کمبود داده؛ چالش اصلی مدیریت و توسعه شبکه برق ایران/برآورد ۴۰۰ همتی از خسارت خاموشی‌های ۱۴۰۴

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایلنا، امید علوی در حاشیه بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت برق ایران در جمع خبرنگاران اظهار داشت: تنها حدود ۱۶ درصد مشترکان کنتور هوشمند دارند و محدودیت پایش و کنترل، موجب اعمال خاموشی یکسان برای مشترکانی با خسارت‌های متفاوت می‌شود.

شکاف پایش در شبکه توزیع

علوی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در تولید، انتقال، توزیع و فروش برق، کمبود داده را از ضعف‌های اصلی شبکه دانست. به گفته او، پایش و کنترل تولید و انتقال نسبتاً مناسب است، اما ضعف دسترسی به داده از توزیع آغاز می‌شود. اطلاعات بازار معمولاً پس از رویداد می‌رسد و زیرساخت پایش مصرف عمدتاً در اختیار صنایع بزرگ است.

عضو سندیکای صنعت برق گفت: برای نصب حدود هشت میلیون کنتور تا پایان برنامه هفتم توسعه، باید اولویت مشترکان پرمصرف و بخش‌های نیازمند کنترل مشخص شود. آمار اعلامی توانیر، حدود هفت میلیون کنتور در برابر ۴۲٫۴ میلیون مشترک است؛ نسبتی که لزوماً بیانگر پوشش پایش برخط نیست. علوی وضعیت ارتباط این کنتورها را نامشخص دانست و برآورد کرد کمتر از ۱۰ درصد آن‌ها قابلیت دریافت و اجرای فرمان دارند؛ آماری که تأیید ملی ندارد.

از پیش‌بینی تولید تا کاهش تلفات

به گفته علوی، تجمیع داده‌های سوخت، تعمیرات، آب‌وهوا و موجودی قطعات و تحلیل آن‌ها با هوش مصنوعی می‌تواند پیش‌بینی تولید نیروگاه‌ها را دقیق‌تر کند. دسترسی فعالان بازار به این اطلاعات، ارزیابی ظرفیت و انعقاد قرارداد را بهبود می‌دهد. در نیروگاه نیز داده‌های انبار، سوخت و بازده می‌تواند زمان تعمیرات و صرفه اقتصادی انتخاب سوخت را روشن کند.

وی تلفات انتقال و فوق‌توزیع در سال ۱۴۰۴ را حدود ۲٫۷ درصد، معادل ۱۰٬۱۱۳ گیگاوات‌ساعت، اعلام کرد؛ رقمی که در سال ۱۳۹۴ حدود ۳٫۱ درصد بود. پایش خطوط، شناسایی مسیرهای پرتلفات و مدیریت بار، به‌ویژه در اوج مصرف، را ممکن می‌کند.

علوی گفت اطلاعات شرکت‌های توزیع پس از پست محدود است. پایش ترانس‌ها می‌تواند محل تمرکز بار اضافی را مشخص کند تا در برخی موارد، به‌جای قطع کل فیدر، همان بخش از مدار خارج شود. داده و کنترل دقیق‌تر، امکان تفکیک مشترکانی را فراهم می‌کند که مصرف خود را مدیریت کرده‌اند.

بازار برق و ظرفیت‌های اعلامی

مدیرعامل برقتو گفت: حتی دسترسی بازار به داده‌های تولیدکنندگان بزرگ محدود است. خریدار باید بتواند ظرفیت واقعی نیروگاه و سابقه تولید آن را بررسی کند، اما برای راستی‌آزمایی برخی ظرفیت‌ها منبعی وجود ندارد و معامله بر ظرفیت اعلامی تولیدکننده متکی است.

وی پیشنهاد کرد: دسترسی خرده‌فروشان، بورس انرژی و ذی‌نفعان بر اساس مجوزهایشان تنظیم شود. به گفته او، محدودیت اطلاعات به کم‌عمقی بازار، مشارکت محدود مشترکان و دشواری شناسایی تقلب می‌انجامد.

خاموشی یکسان، خسارت متفاوت

علوی تقاضای برآوردشده سال ۱۴۰۴ را نزدیک ۷۷ گیگاوات و کمبود را حدود ۱۵ گیگاوات دانست و گفت: تقاضای واقعی ۸۲ تا ۸۵ گیگاوات بود، زیرا بخشی از تقاضا امکان بروز نیافت. برآورد ۴۰۰ همتی او از خسارت خاموشی با رقم اعلامی سخنگوی وزارت صمت درباره عدم‌النفع صنایع هم‌خوان است؛ رقمی که برای ۱۴۰۳ حدود ۳۰۰ همت بود.

وی بر پیش‌بینی‌پذیری خاموشی هر انشعاب تأکید کرد و گفت خسارت قطع برق سردخانه یا واحد دارای کوره با دیگر مشترکان متفاوت است. داده‌های اشتغال، درآمد و وابستگی به برق می‌تواند در کنار حساسیت‌های تعیین‌شده کشوری، مبنای اولویت‌بندی قرار گیرد تا خاموشی در بخش‌های کم‌زیان‌تر اعمال شود.

پاداش مصرف و نیروگاه مجازی

علوی گفت: سنجش کاهش مصرف ساعتی و پرداخت پاداش متناسب، به داده نیاز دارد. او در مثالی فرضی پیشنهاد کرد اختصاص ۱۰۰ یا ۲۰۰ همت از زیان خاموشی به تشویق مشترکان شاید مشارکت در کاهش مصرف ساعات گرم را افزایش می‌داد. اجرای این الگو به ثبت مصرف در ساعات مشخص وابسته است.

عضو سندیکای صنعت برق پایش و کنترل را مقدمه نیروگاه مجازی دانست؛ و گفت: الگویی برای هماهنگی تولید خورشیدی خانگی، ذخیره‌سازی و مصرف. تعیین زمان تولید، استفاده از شبکه، شارژ باتری و تزریق برق ذخیره‌شده، به اطلاعات دقیق وابسته است.

ارزش صرفه‌جویی به زمان وابسته است

به گفته علوی، داده‌های برق، گاز و آب برای بهینه‌سازی محدود است و ارزش کاهش مصرف شب با ساعات ۱۲ تا ۱۶ تفاوت دارد. او جابه‌جایی بار از اوج را اولویت دانست: انتقال دو درصد پیک می‌تواند حدود ۱٬۵۵۰ مگاوات از بار اوج بکاهد.

علوی افزایش تولید و توسعه خورشیدی را نیز ضروری دانست و گفت: با وجود حدود ۱۰۲ گیگاوات ظرفیت نصب‌شده، تأمین برق همچنان با مشکل روبه‌روست؛ وضعیتی که بخشی از آن به تلفات، مصرف غیربهینه و کمبود داده مربوط است.

وی وضعیت پایش برق را بهتر از گاز و آب ارزیابی کرد و شمار کنتورهای قابل‌پایش دو بخش را به‌ترتیب چند صد هزار و چند ده هزار دانست.

علوی گفت: به گمان او بیش از ۹۵ درصد حاضران، جزئیات قبض را بررسی نمی‌کنند.

وی پیش‌بینی کرد: شبکه به‌سمتی حرکت کند که برای هر کیلووات‌ساعت مصرف برنامه‌ریزی شود و مشترکان به اطلاعات دسترسی داشته باشند.