهم همچنان بیپاسخ مانده است: اگر مخالفان نتانیاهو موفق به تشکیل دولت جدید شوند، آیا او به قواعد سیاسی پایبند خواهد ماند؟ و آیا حاضر میشود حملهای را آغاز کند که با مخالفت آمریکا، ارتش اسرائیل و بخش قابل توجهی از افکار عمومی این رژیم روبهروست؟ در شرایطی که آینده سیاسی نتانیاهو با تحولات امنیتی گره خورده، نمیتوان درباره تصمیم احتمالی او با قطعیت قضاوت کرد.