نه به هژمونی آبی در منطقه/ پیشنهاد ایران برای تشکیل کنسرسیوم ۴ جانبه در حوضه ارس

به گزارش ایلنا، سخنگوی صنعت آب کشور در گفت‌وگوی تفصیلی با ایلنا، ایران آب را نه یک ابزار سیاسی، بلکه یک موضوع تمدنی و انسانی می‌داند و به تشریح آخرین وضعیت دیپلماسی آبی کشور با همسایگان پرداخت. 

وی از پیگیری جدی حقابه قانونی هیرمند و پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم ۴ جانبه میان ایران، ترکیه، آذربایجان و ارمنستان برای مدیریت حوضه آبریز ارس خبر داد.

بزرگ‌زاده همچنین با نقد خوش‌بینی‌های کاذب نسبت به پدیده‌های جوی نظیر ال‌نینو، تاکید کرد که بارش‌های احتمالی هرگز به معنای پایان بحران مزمن آب نیست.

وی با اشاره به ناترازی ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی در سفره‌های زیرزمینی، استراتژی مدیریت تقاضا و مصرف را تنها راه عبور از شرایط بحرانی فعلی دانست.

در ادامه بخش اول خبرنگار اقتصادی ایلنا با عیسی بزرگ‌زاده را می‌خوانید:

وی با تشریح آخرین وضعیت رودخانه‌های مرزی و دیپلماسی آبی ایران، تاکید کرد: جمهوری اسلامی همواره به دنبال بهره‌برداری مشترک و افزایش حسن همجواری است و آب را نه یک ابزار سیاسی، بلکه یک موضوع تمدنی و انسانی می‌داند.

سخنگوی صنعت آب ایران گفت: ما با تمامی کشورهای همسایه از جمله عراق، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و افغانستان در خصوص رودخانه‌های مرزی و منابع مشترک در حال رایزنی هستیم و نشست‌های متناوب برگزار می‌کنیم. در برخی موارد مانند هیرمند، بر اساس معاهده‌ای مشخص عمل می‌کنیم و در مورد رودخانه ارس نیز، کمیسارها و کارگروه‌های مشترک به طور مداوم فعال هستند.

وی افزود: در ارس، بهره‌برداری بر اساس پیمان‌های گذشته و توافق ۵۰-۵۰ انجام می‌شود که پس از فروپاشی شوروی، این تعهدات با جمهوری آذربایجان و ارمنستان تداوم یافته است. همچنین در حوضه رود اترک و سایر رودها روابط خوبی داریم. با این حال، در برخی مناطق چالش‌هایی وجود دارد.

هشدار ایران درباره تغییر عرف تاریخی در هریرود

بزرگ‌زاده گفت: مثلا در امتداد هریرود، سد دوستی احداث شده که برای ما اهمیت حیاتی دارد. متأسفانه در مورد بالادست این رودخانه، سدسازی‌هایی صورت گرفته که سد سلما از آن جمله است. این اقدامات موجب شده تا عرف تاریخی بهره‌برداری دستخوش تغییر شود. ما بارها در نشست‌های مختلف اعلام کرده‌ایم که نحوه بهره‌برداری از هریرود نباید به‌گونه‌ای باشد که تمدن‌های شکل‌گرفته در خراسان و همچنین نواحی پایین‌دست در ترکمنستان را در معرض آسیب قرار دهد. حفظ این عرف تاریخی، خط قرمز ما برای تأمین امنیت آبی مناطق تمدنی پایین‌دست مانند سرخس و مشهد است.

از حقابه هیرمند عقب‌نشینی نمی‌کنیم

وی اضافه کرد: در مورد هیرمند نیز، بند کمال‌خان مسیر تاریخی جریان را تغییر داده و متاسفانه آب را به سمت گودزر» منحرف می‌کند؛ در حالی که تنها چند دریچه محدود به سمت ایران باز است. هیرمند اساسا یک رودخانه سیلابی است و حیات تالاب‌های هامون (پوزک، صابوری و هیرمند) به آن وابسته است.

سخنگوی صنعت آب گفت: در طول تاریخ، اصلی‌ترین منبع تأمین آب منطقه سیستان، حوضه آبریز هیرمند بوده است. حدود ۹.۵ میلیارد متر مکعب آب از این حوضه جریان می‌یافت که تمام زندگی مردم به آن وابسته است. بنابراین، جمهوری اسلامی هرگز از حقابه قانونی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد؛ چراکه حیات منطقه به این آب گره خورده است.

افغانستان به معاهده ۱۳۵۱ متعهد بماند

وی تصریح کرد: البته خوشبختانه در سال جاری، شاهد بیشترین همکاری از سوی کشور همسایه در مقایسه با چهار سال گذشته بوده‌ایم، اما هنوز حقابه کامل دریافت نشده است. ما با جدیت مذاکرات را ادامه می‌دهیم تا منطبق بر معاهده سال ۱۹۵۱، حقابه ۸۲۰ میلیون متر مکعبی ایران در سال‌های نرمال و ترسالی، به طور کامل به سمت ایران روانه شود.

نه به هژمونی آبی در منطقه

بزرگ‌زاده درباره استفاه ابزاری از آب برای هژمونی در منطقه گفت: ایران هیچ‌گاه مایل نبوده از آب به‌عنوان ابزار سیاسی استفاده کند. در تفکر ایران، آب عامل فعالیت مشترک و افزایش حسن همجواری است. اگرچه برخی کشورها به دنبال هژمونی و تسلط آبی هستند، اما جمهوری اسلامی به دستیابی به منافع مشترک معتقد است. آب یک مسئله انسانی و تمدنی است؛ ما نباید کاری کنیم که منجر به رنج انسان‌ها شود. البته در عین حال دیپلماسی آب بخشی از کلیت دیپلماسی کشور است. ما در چارچوب ضوابط مشخص با همسایگان کار می‌کنیم و معتقدیم تداوم روابط آبی نباید تحت تأثیر تنش‌های سیاسی قرار بگیرد.

پیشنهاد ایران برای تشکیل کنسرسیوم ۴ جانبه در حوضه ارس

وی درباره لزوم ایجاد کنسرسیوم مدیریت منابع آب حوزه ارس گفت: ما معتقدیم روابط دوجانبه عالی است اما کافی نیست. ایران پیشنهاد داده است که چهار کشور حوضه آبریز (ترکیه، ارمنستان، آذربایجان و ایران) نشست مشترک داشته باشند تا یک کنسرسیوم یا چارچوب جامع‌تری برای مدیریت حوضه ایجاد شود. پیشرفت‌هایی در این مسیر حاصل شده، اما همچنان باید با جدیت بیشتری دنبال شود. ما از هر ابتکاری که منافع مشترک کشورهای حوضه را تضمین کند، استقبال می‌کنیم.

ال‌نینو، سیگنال قطعی ترسالی نیست

سخنگوی صنعت آب در ادامه درباره اینکه آیا ال‌نینو می‌تواند کورسوی امیدی برای پایان خشکسالی باشد، با اشاره به قطعی بودن وقوع این پدیده هشدار داد: پدیده‌های جوی مانند ال‌نینو نباید ما را از واقعیت‌های بحران آب غافل کند.

وی توضیح داد: ال‌نینو یک سیگنال قطعی برای ترسالی عمومی نیست. این پدیده نظام توزیع انرژی در جو را تغییر می‌دهد و ممکن است در برخی مناطق دنیا ترسالی و در برخی دیگر خشکسالی ایجاد کند. در ایران نیز تجربه نشان داده که سال‌های دارای ال‌نینو، لزوما سال‌های پربارشی نبوده است؛ ما شاهد سال‌هایی بوده‌ایم که با وجود این پدیده، باز هم خشکسالی رخ داده است.

بدهی ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی به سفره‌های زیرزمینی پابرجاست

بزرگ‌زاده تاکید کرد: باید مراقب باشیم که دچار سوءتفاهم نشویم؛ ما حدود ۱۶۰ میلیارد متر مکعب به منابع آب زیرزمینی بدهکاریم و تالاب‌ها و رودخانه‌هایمان در معرض خشکی شدید هستند. یک سال بارندگی، حتی اگر ترسالی باشد، ما را از خشکسالی مزمن عبور نمی‌دهد.

هشدار نسبت به سوءتفاهم‌های اقلیمی

وی بیان کرد: ما باید برای هر دو حالت آماده باشیم. بهترین، موثرترین و ارزان‌ترین روش مقابله با سیلاب، فرار از مشکل است. شهروندان باید در زمان هشدارهای هواشناسی، از حضور در حریم و بستر رودخانه‌ها اکیدا خودداری کنند. در سطح اجرایی نیز ما ۹ هزار نقطه حادثه‌خیز و ایستگاه‌های تقاطعی را شناسایی کرده‌ایم که باید با آزادسازی و لایروبی، مسیر جریان آب را باز نگه داریم تا به زندگی مردم آسیب نرسد.

تغییر رویکرد از تأمین آب به مدیریت مصرف

سخنگوی صنعت آب یادآور شد: برای خشکسالی نیز تنها راه، مدیریت مصرف و تقاضاست. ترسالی همواره بهتر از خشکسالی است و اگر بارش‌ها برف باشد و در مناطق با خاک متخلخل ببارد، می‌تواند به تقویت سفره‌های زیرزمینی کمک کند، اما نباید تصور کنیم این اتفاقات، جایگزین مدیریت مصرف می‌شوند.