چرایی شکل‌گیری توهین سازمان یافته در کشور/ می‌خواهند مسئولان جرأت تصمیم‌گرفتن نداشته باشند/ دشمن از فحاشی به مسئولان سود می‌برد

به گزارش خبرنگار ایلنا، سخنگوی وزارت کشور در نشست خبری اخیر خود  با انتقاد از توهین‌های سازماندهی شده علیه مسئولان و سران قوا اظهار کرده بود؛ اگرچه آنان بر اساس ساختار رسمی و تأیید رهبر معظم انقلاب دیپلماسی را پیش می‌برند اما به‌صورت سازماندهی‌شده هدف توهین و تخریب قرار می‌گیرند و این دیگر انتقاد نیست و دستگاه‌های مسئول موظف به برخورد با این موارد هستند.حال سوال این است که چرا نقد عملکرد مسئولان از چارچوب گفت‌وگوی مدنی خارج و با فحاشی، توهین و تخریب لفظی همراه شده است؛ روندی که فقط یک مسئله سیاسی نیست، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از تضعیف فرهنگ گفت‌وگو و آسیب به سرمایه اجتماعی باشد؛ وضعیتی که در آن مرز میان نقد منصفانه و پرخاشگری هر روز کمرنگ‌تر می‌شود. در همین زمینه، با «مجتبی امیری» رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران گفت‌وگو کرده‌ایم تا دلایل شکل‌گیری این فضا و نسبت آن با افول گفت‌وگوی مدنی را بررسی کند.

«مجتبی امیری» رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره این‌که چه عواملی باعث می‌شود انتقاد سیاسی از مسیر گفت‌وگوی مدنی خارج و به توهین سازمان‌یافته تبدیل شود، گفت: هر کسی که در مسند قدرت قرار می‌گیرد، تنها راه اخلاقی عمل‌کردنش این است که قدرت نقد شود؛ این یک اصل عقلی است و در آیات و روایات هم به آن تصریح شده است. 

او با اشاره به مبانی دینی این موضوع افزود: در آموزه‌های اسلامی، امر به معروف و نهی از منکر از ویژگی‌های مؤمنان است و در قرآن و روایات نیز بارها بر آن تاکید شده؛ از جمله این‌که کلمه حق در برابر پیشوای ستمگر گفته شود. این همان اصلی است که شهید بهشتی هم بر آن تاکید داشت و می‌گفت هیچ حکومتی تحت هیچ شرایطی حق ندارد آزادی انتقاد از رهبران را از مردم بگیرد، حتی در شرایط جنگ هم انتقاد از رهبران قابل طرح است. 

رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران ادامه داد: البته این فقط یک سوی ماجراست؛ سوی دیگر این است که نقد هم باید ضابطه داشته باشد. در قانون اساسی ما هم امر به معروف و نهی از منکر بر رابطه متقابل مردم و حاکمیت تاکید دارد؛ یعنی مردم باید حاکمان را نصیحت کنند، به معروف دعوت کنند و از منکر بازدارند و در مقابل، حکومت هم نسبت به مردم چنین وظیفه‌ای دارد. 

امیری با اشاره به فضای سیاسی روز کشور اظهار کرد: امروز برخی افراد با استناد به همین حق، به نقد مسئولان روی آورده‌اند، به‌ویژه در موضوعاتی مانند جنگ، مذاکره، آتش‌بس و مباحثی که جامعه به آن مشغول است. اما نقد هم اصولی دارد و امر به معروف و نهی از منکر هم شرایطی دارد؛ به همان اندازه که قدرت را باید به چالش کشید، باید دانست این کار بدون ضابطه و بی‌محابا قابل دفاع نیست. 

‎همه تصمیمات حوزه حکمرانی قابل بیان در افکار عمومی نیست

او در ادامه با توضیح درباره اقتضائات حکمرانی گفت: کسی که در عرصه نظام تصمیم‌گیری کشور و در مقام حاکمیت قرار می‌گیرد، با یک‌سری محدودیت‌ها و الزامات روبه‌روست و این‌طور نیست که بتواند همه چیز را با مردم در میان بگذارد. گاهی ساده‌لوحانه گفته می‌شود که هرچه هست باید با مردم گفته شود، در حالی که مصلحت‌ها و ملاحظاتی وجود دارد که نمی‌توان نادیده گرفت. 

امیری با اشاره به تجربه مدیریت در سازمان‌ها تصریح کرد: در ادبیات مدیریت هم می‌بینیم که سازمان‌ها استراتژی‌های خود را آشکار نمی‌کنند، چون از آن سوءاستفاده می‌شود. وقتی وارد عرصه عمومی می‌شویم، با پدیده‌ای به نام نفوذ روبه‌رو هستیم؛ نفوذی که در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی حضور پیدا می‌کند و هدفش ایجاد شکاف و مشروعیت‌زدایی از حاکمیت و مسئولانی است که امروز بار اداره کشور را بر دوش دارند. 

‎تضعیف تصمیم‌گیران، جرأت تصمیم‌گیری را از مسئولان سلب می‌کند

او با بیان این‌که این روند می‌تواند تصمیم‌گیری را فلج کند، گفت: امروز یکی از اهداف اصلی این پروژه، این است که تصمیم‌گیران کشور را به جایی برسانند که جرأت تصمیم‌گرفتن نداشته باشند؛ و این بدترین وضعیتی است که می‌شود تصور کرد، چون در چنین شرایطی دشمن خیلی راحت‌تر به اهدافش می‌رسد. از این منظر، تضعیف یک‌سو به نام سوی دیگر، یا جنگ را مقابل مذاکره قرار دادن، در عمل به همان پروژه اختلاف‌افکنی کمک می‌کند. 

‎ادبیات توهین‌آمیز جریانات برانداز خارج‌نشین، مروج بی‌هویتی و ابتذال است

امیری در پاسخ به پرسشی درباره اثر ادبیات توهین‌آمیز بر فرهنگ گفت‌وگو و سرمایه اجتماعی اظهار کرد: امروز می‌بینیم برخی جریان‌های برانداز و سلطنت‌طلب، به‌ویژه در خارج از کشور، شخصیت و هویت ایرانی را به ابتذال کشانده‌اند. فحاشی‌هایی که به نام مبارزه مطرح می‌شود، بعضا در فضای مجازی هم دیده می‌شود و نشان می‌دهد برخی از این افراد عملا از هویت تهی شده‌اند، در حالی که همچنان از ایران نام می‌برند. 

وی افزود: ایرانی، فرهنگی غنی دارد و آموزه‌اش این است که بدی را نباید مطلق کرد. کسانی که از ایران دم می‌زنند اما از فرهنگ ایرانی بی‌خبرند، در عمل ویژگی‌های این فرهنگ را هم نادیده می‌گیرند. کسانی که به نام ایران، وطن‌دوستی و بازگرداندن شکوه ایران، هرچه به ذهن‌شان می‌آید بر زبان می‌آورند، به‌ویژه اگر از رکیک‌ترین الفاظ استفاده کنند، به بی‌هویتی رسیده‌اند. 

امیری ادامه داد: از کسانی که در خارج از کشور در جایگاه برانداز قرار گرفته‌اند و از دشمنان حمایت می‌کنند، انتظاری نیست؛ اما از کسانی که در لباس دوست و خودی سخن می‌گویند، باید پرسید چرا به این فضا کمک می‌کنند. امروز استراتژی دشمن نه در جنگ و نه در مذاکره به نتیجه نرسیده، بلکه بر تفرقه‌افکنی، تقابل با مسئولان و استفاده از الفاظ نامناسب و زشت متمرکز شده تا آن‌ها را به واکنش وادارد و این فضا را تشدید کند. 

وی این وضعیت را «بسیار خطرناک» دانست و گفت: متاسفانه برخی افراد ناآگاهانه به این روند دامن می‌زنند. ما باید مراقب باشیم و فضایی ایجاد کنیم که گفت‌وگو در آن عقلانی باشد؛ نه بر پایه تهمت، برچسب‌زدن و تخلیه هیجانات. نباید احساسات را جلوتر از عقل حرکت دهیم. 

امیری گفت: امروز دولتمردان باید در سخن گفتن با مردم بسیار محتاط باشند، اما هر حقیقتی را نمی‌توان در هر موقعیتی بیان کرد. حرف درست باید جایی گفته شود که به تقویت حق بینجامد، نه به تقویت باطل. 

‎به کارگیری الفاظ توهین آمیز در مناظرات و رسانه‌ها نشانه افول عقلانیت است

او در پایان با تاکید بر مسئولیت منتقدان و صاحبان تریبون اظهار کرد: منتقدان هم باید همین قاعده را رعایت کنند و به‌خصوص با زبان فاخر، نه با زبان توهین و افترا سخن بگویند. متاسفانه در برخی مناظره‌ها حتی در رسانه ملی هم شاهد بودیم که افراد با الفاظ زشت با هم حرف می‌زنند و این نشانه افول عقلانیت است. ما باید مراقب باشیم تا در گفت‌وگو، هم با یکدیگر و هم حتی با دشمنان‌مان، به‌گونه‌ای رفتار کنیم که شایسته فرهنگ ایرانی-اسلامی باشد. 

رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران افزود: به همین دلیل، تریبون‌داران و کسانی که دامنه اثر کلام‌شان بیشتر است، بیش از دیگران باید مراقب باشند تا سخن‌شان به عقلانیت، اخلاق و انسجام اجتماعی کمک کند.