فرشاد مومنی مطرح کرد:
مراقب پیامدهای حمله به فولادسازان و پتروشیمیها باشیم/ با بحران تقاضای موثر روبهرو هستیم
استاد دانشگاه علامه طباطبایی در مراسم رونمایی از کتاب «توسعه و تله تاریخ»، گفت: منهای همه خطاهایی که در عرصه مدیریت اقتصادی تاکنون در کشور شده، ضربهای که در جنگ اخیر از ناحیه آمریکا و اسرائیل به ما زده شد، حمله به فولادسازان و پتروشیمیها بود که مشخص است در پاییندست صنایع، چه بهای سنگین اشتغالزدایی برای ما به همراه خواهد داشت؛ اما دولتمردان باید متوجه باشند که اقتصاد ملی را با واردات نمیشود اداره کرد آن هم برای یک اقتصاد خامفروش.
به گزارش خبرنگار ایلنا، در همایش سالانه «پوینده مردی به راه» که به مناسبت چهارمین سالگرد درگذشت استاد علی رضاقلی در موسسه مطالعات دین و اقتصاد برگزار شد، دکتر فرشاد مومنی، رئیس این موسسه، با تاکید بر اهمیت ارج نهادن به بزرگان و خادمان واقعی ایران، یاد و خاطره این فرهیخته را گرامی داشت و ضمن اشاره به تواضع، فروتنی و بیادعایی استاد رضاقلی، او را الگویی از انسانیت و اخلاقمداری در عرصه جامعهشناسی و علم معرفی کرد.
وی افزود: ما در ادامه تکریم یاد شهید بهشتی و مرحوم عالینسب، آرام آرام با فوت زندهیاد علی رضاقلی آن را نیز به فهرست فعالیتهای خود افزودیم.
این استاد دانشگاه گفت: ما امروز بیش از هر روزی در ۱۰۰ سال گذشته به یک جنبش فراگیر نیاز داریم. در این مسیر نیتهای خوب برای پیشبرد امور لازم است؛ ولی کافی نیست. در چنین زمانهای، بزرگداشت نام و یاد استاد علی رضاقلی به این معناست که با همان همت و غیرتی که در آن بزرگمرد میدیدید، همگی باید کمک ایران و مردمان آن باشید. برای اینکه چنین مهمی اتفاق بیفتد، حیاتیترین مساله فراهم کردن نرمافزارها و اداره خردورزانه اقتصاد و جامعه است.
وی با بیان اینکه استاد رضاقلی به ما نشان داد که ادبیات ما هم یک ذخیره والای بیهمتاست، افزود: با همت او، این چراغ پرفروغتر از گذشته روشن شد.
این اقتصاددان با اشاره به جنگ تحمیلی اول پس از انقلاب، گفت: یکی از وحشتناکترین ضربهها و اولین شوک معکوس قیمت نفت در آن سال در هنگامه جنگ اتفاق افتاد. دولت وقت دستور داد برای مواجهه با این شرایط، وزارتخانه تولیدی حداقل نیاز به ارز را برای ادامه فعالیت آن دستگاه استفاده کنند. خلاصه این تجربه از آن سالها این جمله است که «پشت کردن به مردم و بیاعتنایی به خواستهها و حداقل رفاه آنها از پیشا تاریخ تا امروز، مایه سرافکندگی و سقوط حکومتها بوده است.»
مومنی ادامه داد: ابتداییترین چیزی که در آن شرایط اتفاق میافتاد، اخراج وسیع نیروی کار در کارخانهها بود. اما به مدد آن ذخیره دانایی بینظیری که مرحوم عالینسب داشتند این اتفاق نیفتاد. ایشان با محاسبه هزینه فایده نشان دادند که اگر ما نظم شغلی شریفترین انسانها را به هم نزنیم و افراد از کار اخراج نشوند و در کارخانه بمانند، هزینه آن از نظر اقتصادی، اجتماعی و امنیت ملی کمتر است تا زمانی که آنها اخراج شوند. این در حالی بود که ما تا شش ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه در سال ۱۴۰۴ وحشتناکترین اخراجها را تجربه و در شرایط مشکوک تورمزا، بیسابقهترین ضربهها را به معیشت مردم بهویژه از نظر قیمت مواد غذایی وارد کردیم.
وی ادامه داد: ۱۰ سال است که همه کسانی که دستی در اداره اقتصادی ایران دارند، میگویند که اقتصاد ایران با بحران حاد تقاضای موثر روبروست؛ یعنی مواد غذایی، پوشاک و ... وجود دارد و در دسترس است؛ اما نزدیک به ۷۰ درصد جامعه قادر به تامین نیازهایشان نیستند. در چنین شرایطی، یک حکومت درنهایت حسن نیت میخواهد به مردم دلگرمی بدهد بنابراین میگوید خیالتان راحت باشد که مواد غذایی وارد کردیم؛ اما وقتی ۷۰ درصد جامعه از خرید آن بازمیمانند، این حرف، پاشیدن نمک روی زخم است؛ یعنی به رخ فقرا بکشند که مواد غذایی وجود دارد؛ اما نمیتوانید بخرید.
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد به دولت توصیه کرد که در چنین شرایطی، اشتغال مولد را سرلوحه سیاستهای خود قرار دهد و افزود: در همان سالهای جنگ تحمیلی اول، دولت وقت اخراج نیروی کار در کارخانهها را ممنوع اعلام کرد و در پی آن، قراردادی ۱.۵ میلیارد دلاری با سپاه و وزارت دفاع منعقد کرد تا کل ظرفیت تولیدی کشور معطوف به تولید قطعاتی شود که وارد کشور میشد که ثمره آن ظرفیت آزادشده و دانش ذهنی در آن سالها توان موشکی است که حالا داریم.
مومنی تاکید کرد: منهای همه خطاهایی که در عرصه مدیریت اقتصادی تاکنون در کشور شده، ضربهای که در جنگ اخیر از ناحیه آمریکا و اسرائیل به ما زده شد، حمله به فولادسازان و پتروشیمیها بود که مشخص است که در پاییندست صنایع، چه بهای سنگین اشتغالزدایی برای ما به همراه خواهد داشت؛ اما دولتمردان باید متوجه باشند که اقتصاد ملی را با واردات نمیشود اداره کرد آن هم برای یک اقتصاد خامفروش. از آن طرف به جای اینکه خانوادهها را صدقهبگیر دولت کنند، باید با عزت نفس در اعتلای جامعه مشارکت دهند.
به گفته وی، پیدا کردن راه حل متناسب با اقتصائات زمانه بالاترین سطح هوشمندی است که نظام تصمیمگیری باید از خود نشان دهد. لازمه این کار این است که مردم و دانایان به حساب بیایند. اگر دولت به مردم درفش نشان دهد ولی حسن نیت داشته باشد صلاحیتی برای جامعه ندارد، اما با اتکا به دانایان راه نجات پیدا خواهد شد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه شاهبیت کتاب استاد رضاقلی، همان مقاله «توسعه و تله تاریخ» است که در قالب کتابی در این مراسم رونمایی شد، گفت: آثار رضاقلی مبین این نکته است که ما گنجینههای بزرگی در ادبیات و تاریخ و نظام قدرت داریم و اگر قدر آنها توسط دولتها دانسته شود، میتوانند جامعه را با عزت اداره کنند.
کمالگرایی در اندیشه استاد رضاقلی
رسول رئیسجعفری، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی نیز در این همایش با اشاره به ویژگیهای شخصیتی استاد رضاقلی، گفت: یکی از ویژگیهای استاد رضاقلی، کمالگرایی بود و ایشان تلاش میکرد که تا اثری از ایشان به حد کمال نرسد، منتشر نشود؛ بنابراین به جز کتاب «جامعهشناسی نخبهکشی» در زمان حیات ایشان منتشر نشد.
وی افزود: کتاب «پوینده مردی به راه» مجموعه مصاحبههای استاد علی رضاقلی است در مورد زندگیشان که در زمان حیات ایشان چاپ شد. بعد از فوت ایشان، اصلاحات چاپ اول این کتاب روی میزشان بود و چاپ دوم این کتاب با اصلاحات مرحوم استاد رضاقلی و استاد طایی منتشر شد.
رئیسجعفری با اشاره به چاپ آخرین مجموعه از مقالات استاد رضاقلی در کتاب «توسعه و تله تاریخ» گفت: با رونمایی از این کتاب که در این مراسم انجام میشود، هیچ مجموعه مقالاتی از ایشان به صورت منتشرنشده نداریم و تمام مقالات ایشان در ۶ کتاب و در ۶ جلد جداگانه منتشر شد که بعدا به صورت یک مجموعه منتشر خواهد شد.
وی در پایان به نگاه و اندیشه استاد رضاقلی اشاره کرد و گفت: یکی از ویژگیهای اخلاقی ایشان این بود که در عین دارا بودن تسهیلات عالیه و تعلق داشتن به جامعه روشنفکری و جامعه دانشگاهی، ارتباط خود را با بخشهای فرهنگی و اجتماعی قدیم خانوادگی و محله و ساختهای غیررسمی قطع نمیکرد.
افقگشایی جدید در شناخت مفاهیم در آثار استاد رضاقلی
در ادامه این همایش، حمیدرضا قاسمی، دانشآموخته دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و دانشجوی استاد علی رضاقلی در مورد نگرش این استاد، گفت: استاد علی رضاقلی یک افقگشایی جدید در مورد شاهنامه فردوسی داشتند و نحوه خوانش ما از شاهنامه را تغییر دادند.
همچنین، غلامرضا غفاری، رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران نیز گفت: ایشان نه فقط در حوزه اقتصاد، بلکه در حوزه جامعهشناسی نیز متخصص بودند و به واقعیتهای اجتماعی که هم ریشه در گذشته دارند و هم سازنده فردا هستند توجه داشتند؛ چیزی که در تمام آثار زندهیاد رضاقلی وجود دارد.
وی، دو ویژگی بارز استاد رضاقلی را روششناسی و پرداختن به تاریخ دانست و گفت: یکی از ویژگیهایی که ایشان را از بقیه متمایز میکرد، توجه به روششناسی برای شناخت یا همان متدولوژی و دیدن چیزی بود که مرسوم و رایج نبود. نکته دیگر پرداختن به تاریخ بود.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران افزود: استاد رضاقلی بیشتر به جامعه ایران به عنوان یک جامعه ایلی نظر دارد. از این نوع نگاه به یک نکته مهم اشاره میکند که چگونه جوامع در تله تاریخ گرفتار میشوند و فرصت اندیشیدن را پیدا نمیکنند.
غفاری ادامه داد: استاد رضاقلی تاکید دارد که تاریخ ایران پر از حوادث است و این حوادث موجب میشود که تنها چیزی که قوت بگیرد جنگ برای بقاست آن هم در یک دوره کوتاهمدت. عقل کوتاهمدت بر بلندمدت غلبه دارد. در چنین وضعیتی که مدام فکر و تلاش افراد معطوف به بقاست کسب به فکر ساختن و تولید نمیافتد.
وی تاکید گرد: در نگاه رضاقلی، توسعه مترادف با ساختن است نه با داشتن. برای ساختن نیز نیاز است که نظام مبادلات بسط پیدا کند که مبتنی بر ۳ اصل هماهنگی، تعاون (همکاری) و تعهد. این ۳ اصل امکان فعالیت و تلاش و مبادله را در معنای موثر فراهم میکند.
هنگامه بازسازی و شکوفایی اقتصادی در کشور است
در ادامه این مراسم، حسن طایی، از خویشاوندان استاد رضاقلی و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی و جزو معدود متخصصان اشتغال کار در ایران نیز گفت: در زمانه اندیشهانگیز ما استاد رضاقلی با رویکردی توسعهگرا در باب تاریخ ایران اندیشه میکرد و میگفت که زمانه دراز است و اگر ما وقایع تاریخی را دور از بستر تاریخی تحلیل کنیم همه نشانهها ناخوانا میشود؛ از این رو استاد رضاقلی تلاش کرد روابط تاریخی بین انسان، جامعه و حکومت را بفهمد و رمزگشایی کند. به نظر ایشان سرچشمه تاریخ، مناسبات انسانها و حکومتهاست. توسعه از منظر او مدار برهمافزای آموختن، خرد ورزیدن، ارزش آفریدن و زندگی کردن برای کار و یادگیری بود. زندگی او برخاسته از همین مدار بود.
طایی با اشاره به تاریخ ایران، گفت: در آسمان زمانه ما روزهای نقشآفرینی کارآفرینان ملی و نخبگان و اندیشهورزان کم نداریم. در ربع اول قرن ۲۱، نخبگان سیاسی و فرزانگان با هوش خود به مباحثه با همتایان بینالمللی به دنبال فرجام نیک برجام برآمدند و تلاش کردند که برجام، فرجام نیکی داشته باشد و جنگ رمضان بود که رشادت و همت در پاسداشت سرزمین در مقابل متجاوزان خارجی قرار گرفت و آتشبس شد و نه به جنگ گفتیم و امیدواریم «آری به صلح» به وجود بیاید.
وی خاطرنشان کرد: ای جوانان، ای منابع بیپایان ما، جان ما، جان شما، آینده آنی است که میآید. بنابراین، برای فردا آماده شوید که هنگامه بازسازی و شکوفایی اقتصادی است. برای ایران «فلک را سقف بشکافید و طرحی نو دراندازید» تا با استعدادهایتان به مثابه زیرساخت، ایرانمان نوین گردد.
در پایان همایش سالانه پوینده مردی به راه که به مناسبت چهارمین سالگرد درگذشت استاد علی رضاقلی برگزار شد، «کتاب توسعه و تله تاریخ» از این استاد فقید رونمایی شد.
