قفل چالشتر؛ از درِ کعبه تا موزههای جهانی / هنری ۴۰۰ ساله که هنوز هم میدرخشد
هنر صنعت قفل سازی چالشتر در شهرکرد با پیشینهای ۴۰۰ ساله از دوران صفویه، اینک به عنوان یک کالای لوکس و دکوری در جهان شناخته می شود. ساخت قفل طلای درِ خانه خدا، ثبت کوچکترین و بزرگترین قفل جهان در موزه ها، و حضور آثار آن در موزه های مکه، لندن، پاریس و شیکاگو، نشان از اعتبار جهانی این هنر اصیل ایرانی دارد؛ هرچند امروز کمتر از ۱۰ هنرمند فعال در این رشته باقی مانده اند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، صنعت قفلسازی چالشتر چهارمحال و بختیاری، یکی از اصیلترین و ارزشمندترین صنایع دستی ایران، با قدمتی بیش از ۴۰۰ سال، این روزها حال و روز خوشی ندارد. این هنر که ریشه در دوران صفویه دارد و شهرتی جهانی یافته، به دلیل تغییر سبک زندگی و کاهش کاربرد سنتی، در حال تغییر ماهیت از یک وسیله کاربردی به یک اثر تزئینی است.
بنیانگذاری این هنر در منطقه چالشتر، از توابع شهرکرد در استان چهارمحال و بختیاری، به حاج عبدالله ریاحی چالشتری نسبت داده میشود که ساخت قفل طلای درب کعبه از شاهکارهای اوست. این هنر که در ابتدا برای حفاظت از درب اماکن، خورجین و نمکدان کاربرد داشت، به دلیل استحکام و امنیت بالا به عنوان "ایمنترین قفل جهان" شناخته میشود. نمونههایی از این قفلها در موزههای معتبر جهانی مانند موزه لوور پاریس، لندن و شیکاگو به نمایش درآمده است.
قفلسازی چالشتر؛ هنر ۴۰۰ ساله صفوی که جهانی شد
یکی از هنرمندان پیشکسوت این رشته در گفت و گو با خبرنگار ایلنا گفت: هنرصنعت قفل سازی چالشتر یکی از کهن ترین و ارزشمندترین صنایع دستی ایران، از دوره صفویه تاکنون پا بر جا مانده و اکنون به شهرتی جهانی دست یافته است.
مسیب بهرامی چالشتری بیان کرد: قفل چالشتر از امنیت و استحکام بالایی برخوردار است، اما به دلیل هزینه بالای تولید و کاهش تقاضا، امروزه بیشتر جنبه تزیینی پیدا کرده است.
وی با اشاره به اینکه ۲۰ سال است که در این حرفه فعالیت دارد افزود: در سال های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ در نمایشگاه بین المللی فارس به عنوان هنرمند برتر انتخاب شد و آثارش در کتاب هنرهای فلزی ایران به چاپ رسید.
بهرامی چالشتری با بیان اینکه سال ۱۳۹۶ نخستین نشان ملی را دریافت کرده است گفت: در سال ۲۰۲۲ میلادی از میان ۳۰۰ هنرمند ایرانی، به عنوان یکی از ۱۲ برگزیده، موفق به دریافت مهر اصالت از یونسکو شده است.
این هنرمند پیشکسوت تصریح کرد: امروزه کمتر از ۱۰ هنرمند به طور فعال در این رشته مشغول می باشند و بسیاری آموزش می بینند اما به دلیل درآمد پایین، ادامه نمی دهند.
وی افزود: هر قفل چالشتر از ۱۷ قطعه ساخته می شود و کلید آن منحصربه فرد است، به طوری که در هیچ قفل دیگری کار نمیکند. ساخت یک قفل ساده دو تا سه روز و قفل های طرح دار تا چهار روز زمان می برد.
کوچکترین و بزرگترین قفل جهان در چالشتر ساخته شد
رئیس اداره آموزش و حمایت از تولیدمیراث فرهنگی چهارمحال و بختیاری به خبرنگار ایلنا گفت: قدمت این هنر بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال ذکر شده است، اما اغلب منابع آن را به دوران صفویه و با قدمتی بیش از ۴۰۰ سال مرتبط میدانند.
جهانبخش ترکی هرچگانی افزود: از افتخارات این هنرصنعت، ساخت کوچکترین قفل جهان با وزن ۱ گرم و ۷۸۰ سوت توسط استاد نگهدار خواجعلی چالشتری است که در موزه آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
وی ادامه داد: همچنین بزرگترین قفل جهان با وزن ۶۰۰ کیلوگرم به دست استاد نریمان خواجعلی چالشتری ساخته شده و در میدان ورودی چالشتر نصب است.
ترکی هرچگانی تصریح کرد: همچنین ساخت قفل طلای درِ خانه خدا که به دست استاد فقید حاج عبدالله ریاحی چالشتری ساخته و بر کعبه نصب شد؛ اکنون این قفل در یکی از موزه های عربستان نگهداری می شود.
رئیس اداره آموزش و حمایت از تولیدمیراث فرهنگی چهارمحال و بختیاری اظهار داشت: در طول تاریخ، استادان بزرگی چون حاج عبدالله ریاحی، خدارحم، نقوی، جواد نوربخش، ضیاء نوربخش، صنیع، محمدتقی رنجبر و احمد نیکزاد، این هنرصنعت را به اوج رساندند. آنها با بهره گیری از کوره های ابتدایی و ابزار ساده، فلزات سخت را به قفل هایی زیبا تبدیل کردند که اکنون در موزه های مکه، فرانسه، لندن و شیکاگو نگهداری می شوند.
وی در پایان خاطر نشان کرد: این اداره کل برای برگزاری دوره های آموزشی، بازاریابی و فروش، و حضور هنرمندان در نمایشگاه های ملی و استانی، آمادگی کامل دارد.
به گزارش ایلنا، قفل چالشتر، میراثی گرانبها از هنر و صنعت ایران، با وجود شهرت جهانی و ثبت در موزههای بزرگ، در زادگاه خود با خطر فراموشی روبرو است. این هنر برای بقا و احیای هویت اصیل خود، نیازمند توجه ویژه مسئولان، رسانهها و گردشگران است تا از یک میراث در حال تغییر، به عنوان یک سرمایه فرهنگی پایدار محافظت شود.
