فایننشال تایمز: توافق ایران و آمریکا چگونه شکل گرفت؟

به گزارش ایلنا، روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز در گزارشی با عنوان «چگونه توافق آمریکا و ایران شکل گرفت؟» نوشت: میانجی‌ها طی هفته‌ها تلاش کردند طرحی برای پایان دادن به نزدیک به نیم قرن خصومت میان واشنگتن و تهران تدوین کنند؛ تلاشی پیچیده که در مقاطع مختلف در آستانه فروپاشی قرار گرفت.

این گزارش می‌افزاید، در مقطعی کوتاه، میانجی‌های قطری که نقش محوری در روند مذاکرات داشتند، تصور کردند شرایط به سمت ثبات پیش می‌رود؛ زیرا پس از هفته‌ها رفت‌وآمد میان دو طرف و یک روز فشرده مذاکرات با مقامات ایرانی، نشانه‌هایی از شکل‌گیری توافق شامل آتش‌بس طولانی‌مدت، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوبی برای گفت‌وگوهای هسته‌ای مشاهده شد.

اما این روند به‌سرعت با حملات هوایی آمریکا به اهدافی در جنوب ایران در ساعات اولیه صبح روز بعد مختل شد؛ اقدامی که به گفته این گزارش، موجب شد ایران نیز در پاسخ، مواضعی در اردن، بحرین و کویت را هدف قرار دهد. در این شرایط، هیئت قطری ساعت‌ها در باند فرودگاه منتظر ماند تا وضعیت میدانی آرام شود.

یک منبع مطلع در این باره گفته است: «فضا بسیار متلاطم بود.»

فایننشال تایمز تاکید می‌کند این رخداد، ماهیت پرتنش روندی یک‌ماهه را نشان می‌دهد که هدف آن جلوگیری از بازگشت ایران و آمریکا به درگیری نظامی بود؛ روندی که در هر مرحله با حملات، تهدیدها یا مداخلات سیاسی مختل می‌شد.

بر اساس این گزارش، پیش‌نویس تفاهم‌نامه‌ای یک‌صفحه‌ای و ۱۴ بندی که با میانجی‌گری قطر و پاکستان در حال تدوین بود، قرار بود آتش‌بس آغازشده در ۸ آوریل را تمدید کند. با این حال، تحقق آن مستلزم عبور از بی‌اعتمادی عمیق میان دو طرف و همچنین مدیریت رفتار غیرقابل پیش‌بینی دولت آمریکا به ریاست دونالد ترامپ و نیز نگرانی‌های داخلی ایران بود.

یکی از دیپلمات‌های دخیل در مذاکرات گفته است اختلاف «سبک و سرعت» میان طرفین، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها بوده است؛ به‌گونه‌ای که سرعت تصمیم‌گیری در واشنگتن با نیاز ایران به روندی تدریجی و زمان‌بر برای رسیدن به توافق، همخوانی نداشت.

این دیپلمات افزوده است: «توافق باید در داخل نظام ایران مشروع تلقی می‌شد و به‌عنوان نوعی تسلیم برداشت نمی‌گردید.»

فایننشال تایمز در ادامه به مقطع حساس اواسط ماه مه اشاره می‌کند؛ زمانی که پس از آتش‌بس ۸ آوریل و نشست اسلام‌آباد، مذاکرات وارد مرحله جدی‌تری شد، اما هم‌زمان ترامپ وضعیت را «بسیار حساس» توصیف کرد و برخی پیشنهادهای ایران را «بی‌معنا» خواند.

در ادامه، با درخواست واشنگتن، نقش قطر در روند میانجی‌گری تقویت شد. دوحه که پیش‌تر نقش پشتیبان برای پاکستان داشت، این بار با اعزام هیئتی به تهران، وارد مرحله فعال‌تری از دیپلماسی شد. هم‌زمان پاکستان نیز با تکیه بر روابط خود با واشنگتن، در روند میانجی‌گری نقش پررنگ‌تری یافت.

این گزارش می‌افزاید که یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها، بی‌اعتمادی عمیق ایران نسبت به آمریکا بوده است. تهران معتقد بود تجربه‌های پیشین نشان داده واشنگتن در میانه مذاکرات نیز ممکن است دست به اقدامات نظامی بزند.

در بخشی دیگر آمده است که در مقطعی، هم‌زمان با تهدیدات جدید نظامی، تماس‌هایی از سوی کشورهای منطقه از جمله قطر، عربستان و امارات با ترامپ برقرار شد تا از تشدید تنش جلوگیری شود.

فایننشال تایمز همچنین اشاره می‌کند که ترامپ در مقطعی حمله برنامه‌ریزی‌شده به ایران را متوقف کرده و آن را به آغاز «مذاکرات جدی» مشروط دانسته بود. در همین چارچوب، هیئت آمریکایی به ریاست استیو ویتکوف و جرد کوشنر نیز وارد روند گفت‌وگوها شد.

در ادامه مذاکرات، موضوعاتی مانند سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، وضعیت تنگه هرمز و روند رفع تدریجی تحریم‌ها به عنوان محورهای اصلی اختلاف باقی ماند.

بر اساس این گزارش، ایران در ابتدا بر دریافت تضمین‌های سیاسی و اقتصادی تاکید داشت، در حالی که آمریکا خواستار توقف کامل غنی‌سازی و انتقال ذخایر حساس بود.

در مقطعی، پاکستان و قطر موفق شدند دو طرف را به پذیرش چارچوب کلی توافق نزدیک کنند؛ چارچوبی که شامل آتش‌بس ۶۰ روزه و آغاز مذاکرات رسمی برای توافق نهایی بود.

با این حال، در روزهای پایانی نیز تنش‌ها ادامه یافت و حملات پراکنده در منطقه، روند توافق را بار دیگر در معرض خطر قرار داد.

فایننشال تایمز در پایان تاکید می‌کند که یکی از عوامل کلیدی در این روند، تلاش مستمر میانجی‌ها برای جلوگیری از جنگی گسترده‌تر بوده است؛ تلاشی که با وجود فراز و نشیب‌های متعدد، نهایتا به شکل‌گیری یک تفاهم اولیه انجامید، هرچند مسیر نهایی همچنان شکننده و پرابهام باقی مانده است.