ایلنا گزارش می دهد؛
گذار از آبیاری سنتی به مدرن؛ راهکار نجات اراضی کشاورزی گلستان
استان گلستان با چالشهای جدی در منابع آب روبهروست و استمرار تولید محصولات کشاورزی در شرایط خشکسالی، نیازمند افزایش بهرهوری مصرف آب است. در این میان، تجهیز اراضی کشاورزی به سامانههای آبیاری نوین بهعنوان راهکاری عملی برای کاهش اتلاف آب، بهبود یکنواختی آبیاری و افزایش عملکرد محصولات مطرح میشود؛ اما تحقق این هدف، مستلزم رفع موانعی مانند هزینه اولیه، کیفیت آب، نیاز به آموزش بهرهبرداران و مدیریت یکپارچه منابع است.
به گزارش خبرنگار ایلنا از گرگان، استان گلستان، یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور، با چالشهای فزایندهای در زمینه منابع آبی مواجه است. در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیدرپی، ضرورت بازنگری در شیوههای سنتی آبیاری و حرکت به سمت سامانههای نوین را بیش از پیش آشکار ساخته است. سامانههایی نظیر آبیاری قطرهای و بارانی، با قابلیت صرفهجویی چشمگیر در مصرف آب، افزایش راندمان تولید، کاهش هزینههای جاری و مقابله مؤثر با تنشهای آبی، میتوانند نقشی کلیدی در حفظ و ارتقای امنیت غذایی و اقتصادی استان ایفا کنند.
علیرغم مزایای انکارناپذیر، روند اجرای طرحهای آبیاری نوین در گلستان با موانعی روبهروست. هزینه اولیه بالای احداث این سیستمها، نیاز به دانش فنی تخصصی برای نصب و نگهداری، مسائل مربوط به کیفیت نامناسب برخی منابع آبی استان (مانند شوری یا گلآلودگی) و همچنین مقاومت فرهنگی در برابر پذیرش روشهای جدید، از جمله مهمترین چالشهایی هستند که کشاورزان با آن مواجهند. علاوه بر این، تغییرات اقلیمی و کاهش دبی منابع آبی، گاهی حتی امکان راهاندازی سیستمهای نوین را نیز دشوار میسازد.
برای غلبه بر این موانع و تسریع در روند تجهیز اراضی کشاورزی گلستان به آبیاری نوین، رویکردی چندوجهی ضروری است. این رویکرد شامل حمایتهای مالی و اعتباری هدفمند از سوی دولت و سازمانهای ذیربط، ارائه آموزشهای مستمر و کاربردی به کشاورزان، اصلاح قوانین و تسهیل فرآیندهای اداری، و همچنین توسعه فناوریهای بومی متناسب با شرایط استان میشود. اجرای موفق این راهکارها، نویدبخش آیندهای پایدارتر برای کشاورزی گلستان، با بهرهوری بالاتر از منابع آب و افزایش تابآوری در برابر چالشهای محیطی خواهد بود.
حمایتهای مالی و اعتباری هدفمند، برنامههای جامع آموزش و ترویج، اصلاح و بازنگری در قوانین و مقررات استانی، توسعه فناوریهای بومی و کمهزینه، مدیریت یکپارچه منابع آب استان و… از راهکارهای پیشنهادی برای رفع مشکلات در گلستان هستند.
یککشاورز درگفت وگو با ایلنا گفت: با وجود آگاهی از مزایای طرحهای آبیاری نوین در کاهش مصرف آب و بهبود بهرهوری تولید، اصلیترین مانع ما برای اجرای این طرحها، هزینههای سنگین اولیه است. تأمین تجهیزات استاندارد و نصب زیرساختهای لازم، نیازمند سرمایهای است که فراتر از توان مالی فعلی بسیاری از کشاورزان است. متأسفانه، فرآیندهای اداری دریافت تسهیلات بانکی بسیار دشوار بوده و شرایطی همچون نیاز به تضامین سنگین، بسیاری از بهرهبرداران را از پیگیری این وامها منصرف کرده است.
وی افزود: علاوه بر چالشهای مالی، در حوزه فنی نیز با محدودیتهای جدی مواجه هستیم. کیفیت آبِ برخی از اراضی استان، به دلیل وجود املاح و ذرات معلق، با حساسیتِ سیستمهای آبیاری نوین همخوانی ندارد. گرفتگی مکرر قطرهچکانها و نازلها به دلیل کیفیت نامطلوب آب، هزینههای استهلاک و نگهداری را به شدت افزایش داده است. در شرایطی که کشاورز به تنهایی قادر به مدیریت این مشکلات فنی نیست، عدم دسترسی به خدمات فنی و پشتیبانیِ بهموقع و تخصصی در مناطق روستایی، باعث شده تا بسیاری از سیستمهای نصبشده، پس از مدتی کوتاه کارایی خود را از دست بدهند.
وی گفت: اجرای این طرحها تنها به نصب تجهیزات محدود نمیشود؛ ما با خلأ آموزشی در زمینه بهرهبرداری صحیح از این سیستمها مواجه هستیم. کشاورزان برای پذیرش این تغییراتِ فناورانه، نیازمند اطمینان از تداوم برنامههای حمایتی و آموزشهای تخصصی هستند. همچنین، تداوم خشکسالی و کاهش دبی منابع آبی، آیندهنگری را برای کشاورز دشوار کرده و ریسک سرمایهگذاری را افزایش داده است. برای موفقیت این طرح در گلستان، دولت باید فراتر از ارائه تجهیزات، با ایجاد یک شبکه حمایتِ آموزشیِ مداوم و تضمین پایداریِ دسترسی به منابع آب، اعتماد جامعه کشاورزی را جلب کند.
محمد جباری مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی گلستان نیز درگفت وگو با ایلنا اظهارکرد: در سال گذشته، کشاورزان گلستانی با استقبال بینظیر خود، ۷۶۴ هکتار را به سامانه آبیاری بارانی، ۲۶ هکتار را به سامانه آبیاری قطرهای و ۲۲۸ هکتار را به آبیاری کمفشار مجهز کردند.
جباری تصریح کرد: برای این طرح، ۷۴ میلیارد تومان اعتبار تصویب و اختصاص یافته که از این میزان، ۳۵ میلیارد تومان آماده جذب است و انتظار میرود با این اعتبار، حدود ۴۰۰ هکتار دیگر به سامانه آبیاری نوین مجهز شود. از زمان آغاز طرح در سال ۱۳۶۹، مجموعاً ۷۵ هزار و ۸۲۶ هکتار از اراضی استان به این سامانهها تجهیز شده است.
وی افزود: دولت به منظور تشویق کشاورزان برای استفاده از این سامانهها، برای هر هکتار اراضی کشاورزی به سامانه آبیاری قطرهای ۷۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان، آبیاری بارانی کلاسیک ۲۰۰ میلیون تومان و آبیاری کمفشار ۲۹ میلیون تومان اعتبار تخصیص میدهد. با این حال هزینه تجهیز هر هکتار به این سیستمها متفاوت است و به حدود ۲۰۰ میلیون تومان برای آبیاری بارانی کلاسیک و حدود ۷۰ میلیون تومان برای آبیاری کمفشار میرسد.
وی گفت: از بین ۶۵۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی گلستان، ۲۷۰ هزار هکتار مستعد اجرای این طرح هستند و در برنامه هفتم توسعه، تجهیز ۶ هزار هکتار دیگر به سامانههای آبیاری نوین در نظر گرفته شده است. این طرح میتواند تا ۷۵ درصد در مصرف آب صرفهجویی کند، در حالی که ۹۰ درصد آب استان در بخش کشاورزی مصرف میشود.
وی گفت: همچنین، در گلستان ۴ شرکت فعال در تولید لولههای پلیاتیلن و یک شرکت دانشبنیان در حوزه تولید اتصالات سامانههای آبیاری در حال فعالیت هستند. به علاوه، ۶ شرکت مهندسی مشاور و حدود ۳۱ شرکت پیمانکار مجوز دار نیز به توسعه این طرح کمک میکنند. این تحولات نویدبخش آیندهای پایدار و بهرهور برای بخش کشاورزی گلستان است.
