توافق مکه زیر سایه حملات انصارالله؛ «دفاع مشترک» یا ورود به جنگ یمن؟

به گزارش ایلنا، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان با تأکید بر اینکه توافق دفاعی مشترک «مکه» میان پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی یک «ائتلاف دفاعی» است، گفت اسلام‌آباد در حال حاضر برنامه‌ای برای گسترش دامنه این توافق ندارد؛ اظهاراتی که نشان می‌دهد این توافق لزوما پاکستان و ترکیه را به اقدام نظامی علیه انصارالله در یمن متعهد نمی‌کند.

این موضع پاکستان در پاسخ به پرسشی درباره تعهدات اسلام‌آباد در قبال عربستان و پس از حملات اخیر انصارالله به این کشور مطرح شد.

بر اساس توافق مکه، هرگونه حمله مسلحانه به یکی از سه کشور، حمله علیه هر سه عضو تلقی می‌شود؛ با این حال، در متن توافق نوع اقدام نظامی مورد انتظار از دو کشور دیگر مشخص نشده است. به عبارت دیگر، توافق الزام مشخصی برای اعزام نیرو، جنگنده یا انجام حمله مستقیم علیه طرف مهاجم تعیین نکرده است.

ترکیه روز سه‌شنبه حملات انصارالله به عربستان را محکوم و بر حمایت خود از حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور تأکید کرد. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز حملات به تأسیسات غیرنظامی و انرژی عربستان را محکوم کرد.

ابهام درباره تعهد نظامی پاکستان

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره توافق مکه، دامنه تعهدات نظامی پاکستان است. یک مقام ارشد سعودی پیش‌تر به رویترز گفته بود این توافق «همه ابزارهای نظامی» را در بر می‌گیرد؛ اظهاراتی که در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ارائه «چتر هسته‌ای» پاکستان به عربستان مطرح شد.

با این حال، متن توافق مشخص نکرده است که در صورت حمله به یکی از اعضا، دو عضو دیگر دقیقاً چه نوع حمایت نظامی باید ارائه کنند.

عربستان؛ پشتوانه مالی توافق

عربستان سعودی، با برخورداری از منابع مالی و انرژی گسترده، از ظرفیت قابل توجهی برای پشتیبانی اقتصادی از این ائتلاف برخوردار است. پاکستان سال‌ها از حمایت اقتصادی و انرژی عربستان بهره برده و بیش از ۲.۵ میلیون پاکستانی نیز در این کشور مشغول به کار هستند.

ترکیه نیز پیش‌تر از حمایت مالی ریاض بهره‌مند شده است؛ از جمله در سال ۲۰۲۳ که صندوق توسعه عربستان توافقی برای سپرده‌گذاری ۵ میلیارد دلار در بانک مرکزی ترکیه امضا کرد.

ترکیه؛ فناوری و توان نظامی

در مقابل، مهم‌ترین ظرفیت ترکیه در این توافق، توانمندی‌های دفاعی و فناوری نظامی آن است. این کشور در زمینه تولید پهپاد، خودروهای زرهی، سامانه‌های دریایی، پدافند هوایی و دیگر تجهیزات نظامی پیشرفته به یکی از قدرت‌های مهم منطقه تبدیل شده است.

شرکت «بایکار» ترکیه نیز در سال ۲۰۲۳ توافقی با عربستان برای فروش پهپاد و همکاری در انتقال فناوری و تولید مشترک امضا کرد.

صادرات صنایع دفاعی و هوافضای ترکیه در سال ۲۰۲۵ به ۱۰.۰۵ میلیارد دلار رسید که ۴۸ درصد بیشتر از سال قبل بود. این کشور همچنین تجهیزات نظامی خود را به حدود ۴۰ کشور در مناطق مختلف جهان صادر می‌کند.

از سوی دیگر، ارتش ترکیه با برخورداری از تجربه عملیاتی در جنگ‌های مدرن، پدافند هوایی، عملیات پهپادی و جنگ الکترونیک، ظرفیت نظامی مهم دیگری برای این توافق محسوب می‌شود.

توافق دفاعی «مکه» ماه گذشته میان عربستان، پاکستان و ترکیه امضا شد و بر اساس آن، هرگونه حمله مسلحانه به یکی از این سه کشور، حمله علیه همه اعضا تلقی خواهد شد؛ با این حال، اظهارات اخیر اسلام‌آباد نشان می‌دهد این توافق دست‌کم در شرایط کنونی، به معنای تعهد خودکار اعضا به ورود به جنگ یا انجام عملیات تهاجمی نیست.